imported>Musicque vào lúc 12:58, ngày 25 tháng 11 năm 2023

2023-11-25T12:58:07Z

Trang mới

{{Bảng phân loại
| name = Tầm bóp
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image = Starr 050222-4124 Physalis angulata.jpg
| image_caption = Cây tầm bóp đang ra quả
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Cà|Solanales]]
| familia = [[Họ Cà|Solanaceae]]
| genus = ''[[Physalis]]''
| species = '''''P. angulata'''''
| binomial = ''Physalis angulata''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]], 1753
| synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
*''Boberella angulata'' (L.) E.H.L.Krause
*''Physalis capsicifolia'' Dunal
*''Physalis esquirolii'' H. Lév. & Vaniot
*''Physalis lanceifolia'' Nees
*''Physalis linkiana'' Nees
*''Physalis ramosissima'' Mill.
}}
| synonyms_ref = <ref>{{chú thích web
|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2549815
|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species
|access-date =ngày 14 tháng 7 năm 2014}}</ref>
}}
:''Tránh nhầm lẫn với loài [[Solanum nigrum]] (lu lu đực) bản địa nhiều vùng cũng gọi là Tầm bóp và dùng ngọn non làm rau.''<ref>[https://www.facebook.com/raurungvietnam/photos/a.569095956529346.1073741828.561019987336943/650134338425507/?type=3&theater Facebook Rau rừng Việt Nam: Cẩn thận tên gọi Tầm bóp]</ref>
'''Tầm bóp'''<ref>Nguyễn Tiến Bân, Nguyễn Quốc Bình, Vũ Văn Cẩn, Lê Mộng Chân, Nguyễn Ngọc Chính, Vũ Văn Dũng, Nguyễn Văn Dư, Trần Đình Đại, Nguyễn Kim Đào, Nguyễn Thị Đỏ, Nguyễn Hữu Hiến, Nguyễn Đình Hưng, Dương Đức Huyến, Nguyễn Đăng Khôi, Nguyễn Khắc Khôi, Trần Kim Liên, Vũ Xuân Phương, Hoàng Thị Sản, Nguyễn Văn Tập, Nguyễn Nghĩa Thìn; ''Tên cây rừng Việt Nam''; Nhà xuất bản Nông nghiệp - 2000; Trang 236.</ref> hay còn gọi '''tầm phóc''', '''bánh phóc, lu lu cái''', '''lồng đèn''', '''thù lù cạnh''',<ref name="PHH">Phạm Hoàng Hộ; ''Cây cỏ Việt Nam'' - tập 2; Nhà xuất bản Trẻ - 1999; Trang 764.</ref> '''bôm bốp''', '''thù lù''' (danh pháp khoa học: '''''Physalis angulata''''') là loài thực vật có hoa thuộc họ Cà ([[Solanaceae]]). Loài này được [[Carl Linnaeus]] miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2549815| title=''Physalis angulata''|access-date =ngày 14 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>
== Nguồn gốc ==
Tầm bóp có họ hàng gần với thù lù nhỏ (''Physalis minima''), [[thù lù lông]] (''Physalis peruviana''),... hay xa hơn nữa là [[cà chua]], [[cà tím]] và [[khoai tây]].<ref name=morton>{{chú thích web|url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/cape_gooseberry.html|author=Morton JF|title=Cape gooseberry, ''Physalis peruviana'' L. in Fruits of Warm Climates|publisher=Purdue University, Center for New Crops & Plant Products|year=1987}}</ref>

Tầm bóp có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới, sau trở thành liên nhiệt đới. Thấy mọc hoang khắp nơi, ở trên các bờ ruộng, bãi cỏ, đất hoang hay ven đường làng quê. Cũng còn thấy ở ven rừng từ vùng thấp đến vùng có độ cao 1.500m so với mặt nước biển. Dược liệu sử dụng tươi hay phơi khô dùng dần.

Là loại cây thảo mọc hoang quanh năm, cao 50 – 90 cm, phân nhiều cành. Thân cây có góc, thường rủ xuống. Lá mọc so le, hình bầu dục, chia thuỳ hay không, dài 30 - 35mm, rộng 20 - 40mm; cuống lá dài từ 15 - 30mm. Hoa mọc đơn độc, có cuống mảnh, dài khoảng 1 cm. Đài hình chuông, có lông, chia ra từ phía giữa thành 5 thuỳ, tràng hoa màu vàng tươi hay màu trắng nhạt, có khi điểm những chấm màu tím ở gốc, chia 5 thuỳ. Quả mọng tròn, nhẵn, lúc non màu xanh, khi chín màu đỏ, có đài cùng lớn với quả, dài 3 – 4 cm, rộng 2 cm, bao trùm lên ở ngoài như cái túi, hạt nhiều hình thận. Khi bóp quả vỡ phát ra tiếng bộp. Cây ra hoa kết quả quanh năm. Bộ phận sử dụng làm thuốc là toàn cây có tên dược là Herba physalis Angulatae.

== Chất dinh dưỡng ==

{| class="wikitable"
|-
! Năng lượng của 100g quả tầm bóp!!
|-
| Năng lượng || 205kJ
|-
| Ca-lo || 49kcal
|-
| Protein || 1,5g
|-
| [[Cacbohydrat]] || 11g
|-
| Trong đó lượng đường || 3,9g
|-
| Chất béo || 0,5g
|-
| Chất xơ || 0,5g
|-
| Protein || 0,9g
|-
| Lượng nước || 81%
|-
|-
!Các khoáng chất!!
|-
| Vitamin C || 28 mg
|-
| Lưu huỳnh || 6 mg
|-
| Kẽm || 0,1 mg
|-
| Sắt || 1,3 mg
|-
| Natri || 0,0005g
|-
| Magnesi || 8 mg
|-
| Calci || 12 mg
|-
| Phosphor || 39 mg
|-
| Clo || 2 mg
|-
|}
Chi tiết: trong 100g quả Tầm bóp có 80% là cacbohydrat, 12% là protein, 8% là chất béo.

== Lợi ích ==

===Tính vị, tác dụng===

Toàn cây có vị đắng, tính mát, không độc; có tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, khư đàm chỉ khái, nhuyễn kiên tán kết. Quả có vị chua, tính bình, có tác dụng thanh nhiệt lợi tiểu, tiêu đờm.

===Công dụng, chỉ định và phối hợp===

Thường dùng trị cảm sốt, yết hầu sưng đau, ho nhiều đờm, phiền nhiệt nôn nấc. Dùng 20-40g khô sắc uống. Dùng ngoài trị nhọt vú, đinh độc, đau bìu dái. Dùng 40-80g cây tươi giã vắt lấy nước cốt uống, bã thì dùng đắp; hoặc nấu nước rửa. Quả Tầm bóp ăn được và dùng chữa đờm nhiệt sinh ho, thủy thủng và đắp ngoài chữa đinh sang, rễ tươi nấu với tim lợn, chu sa dùng ăn chữa được chứng đái đường.<ref>[http://www.botanyvn.com/cnt.asp?param=news&newsid=837 Cây Tầm bóp làm thuốc]</ref>

Ở Ấn Độ, toàn cây được sử dụng làm thuốc lợi tiểu; lá được dùng trị các rối loạn của dạ dày.

Những người hay lênh đênh sông nước nên ăn quả này thường xuyên vì lượng vitamin C và B1, tiền vitamin A trong quả tầm bóp rất cao nên rất tốt cho cơ thể, có thể chữa bệnh [[Scorbut]] vì trên biển không có hoa quả.

Ngoài ra quả tầm bóp còn có thể phòng ngừa các bênh về đường tiết niệu và viêm thận ví dụ sỏi thận, sỏi bàng quang và chữa [[bệnh gút]] rất tốt. Quả để khô có thể làm mứt.
[[Tập tin:Cây Thù Lù, Tầm Bốp.jpg|nhỏ|Cây tầm bóp mọc hoang phổ biến ở tỉnh An Giang.]]
Cây có thể trồng như cây cảnh trong vườn.

== Hình ảnh ==
<gallery>
Tập tin:Physa angul 041108 002 tdp.jpg
Tập tin:Physalis angulata fruit.jpg
Tập tin:Physa angul 060503 5330 tdp.jpg
</gallery>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
* {{Thể loại Commons-inline|Physalis angulata}}
* {{wikispecies nội dòng|Physalis angulata}}
* {{IPNI2|Physalis angulata|195334-2|access-date =ngày 14 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Physalis|A]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753]]

Tầm bóp - Lịch sử thay đổi

imported>Musicque vào lúc 12:58, ngày 25 tháng 11 năm 2023