imported>ThitxongkhoiAWB: /* Phân bố và môi trường sống */ clean up, replaced: Phú Yên → Phú Yên

2025-10-24T02:08:34Z

Phân bố và môi trường sống: clean up, replaced: Phú Yên → Phú Yên

Trang mới

{{Speciesbox
| genus = Scolopsis
| species = bilineata
| image = [[Tập tin:Bridled monocle bream (Scolopsis bilineata) (41471640811).jpg|250px]]
| image_caption = Cá trưởng thành
| image2 = [[Tập tin:Besugato rayado (Scolopsis bilineata), Anilao, Filipinas, 2023-08-22, DD 19.jpg|250px]]
| image2_caption = Cá con
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref name="iucn">{{chú thích IUCN|authors=Russell, B.; Lawrence, A. & Smith-Vaniz, W. F.|year=2016|title=''Scolopsis bilineata''|volume=2016|page=e.T69539499A69539741|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T69539499A69539741.en|access-date=2024-11-17}}</ref>
| authority = ([[Marcus Elieser Bloch|Bloch]], 1793)
| synonyms = {{collapsible list|
* ''Anthias bilineatus'' {{small|Bloch, 1793}}
* ''Lutjanus ellipticus'' {{small|[[Bernard Germain de Lacépède|Lacépède]], 1802}}
* ''Cynaedus armatus'' {{small|[[Laurens Theodore Gronow|Gronow]], 1854}}
* ''Scolopsis bleekeri'' {{small|[[Albert Günther|Günther]], 1859}}
}}}}
'''''Scolopsis bilineata''''' là một loài [[cá biển]] thuộc chi ''[[Scolopsis]]'' trong [[họ Cá lượng]]. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm [[1793]].

== Từ nguyên ==
Từ định danh ''bilineata'' được ghép bởi hai âm tiết trong [[tiếng Latinh]]: ''bi'' ("hai") và ''lineata'' ("có sọc"), hàm ý đề cập đến hai sọc cong màu sẫm, [[song song]] trên đầu của loài cá này.<ref>{{Chú thích web|url=https://etyfish.org/acanthuriformes6/|tựa đề=Order Acanthuriformes (part 6)|năm=2024|editor=Christopher Scharpf|website=The ETYFish Project Fish Name Etymology Database}}</ref>

== Phân bố và môi trường sống ==
Từ [[Maldives]] và [[Ấn Độ]], ''S. bilineata'' có phân bố trải dài về phía đông đến [[Tonga]], ngược lên phía bắc đến miền nam [[Nhật Bản]], giới hạn phía nam đến [[Úc]] (gồm cả [[đảo Lord Howe]]).<ref name="iucn" />

Ở [[Việt Nam]], ''S. bilineata'' được ghi nhận tại [[cù lao Chàm]] ([[Quảng Nam]]),<ref>{{Chú thích tạp chí|author1=Nguyễn Văn Long|author2=Mai Xuân Đạt|year=2020|title=Đặc trưng nguồn lợi cá trong các hệ sinh thái ở khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An|url=https://www.researchgate.net/publication/341183038_DAC_TRUNG_NGUON_LOI_CA_TRONG_CAC_HE_SINH_THAI_O_KHU_DU_TRU_SINH_QUYEN_THE_GIOI_CU_LAO_CHAM_-_HOI_AN.pdf|journal=Vietnam Journal of Marine Science and Technology|volume=20|issue=1|pages=105–120|doi=10.15625/1859-3097/13553|issn=1859-3097}}</ref> [[Ninh Thuận]],<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Mai Xuân Đạt|author2=Nguyễn Văn Long|author3=Phan Thị Kim Hồng|year=2020|title=Cá rạn san hô ở vùng biển ven bờ tỉnh Ninh Thuận|url=https://vjs.ac.vn/index.php/jmst/article/view/15656/384438|journal=Tạp chí Khoa học và Công nghệ biển|volume=20|issue=4A|pages=125–139|doi=10.15625/1859-3097/15656|issn=1859-3097}}</ref> [[Phú Yên (tỉnh)|Phú Yên]],<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Nguyễn Văn Long|year=2013|title=Nguồn lợi cá rạn san hô vùng biển ven bờ Phú Yên|url=https://vjs.ac.vn/index.php/jmst/article/view/3504/pdf|journal=Tạp chí Khoa học và Công nghệ Biển|volume=13|issue=1|pages=31-40|issn=1859-3097}}</ref> [[Bình Thuận (tỉnh)|Bình Thuận]],<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Mai Xuân Đạt|year=2019|title=Cá rạn san hô trong các bãi ngầm và đảo đá ở vùng biển ngoài khơi tỉnh Bình Thuận|url=https://vjs.ac.vn/index.php/jmst/article/view/14590/383748|journal=Tạp chí Khoa học và Công nghệ biển|volume=19|issue=4A|pages=259–271|doi=10.15625/1859-3097/19/4A/14590|issn=1859-3097}}</ref> [[quần đảo Hà Tiên]] ([[Kiên Giang]]),<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Trần Văn Hướng|author2=Nguyễn Văn Hiếu|author3=Đỗ Anh Duy|author4=Vũ Quyết Thành|author5=Nguyễn Khắc Bát|year=2021|title=Bước đầu nghiên cứu thành phần loài và phân bố cá rạn san hô vùng biển ven quần đảo Hải Tặc, tỉnh Kiên Giang|url=https://ctujsvn.ctu.edu.vn/index.php/ctujsvn/article/download/3962/3949/4127|journal=Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ|volume=57|issue=4A|pages=93–101|doi=10.22144/ctu.jvn.2021.117|issn=1859-2333}}</ref> cùng [[quần đảo Hoàng Sa]] và [[quần đảo Trường Sa]].<ref>{{Chú thích tạp chí|author=Nguyễn Hữu Phụng|year=2004|title=Thành phần cá rạn san hô biển Việt Nam|url=|journal=Tuyển tập Báo cáo Khoa học Hội nghị Khoa học "Biển Đông-2002"|pages=275-308}}</ref>

''S. bilineata'' trưởng thành sinh sống trên các [[rạn san hô]], cá con thường sống gần bờ hoặc trong [[đầm phá]], độ sâu đến ít nhất là 25 m.<ref name="fishbase">{{FishBase species|Scolopsis|bilineata}}</ref>

== Mô tả ==
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở ''S. bilineata'' là 25 cm.<ref name="fishbase" />

Phần đầu và một phần thân trên có [[màu ô liu]] hoặc nâu xám, phần thân còn lại màu trắng. Một dải màu trắng tươi viền đỏ sẫm kéo dài từ miệng ngược lên phần gốc vây lưng. Có 2 sọc vàng tươi hẹp trên đầu. Một dải vàng dọc theo sống lưng, thêm một đốm trắng tươi ngay dưới gốc các tia vây lưng phía cuối. Phần gai vây lưng có màu vàng, phần vây lưng mềm phía trước có màu đỏ sẫm đến đen, phần vây còn lại trong suốt. Vây hậu môn tương tự như màu sắc vây lưng mềm. Vây đuôi trong suốt, các tia ngoài cùng có màu đỏ.

Cá ''S. bilineata'' con được biết đến khả năng [[bắt chước]] kiểu hình của nhiều loài cá mào gà ''[[Meiacanthus]]'', bao gồm ''[[Meiacanthus grammistes]]'', ''[[Meiacanthus oualanensis]]'', ''[[Meiacanthus lineatus]]'' và ''[[Meiacanthus smithi]]''. ''Meiacanthus'' đa phần đều có tuyến [[nọc độc]] ở [[răng nanh]]. Do đó, những loài không mang độc, như ''S. bilineata'', ngụy trang thành loài có độc được gọi là [[bắt chước kiểu Bates]].<ref name="randall25">{{chú thích tạp chí|author=John E. Randall|year=2005|title=A Review of Mimicry in Marine Fishes|url=http://zoolstud.sinica.edu.tw/Journals/44.3/299.pdf|journal=Zoological Studies|volume=44|issue=3|pages=299–328|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711034324/http://zoolstud.sinica.edu.tw/Journals/44.3/299.pdf|archive-date=2021-07-11}}</ref>

Số gai vây lưng: 10; Số tia vây lưng: 9; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây hậu môn: 7; Số tia vây ngực: 14–16; Số gai vây bụng: 1; Số tia vây bụng: 5.<ref name="rus">{{Chú thích sách|url=https://saiab.ac.za/wp-content/uploads/2022/11/1._wiof_volume_3_text.pdf|title=Coastal fishes of the western Indian Ocean (Vol. 3)|editor=Phillip C. Heemstra; E. Heemstra; David A. Ebert; W. Holleman; John E. Randall|author=Barry C. Russell|year=2022|chapter=Nemipteridae|publisher=South African Institute for Aquatic Biodiversity|page=336-337}}</ref>

== Sinh thái học ==
[[Tập tin:Scolopsis bilineata biofluorescence 2.jpg|nhỏ|231x231px|''S. bilineata'' phát huỳnh quang xanh lục, gần đó là cụm san hô ''Acropora'' cũng phát huỳnh quang xanh lục]]
''S. bilineata'' ăn các loài [[thủy sinh không xương sống]] tầng đáy, như [[giun nhiều tơ]], [[sao biển đuôi rắn]], giun biển [[ngành Sá sùng]] và [[Nemertea]], cũng như [[giáp xác]] nhỏ. Theo quan sát ở [[rạn san hô Great Barrier]], cá con kiếm ăn vào [[ban ngày]], tập trung ở môi trường đáy [[cát]] và [[đá vụn]], còn cá trưởng thành [[Loài ăn đêm|kiếm ăn về đêm]], trú ẩn vào ban ngày.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Boaden|first=A. E.|last2=Kingsford|first2=M. J.|year=2012|title=Diel behaviour and trophic ecology of ''Scolopsis bilineatus'' (Nemipteridae)|url=https://www.researchgate.net/publication/257398195_Diel_behaviour_and_trophic_ecology_of_Scolopsis_bilineatus_Nemipteridae.pdf|journal=Coral Reefs|volume=31|issue=3|pages=871–883|doi=10.1007/s00338-012-0903-2|issn=1432-0975}}</ref>

''S. bilineata'' là loài [[lưỡng tính tiền nữ]] (''protogynous hermaphroditism''), có nghĩa là tất cả cá đực trưởng thành đều trải qua giai đoạn là cá cái. Cá đực và cá cái thường sống thành đôi. ''S. bilineata'' có thể sống tới 16 năm.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Boaden|first=A. E.|last2=Kingsford|first2=M. J.|year=2013|title=Distributions and habitat associations of the bridled monocle bream ''Scolopsis bilineatus'' (Nemipteridae): a demographic approach|url=https://www.researchgate.net/publication/256328670_Distributions_and_habitat_associations_of_the_bridled_monocle_bream_Scolopsis_bilineatus_Nemipteridae_A_demographic_approach.pdf|journal=Journal of Fish Biology|volume=83|issue=3|pages=618–641|doi=10.1111/jfb.12200|issn=0022-1112|pmid=23991878}}</ref>

''S. bilineata'' có thể phát [[huỳnh quang sinh học]] màu xanh lục. Huỳnh quang sinh học có thể hỗ trợ giao tiếp cùng loài và để [[ngụy trang]], giúp ''S. bilineata'' ẩn mình vào cụm san hô ''[[Acropora]]'' cũng phát huỳnh quang màu xanh lục.<ref>{{Chú thích tạp chí |last=Sparks |first=John S. |last2=Schelly |first2=Robert C. |last3=Smith |first3=W. Leo |last4=Davis |first4=Matthew P. |last5=Tchernov |first5=Dan |last6=Pieribone |first6=Vincent A. |last7=Gruber |first7=David F. |year=2014 |title=The covert world of fish biofluorescence: a phylogenetically widespread and phenotypically variable phenomenon |url= |magazine=PloS One |pages=e83259 |volume=9 |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0083259 |issn=1932-6203 |pmc=3885428 |pmid=24421880}}</ref>

== Thương mại ==
''S. bilineata'' đôi khi được đánh bắt và bày bán với số lượng nhỏ ở các [[chợ cá]]. Ở [[Philippines]], loài này được đánh bắt để xuất khẩu trong ngành thương mại [[cá cảnh]].<ref name="iucn" />

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

{{Taxonbar|from=Q2415683}}

[[Thể loại:Scolopsis|bilineata]]
[[Thể loại:Cá Ấn Độ Dương]]
[[Thể loại:Cá Thái Bình Dương]]
[[Thể loại:Cá Maldives]]
[[Thể loại:Cá Ấn Độ]]
[[Thể loại:Cá Sri Lanka]]
[[Thể loại:Cá Myanmar]]
[[Thể loại:Cá Thái Lan]]
[[Thể loại:Cá Việt Nam]]
[[Thể loại:Cá Philippines]]
[[Thể loại:Cá Malaysia]]
[[Thể loại:Cá Indonesia]]
[[Thể loại:Cá Nhật Bản]]
[[Thể loại:Cá Fiji]]
[[Thể loại:Cá Tonga]]
[[Thể loại:Cá Úc]]
[[Thể loại:Cá Nouvelle-Calédonie]]
[[Thể loại:Cá được mô tả năm 1793]]

Scolopsis bilineata - Lịch sử thay đổi

imported>ThitxongkhoiAWB: /* Phân bố và môi trường sống */ clean up, replaced: Phú Yên → Phú Yên