imported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)

2025-11-23T07:21:59Z

WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)

Trang mới

[[Tập tin:Cow's head of the Silver Lyre, from the Great Death Pit at the Royal Cemetery, Ur, southern Mesopotamia, Iraq. The British Museum, London.JPG|300px|nhỏ|phải|Cổ vật tượng thờ thần bò phát hiện ở [[Iraq]]]]
'''Thần El''' (''ʼĒl'' hay còn gọi là ''Il'', [[tiếng Ugarit]]: 𐎛𐎍 ʾīlu; [[tiếng Phoenicia]]: 𐤀𐤋 ''ʾīl''<ref>{{chú thích web|url=http://canaanite.org/dictionary/index.php?a=srch&d=18&id_srch=6226bd8234e202e3bd888f76207bcb7d&il=en&p=1|title=Online Phoenician Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810155548/http://canaanite.org/dictionary/index.php?a=srch&d=18&id_srch=6226bd8234e202e3bd888f76207bcb7d&il=en&p=1 |access-date=May 11, 2022|archive-date=2014-08-10 }}</ref> [[tiếng Do Thái]]: אֵל ʾ''ēl''; [[tiếng Syria]]: ܐܺܝܠ ʾ''īyl''; [[tiếng Ả rập]]: إل ʾ''īl'' hay إله ʾ''ilāh''; [[tiếng Akkadia]]: 𒀭, ''ilu'') là một từ [[Ngôn ngữ Semitic Tây Bắc|Semitic Tây Bắc]] có nghĩa là "''thần''" hoặc "''[[vị thần]]''" hoặc đề cập đến (như một tên riêng) cho bất kỳ một trong nhiều vị thần [[Cận Đông]] thời cổ đại. Một dạng hiếm hơn là ''ila'' đại diện cho dạng vị ngữ trong [[tiếng Akkad]] cổ và trong [[ngôn ngữ Amorite|Amorite]].{{sfn|Cross|1997|p=14}} Từ này có nguồn gốc từ [[Ngôn ngữ Proto-Semitic|Proto-Semitic]] ʾil hay *ʔil, có nghĩa là "''[[thần]]''".<ref>Kogan, Leonid (2015), ''Genealogical Classification of Semitic: The Lexical Isoglosses''. Berlin: De Gruyter. p. 147</ref> Các vị thần cụ thể được gọi là ''El'', ''Al'' hoặc ''Il'' bao gồm vị thần tối cao của [[tôn giáo Canaan cổ đại]]{{sfn|Matthews|2004|p=79}} và vị thần tối cao của [[ngôn ngữ Semit Đông|người nói tiếng Semit Đông]] trong [[Tiền triều đại (Lưỡng Hà)|Tiền triều đại Lưỡng Hà]].{{sfn|Gelb|1961|p=6}} Trong số ngôn ngữ [[Hitti]] thì El được biết đến với cái tên ''Elkunirsa'' (𒂖𒆪𒉌𒅕𒊭/ ''Elkunīrša'').
==Tổng quan==
[[Tập tin:El, the Canaanite creator deity, Megiddo, Stratum VII, Late Bronze II, 1400-1200 BC, bronze with gold leaf - Oriental Institute Museum, University of Chicago - DSC07734.JPG|300px|nhỏ|phải|Thần El]]
Chúa cha [[Jehovah]] hay [[Yahweh]], [[thánh Allah]] của [[Hồi giáo]] đều có cùng một nguồn gốc từ ''Thần Bò IL'' của dân Babylon và du nhập vào dân tộc [[Do Thái]] khoảng năm 2000 TCN và đổi tên thành thần bò EL. Thần EL thường hiện hình thành một con [[bò mộng]] (The Bull EL hoặc EL the Bull).<ref>The Oxford Illustrated History of the Bible, edited by John Rogerson, Oxford Uuniversity press, xuất bản năm 2001, trang 7</ref> Trong tài liệu cổ sử [[Ai cập]], được viết dưới triều đại Pharaoh [[Merneptah]] có nói đến nước Do Thái dưới quốc hiệu ISRAEL, theo đó ISRA là cai trị, EL là thần bò EL. Do đó, ISRAEL có nghĩa là một quốc gia được cai trị bởi thần bò EL. Người Do Thái có [[tục thờ bò|tục thờ thần bò EL]] từ lâu đời, cho nên EL có nghĩa là "''Thiên Chúa của Do Thái''" (''EL is God of IsraEL'').<ref>Theological Dictionary of the Bible (Tự điển Thần học về Thánh Kinh), edited by Walter A. EdwELl, Baker Book xuất bản, trang 289-299</ref> Ngôn ngữ Do Thái (Hebrew) gọi Thiên Chúa EL bằng nhiều danh từ: ''EL'', ''ELoah'', ''ELim'', ''ELohim'', họ tin Thiên Chúa EL thường hay xuất hiện ở các núi đá tiếng Do Thái là [[Shaddai]], nên họ cũng gọi Thiên Chúa EL là ''El Shaddai''. Các danh từ để gọi [[Thần trong Do Thái giáo|Thiên Chúa EL]] nói trên đã được nhắc lại trong các bộ sách Kinh Thánh của đạo Do Thái.

Trước khi đặt tên nước là Do Thái là IsraEL thì [[Jacob]] đã đến thị trấn [[Luz]] của xứ [[Canaan]], Jacob nằm mơ được thiên thần cho một cái thang. Jacob đã leo thang lên tới thiên đàng và được gặp ''Thiên Chúa EL'' mặt đối mặt. Khi tỉnh dậy, Jacob đã đổi tên thị trấn Luz thành ''Beth-EL'', có nghĩa là "''Nhà của Chúa''" (House of EL), vâu chuyện về giấc mơ của Jacob được kể lại trong Cựu ước (Genesis 28:12).<ref>The Illustrated Guide to the Bible, by J. R. Porter, Oxford University Press 1995, trang 45</ref> Do Thái không phải là nước duy nhất thờ thần EL. Hầu hết các dân tộc quanh vùng [[Canaan]] đều thờ thần EL và rất nhiều thần khác, họ quan niệm đồng nhất tất cả đều coi thần EL là vị thần cao nhất. Mặc dầu [[tục thờ bò]] El đã phát sinh ở Babylon từ rất lâu đời, nhưng nó được chính thức du nhập vào dân tộc Do Thái từ thời Abraham khoảng năm 2000 TCN. Abraham và dân tộc Do Thái coi El là vị thần duy nhất để tôn thờ, trong khi các dân tộc chung quanh tôn thờ thần El cùng với các vị thần khác như [[Baal]], [[Anath]], [[Ashtaroh]], [[Ashera]].

Dân Do Thái được coi là dân tộc được Chúa chọn vì nước này là quốc gia đầu tiên mang tên thần bò El (Isra-El). Người Canaanites và Semites thờ thần El dưới tượng của một con bò đực. Đối với họ, [[Hình tượng con bò trong văn hóa|con bò đực là biểu tượng của sức mạnh]]. Cũng vì vậy, mỗi khi nói đến thần El họ thường gọi Ngài là ''Bò Thần El'' (Bull-El).<ref>The Encyclopedia of Middle Eastern Mythology and Religion (Bách khoa Tự điển về Huyền thoại và Tôn giáo vùng Trung Đông, của Jan Knappert, element 1993)</ref> Tại các thành phố thuộc xứ [[Babylon]] người ta thường làm lễ tế thần El với những lời ca tụng là "''Thiên Chúa hiện thân thành Con Bò''". Theo niềm tin của người Babylon, thần El là vị chủ tọa các [[hội đồng thần thánh]] (''Divine Council'') ở trên trời, là đấng tạo hóa đã sinh ra vũ trụ vạn vật và là đấng đã tạo dựng nên [[con người]].<ref>Near Eastern Mythology (Huyền thọai vùng Cận Đông, tác giả John Bray, nxb Peter Bedrick Book NY 1985, các trang 68-69</ref> El là danh hiệu lâu đời nhất để gọi Thiên Chúa. Sách Sáng Thế ký (sách đầu tiên trong bộ Kinh thánh Cựu ước) 28:10-22, 33:20, 49:25 đã đồng nhất hóa El với [[Elohim]] và [[Yaweh]] (Jehovah). Ý nghĩa chữ El (theo tiếng Hebrew) cũng đồng nghĩa với chữ ''Ilu'' theo ngôn ngữ cổ ở Babylon là Akkadian. Tất cả đều do ngôn ngữ Semistic "''Yl''", có nghĩa là "''hùng mạnh''". Trong các đền thờ của người Phoenicians, thần El được tôn thờ như Thiên Chúa Tối cao, Đấng sinh ra các vị thần và là Chúa của thiên đàng. Trong [[ngôn ngữ Ả rập]], người ta không gọi ''Thiên Chúa IL'' (tức El) một cách trống không mà thường thêm mạo tự '''ah''' ở sau danh từ Il. Do đó, tên của Thiên Chúa Il trở thành ''Illah'' (Il + mạo từ 'ah').
==Xem thêm==
* [[Elohim]]
* [[Anunnaki]]
* [[Utu]]
* [[El Shaddai]]
* [[Baal]]
* [[Allah]]
* [[Yahweh]]
* [[Thần Moloch|Moloch]]

==Chú thích==
{{Tham khảo|cột=}}

==Tham khảo==
*{{chú thích tạp chí|last=Archi|first=Alfonso|title=Translation of Gods: Kumarpi, Enlil, Dagan/NISABA, Ḫalki|journal=Orientalia|publisher=GBPress - Gregorian Biblical Press|volume=73|issue=4|year=2004|issn=0030-5367|jstor=43078173|pages=319–336|url=http://www.jstor.org/stable/43078173|access-date=2023-02-01}}
*{{chú thích sách
| last = Binger
| first = Tilde
| year= 1997
| title = Asherah: Goddesses in Ugarit, Israel and the Old Testament
| publisher = [[Sheffield Academic Press]]
| location = Sheffield, England
| isbn = 978-1-85075-637-8
| oclc = 37525364
| lccn = 97205267
| url = https://books.google.com/books?id=pTrqkL5QjXkC
}}
*{{chú thích sách
| last = Cross
| first = Frank Moore
| author-link = Frank Moore Cross
| year = 1973
| title = Canaanite Myth and Hebrew Epic
| publisher = [[Harvard University Press]]
| location = Cambridge, MA
| isbn = 978-0-674-09176-4
| oclc = 185400934
| lccn = 72076564
| url = https://books.google.com/books?id=-eOycxXAoHMC
}}
*{{citation
| last = Cross
| first = Frank Moore
| author-link = Frank Moore Cross
| year = 1997
| title = Canaanite Myth and Hebrew Epic
| edition = reprint
| publisher = [[Harvard University Press]]
| location = Cambridge, MA
| isbn = 0674091760
| url = https://books.google.com/books?id=-eOycxXAoHMC&q=14
| access-date = 30 April 2015}}
*{{chú thích sách
| last1 = Donner
| first1 = Herbert
| last2 = Röllig
| first2 = Wolfgang
| year = 1962–1964
| title = Kanaanäische und aramäische Inschriften
| url = https://archive.org/details/kanaanaischeunda0001donn
| publisher = Harrassowitz
| location = Wiesbaden}}
*{{Citation |last=Gelb|first=I. J.|year=1961|title=Old Akkadian Writing and Grammar|edition=2nd|publisher=University of Chicago|url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/mad2.pdf|access-date=30 April 2015}}.
*{{chú thích sách| chapter = Two brides for two gods. The case of Šala and Šalaš
| last = Feliu | first = Lluís | year = 2007
| title = He unfurrowed his brow and laughed
| publisher = Ugarit-Verlag
| publication-place = Münster
| chapter-url = https://www.academia.edu/1090485
| isbn = 978-3-934628-32-8 | oclc = 191759910
}}
*{{chú thích tạp chí | title = Dagon and El
| last = Fontenrose | first = Joseph
| journal = Oriens
| year = 1957 | volume = 10 | issue = 2 | pages = 277–279
| url = http://www.jstor.org/stable/1579640
| doi = 10.2307/1579640 | issn = 0078-6527 | jstor = 1579640
}}
*{{citation
| last = Güterbock | first = Hans Gustav | year = 1983
| encyclopedia = Reallexikon der Assyriologie
| entry = Kumarbi
| entry-url = http://publikationen.badw.de/en/rla/index#6743
}}
*{{chú thích sách
| last = Kugel
| first = James L.
| author-link = James Kugel
| year= 2007
| title = How to Read the Bible: A Guide to Scripture, Then and Now
| publisher = [[Free Press (publisher)|Free Press]]
| location = New York
| isbn = 978-0-7432-3586-0
| oclc = 181602277
| lccn = 2007023466
| url = https://books.google.com/books?id=NwWBBUeePTQC
}}
*{{chú thích sách
| last = Leeming
| first = David
| title = The Oxford Companion to World Mythology
| url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000leem
| url-access = registration
| year = 2005
| location = New York
| publisher = Oxford University Press
| isbn = 978-0-19-515669-0
| oclc = 60492027
| lccn = 2005014216
}}
*{{chú thích sách
| last = Matthews
| first = Victor Harold
| author-link = Victor Harold Matthews
| year= 2004
| title = Judges and Ruth
| publisher = [[Cambridge University Press]]
| series = New Cambridge Bible Commentary
| isbn = 978-0-521-00066-6
| oclc = 52380969
| lccn = 2003053218
| url = https://books.google.com/books?id=vU6DjPDeUUEC
}}
*{{chú thích sách |last=Rahmouni |first=Aicha |year=2007 |title=Divine epithets in the Ugaritic alphabetic texts |translator=J.N. Ford |location=Leiden; Boston |publisher=Brill |isbn=9789004157699}}
*{{chú thích sách
| last = Rosenthal
| first = Franz
| author-link = Franz Rosenthal
| editor = Pritchard, James
| year = 1969
| title = ''Trans. in:'' Ancient Near Eastern Texts
| url = https://archive.org/details/ancientneareaste0000prit
| publisher = [[Princeton University Press]]
| location = Princeton
| edition = 3rd
| chapter = The Amulet from Arslan Tash
| page = 658
| isbn = 978-0-691-03503-1
| oclc = 5342384
}}
*{{chú thích sách
| last = Smith
| first = Mark S.
| author-link = Mark S. Smith
| year= 2001
| title = The Origins of Biblical Monotheism: Israel's Polytheistic background and the Ugaritic texts
| publisher = [[Oxford University Press]]
| location = New York
| isbn = 978-0-19-513480-3
| oclc = 53388532
| lccn = 99058180
| url = https://books.google.com/books?id=S1tQ5Larst0C
}}
*{{chú thích sách|last=Smith|first=Mark S.|year=2002|author-link=Mark S. Smith |title=The Early History of God: Yahweh and the Other Deities in Ancient Israel |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |isbn=978-0-8028-3972-5 |url=https://books.google.com/books?id=1yM3AuBh4AsC}}
*{{chú thích sách
| last1 = van der Toorn
| first1 = Karel
| author-link1 = Karel van der Toorn
| last2 = Becking
| first2 = Bob
| author-link2 = Bob Becking
| last3 = van der Horst
| first3 = Pieter Willem
| author-link3 = Pieter Willem van der Horst
| year = 1999
| title = Dictionary of Deities and Demons in the Bible
| publisher = [[Brill Publishers|Brill]]
| location = Leiden, Netherlands
| edition = 2nd
| isbn = 978-90-04-11119-6
| oclc = 39765350
| lccn = 98042505
| url = https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C
}}
*{{chú thích sách
| last = Wyatt
| first = Nicolas
| author-link = Nicolas Wyatt
| year= 2002
| title = Religious Texts from Ugarit
| publisher = [[Continuum International Publishing Group]]
| edition = 2nd
| series = The Biblical Seminar
| volume = 53
| isbn = 978-0-8264-6048-6
| oclc = 48979997
| lccn = 2002489996
| url = https://books.google.com/books?id=m85MB7RkgEIC
}}
*{{chú thích sách
| last = Bruneau
| first = Philippe
| author-link = Philippe Bruneau
| year = 1970
| title = Recherches sur les cultes de Délos à l'époque hellénistique et à l'époque imperiale
| publisher = E. de Broccard
| location = Paris
| oclc = 2349270
| lccn = 78851163
| language = fr
| ref = none}}
*{{chú thích sách
| last = Fontenrose
| first = Joseph Eddy
| author-link = Joseph Fontenrose
| year = 1959
| title = Python: A Study of Delphic Myth and Its Origins
| publisher = [[University of California Press]]
| location = Berkeley, CA
| isbn = 978-0-520-04091-5
| oclc = 4089770
| lccn = 59005144
| url = https://books.google.com/books?id=wqeVv09Y6hIC
| ref = none}}
*{{chú thích sách
| last = Teixidor
| first = Javier
| author-link = Javier Teixidor
| year = 1977
| title = The Pagan God
| url = https://archive.org/details/pagangodpopularr0000teix
| publisher = [[Princeton University Press]]
| location = Princeton
| isbn = 978-0-691-07220-3
| oclc = 2644903
| lccn = 76024300
| ref = none}}
==Liên kết ngoài==
* [http://www.bartleby.com/61/roots/S9.html Bartleby: American Heritage Dictionary: Semitic Roots: ʾl]
* [https://web.archive.org/web/20110415022030/http://www.paleotimes.org/sacred-names-and-titles/ Pronunciation (audio) of El]

[[Thể loại:Thần thoại]]

Thần El - Lịch sử thay đổi

imported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)