imported>NguyenTuLoc vào lúc 07:00, ngày 5 tháng 10 năm 2024

2024-10-05T07:00:41Z

Trang mới

[[Tập tin:Satsumaage,薩摩揚げ、諏訪湖SA,8139535.JPG|nhỏ|Một cửa hàng bán Satsuma-age]]
[[Tập tin:TubOfSurimi.jpg|nhỏ|Bột cá tươi Surimi dùng để chế biến món ăn.]]
[[Tập tin:Satsumaage.jpg|nhỏ|Satsuma-age]]
{{Nihongo|'''''Satsuma-age'''''|薩摩揚げ|Tát Ma duơng}} là món [[chả cá]] chiên có xuất xứ từ vùng [[Kagoshima (thành phố)|Kagoshima]], [[Nhật Bản]]. [[Surimi]] được trộn với bột mỳ để tạo thành một khối rắn tròn, sau đó được đem đi chiên. Đây là món ăn đặc sản của vùng [[Tỉnh Satsuma|Satsuma]] và được biết đến với nhiều tên gọi biến thể khác nhau trên khắp nước Nhật.

Bột nhão dùng để chế biến được làm từ cá, sau đó nêm muối, đường và các loại gia vị khác rồi nặn thành nhiều hình dạng khác nhau. Tuy nhiên, bột bánh không chỉ được làm từ cá xay không mà còn có thể cho thêm [[Nấm mèo|mộc nhĩ]], [[beni shōga]], hành tây, hành tây xứ Wales và các loại rau khác, ngoài ra còn có một số loại hải sản như [[Thịt mực|mực]], [[Thịt bạch tuộc|bạch tuộc]], [[Tôm nõn|tôm]] cùng một số loại gia vị. Ở các làng chài, nó còn được làm từ các loại cá địa phương như cá mòi, cá mập, [[Sardini|cá ngừ]] hoặc [[cá thu]]. Thông thường, món ăn này được làm bằng cách trộn hai loại cá trở lên.

Satsuma-age có thể được ăn không hoặc rang lên và chấm với gừng, [[Xì dầu|nước tương]] và nước tương có nêm thêm mù tạt. Món ăn này cũng được ăn kèm với [[oden]], [[udon]], [[udon sara|sara udon]] hoặc [[nimono]] (một món hầm của Nhật).

== Thành phần ==
Satsuma-age thường sử dụng [[Thịt cá tuyết|cá tuyết]] làm nhân; tuy nhiên, do trữ lượng cá tuyết đã cạn kiệt nên các giống [[Cá thịt trắng|cá trắng]] khác đã được sử dụng thay thế, chẳng hạn như [[Cá tuyết chấm đen|cá tuyết chấm]] đen hoặc [[Đánh trắng (cá)|cá tuyết trắng]]. Bên cạnh đó, các [[Cá béo|loại cá béo]] như [[Thịt cá hồi|cá hồi]] cũng được sử dụng làm cho Satsuma-age có hương vị khác biệt hơn so với truyền thống.

Các loại [[cá]] dùng để làm [[surimi]] ([[tiếng Nhật]]:[[wiktionary:擂|擂]][[wiktionary:り|り]][[wiktionary:身|身]], nghĩa đen là " [[thịt băm|thịt cá xay]] ") bao gồm:

* Cá minh thái Alaska (''[[Cá minh thái Alaska|Theragra chalcogramma]]'')
* Cá thằn lằn (''[[Họ Cá mối|Synodontidae]]'')
* Cá đù trắng (''[[Họ Cá lù đù|Pennahia argentata]]'')
* Cá trích gai răng kiếm (''[[Cá dưa xám|Muraenesox cinereus]]'')
* Cá thu Tây Ban Nha Nhật Bản (''[[Cá thu Nhật Bản|Scomberomorus niphonius]]'')
* Cá chuồn (''[[Họ Cá chuồn|Exocoetidae]]'')
* Nhiều loài [[cá mòi]] (''[[Cá mòi|Sardine]]'')
* Các loài [[cá mập]] khác nhau (''[[Cá mập|Selachimorpha]]'')
* Cá ngừ vằn (''[[Cá ngừ vằn|Katsuwonus pelamis]]'')
* Các loài [[cá thu]] (''[[Cá thu|Mackerel]]'')
* Cá thu Okhotsk atka (''[[Pleurogrammus azonus]]'')
* [[Cá rô phi]]
** ''[[Cá rô phi đen|Oreochromis rêuambicus]]''
** ''[[Rô phi sông Nin|Oreochromis niloticus niloticus]]''
* [[Cá vược đen]]
** Cá vược miệng nhỏ (''[[Micropterus dolomieu]]'')
** Cá vược miệng lớn (''[[Cá vược miệng rộng|Micropterus salmoides]]'')
** Cá vược đen Florida (''[[Micropterus floridanus]]'')

== Lịch sử ==
Có nhiều giả thuyết khác nhau về sự ra đời của Satsuma-age, nhưng vùng nổi tiếng nhất là quận [[Quận Satsuma, Kagoshima|Satsuma]] ở [[Kagoshima (thành phố)|Kagoshima]].<ref>[http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/ichikushi06/ichikushi04.asp 【Kagoshima Prefecture Ichiki Kushikino City】 Sightseeing ・ Speciality：Speciality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811090807/http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/ichikushi06/ichikushi04.asp|date = ngày 11 tháng 8 năm 2010}} (Japanese)</ref> Người ta nói rằng, vào khoảng năm 1864, [[gia tộc Shimazu]] đã mang món ăn này từ Okinawa đến Satsuma thông qua một số cuộc trao đổi và xâm lược lãnh thổ.<ref>[http://www.living-eye.com/contents_culture.php?maingenreid=10000067&subgenreid=10000151&contentsid=10002387 tsukeage Kagoshima　Discovering Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201750/http://www.living-eye.com/contents_culture.php?maingenreid=10000067&subgenreid=10000151&contentsid=10002387 |date = ngày 3 tháng 3 năm 2016}} (Kagoshima Regional Information Web, Living Eye 8, November 2003)(Japanese)</ref> Vào thời đó, người dân [[Okinawa]] gọi món chả cá chiên/luộc là chigiage. Sau khi được đưa đến Kagoshima, món ăn này được chế biến lại dưới dạng tsukiage và được chọn là một trong 100 món ăn địa phương ngon nhất.

== Tên gọi theo từng vùng miền ==
Tùy từng vùng mà món ăn được gọi với những tên gọi khác nhau.<ref>{{Chú thích web|url=https://news.livedoor.com/article/detail/13209051/|tựa đề=「さつま揚げ」の各都道府県での呼び名を調査関西は「天ぷら」|ngày=ngày 16 tháng 6 năm 2017|nhà xuất bản=J-TOWN.NET|ngày truy cập=ngày 23 tháng 3 năm 2020}}</ref> Ở [[Tōhoku]] và vùng [[Kantō]], nó được gọi là "Satsuma-age" theo nơi xuất xứ của nó ở Kagoshima. Ở vùng [[Chūbu|Chubu]], nó được gọi là "Hanpen". Người [[Hokkaidō|Hokkaido]] và phía tây Nhật Bản gọi nó là "Tempura" (khác với [[Tempura]]).<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=H0nXAwAAQBAJ&q=Tempura+Satsuma-age&pg=PA246|title=The History and Culture of Japanese Food|last=Ishige|first=Naomichi|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1136602559|page=246|author-link=:ja:石毛直道}}</ref> Ở [[Kyushu]] và [[Okinawa]], món ăn này được gọi là "Tempura", "Tsukeage" hoặc "Chikiagi".

== Các biến thể ==

* Hiraten (ひら天): Satsuma-age có hình phẳng
* Maruten (丸天): Satsuma-age có hình dạng như cái đĩa mỏng. Người dân ở [[Kyushu]], chủ yếu là ở [[Fukuoka (thành phố)|Fukuoka]] thường ăn chúng với [[Udon|mì udon]].
* Gobouten (ごぼう天,[[:ja:ごぼう巻き|ごぼう巻き]]): Satsuma-age được cuốn trên cành [[Chi Ngưu bàng|cây ngưu bàng]].
* Ikaten (いか天): Satsuma-age được làm từ các xúc tu của [[Thịt mực|mực]].
* Takoten (たこ天): Satsuma-age được làm từ những [[Thịt bạch tuộc|con bạch tuộc]] đã cắt. Nó được tạo hình thành viên tròn giống như [[takoyaki]].
* Tamanegiten (タマネギ天): Satsuma-age làm cùng với [[hành tây]].<ref>{{Chú thích web|url=https://kahy.info/?p=740|tựa đề=紀文「シャキッと玉ねぎ天」|ngày=ngày 14 tháng 5 năm 2008|website=林間マダム}}</ref>
* Bakudan (爆弾, 'Bom'): Thời đại Satsuma bọc quanh một [[Trứng (thực phẩm)|quả trứng]] luộc
* Honeku (ほねく), honeten: Đây là phiên bản ngắn của honekuri-tempura. Đây là một món ăn địa phương ở vùng phía bắc [[Wakayama]]. Để chế biến món ăn này, cá hố nguyên [[Họ Cá hố|con]] ([[Cá hố|Largehead hairtail]]: [[Cá hố|Trichiurus lepturus]]) sẽ được xay và đem chiên nhằm đem lại mùi vị độc đáo cho món ăn.
* [[Jakoten]] (じゃこ天) là món đặc sản của [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] ở phía nam [[Ehime|tỉnh Ehime]]. Jakoten có lịch sử lâu đời, người dân đã ăn chúng từ [[Thời kỳ Edo|thời Edo]]. Nó được làm từ những con cá nhỏ đánh bắt gần đó được xay và trộn thành bột nhão, sau đó đem chiên.
* Gansu ([[:ja:がんす|がんす]]) (món ăn địa phương ở [[Hiroshima (thành phố)|Hiroshima]]) là một món chiên làm từ [[cá thịt trắng]] xay tẩm bột cùng một loại [[cốt lết]].

=== Các biến thể bên ngoài Nhật Bản ===

* Tại [[Triều Tiên|Hàn Quốc]], Satsuma-age được gọi là eomuk (어묵) hoặc đơn giản là odeng. Các thành phố lớn như Busan và Seoul bán những sản phẩm này như thức ăn đường phố trong mùa đông và mùa thu.
* Ở [[Đài Loan]], Satsuma-age được bán theo kiểu " Điềm bưu lạt" ( {{Lang-zh|c=甜不辣|p=tiánbùlà|l=món ăn ngọt, không cay}} ). Món ăn này được giới thiệu đến Đài Loan trong thời kỳ [[Đài Loan thuộc Nhật]] bởi những người từ Kyushu, nơi Satsuma-age thường được gọi là ''tempura'' .<ref>{{Chú thích web|url=https://www.koryu.or.jp/Portals/0/images/publications/magazine/2016/1/201601_04.pdf|tựa đề=片倉佳史の台湾歴史紀行第一回港湾都市・基隆を訪ねる|tác giả=Katakura|tên=Yoshifumi|lk tác giả=:ja:片倉佳史|ngày=2016|nhà xuất bản=[[Japan–Taiwan Exchange Association]]|trang=9|ngày truy cập=ngày 23 tháng 3 năm 2020}}</ref> Nó thường được dùng làm nguyên liệu cho món oden, lẩu và món lu wei.
* Ở [[Việt Nam]] cũng có một món ăn tương tự Satsuma-age, mà chúng ta thường gọi nó là "Chả cá" .

== Xem thêm ==

* [[Kamaboko]]
* [[Chikuwa]]
* [[Chả cá]]

== Tham khảo ==
<references group="" responsive="1"></references>

== Liên kết ngoài ==

* [http://www.servinghistory.com/topics/satsuma_age Lịch sử của Satsuma-age]
{{Món ăn và đồ uống Nhật Bản}}

[[Thể loại:Ẩm thực Nhật Bản]]
[[Thể loại:Ẩm thực Triều Tiên]]
[[Thể loại:Ẩm thực Đài Loan]]
[[Thể loại:Bài viết có văn bản tiếng Nhật]]

Satsuma-age - Lịch sử thay đổi

imported>NguyenTuLoc vào lúc 07:00, ngày 5 tháng 10 năm 2024