imported>Renamed user 297466cadc91f0906dfd5d768691758d: ←Trang mới: “{{mô tả ngắn|Chức quan và phẩm hàm trong quan chế Việt Nam thời quân chủ}} '''Tham chính''' (chữ Hán: 參政) là một danh xưng trong hệ thống chức quan và phẩm hàm của Việt Nam thời quân chủ.{{Chú thích sách | last1=Phan | first1=Huy Chú | title=Lịch triều hiến chương loại chí | publisher=Nhà xuất bản Sử học | year=1960 | volume=1 | pages=29-30 | language=vi…”

2026-01-28T18:29:43Z

←Trang mới: “{{mô tả ngắn|Chức quan và phẩm hàm trong quan chế Việt Nam thời quân chủ}} '''Tham chính''' (chữ Hán: 參政) là một danh xưng trong hệ thống chức quan và phẩm hàm của Việt Nam thời quân chủ.<ref name="PhanHuyChu1960">{{Chú thích sách | last1=Phan | first1=Huy Chú | title=Lịch triều hiến chương loại chí | publisher=Nhà xuất bản Sử học | year=1960 | volume=1 | pages=29-30 | language=vi…”

Trang mới

{{mô tả ngắn|Chức quan và phẩm hàm trong quan chế Việt Nam thời quân chủ}}
'''Tham chính''' (chữ Hán: 參政) là một danh xưng trong hệ thống chức quan và [[phẩm hàm]] của Việt Nam thời quân chủ.<ref name="PhanHuyChu1960">{{Chú thích sách | last1=Phan | first1=Huy Chú | title=Lịch triều hiến chương loại chí | publisher=Nhà xuất bản Sử học | year=1960 | volume=1 | pages=29-30 | language=vi}}</ref><ref name="Ninh2002">{{Chú thích sách | last1=Đỗ | first1=Văn Ninh | title=Từ điển chức quan Việt Nam | publisher=Nhà xuất bản Thanh Niên | year=2002 | pages=758 | language=vi }}</ref>

Ở [[nhà Lê trung hưng]] tại [[Đàng Ngoài]], Tham chính là chức quan văn trong [[Thừa ty]], dưới [[Thừa chính sứ]] và trên [[Tham nghị]], trật ''tòng tứ phẩm''.<ref name="PhanHuyChu1960" /> Trong quan chế [[triều Nguyễn]], "Tham chính" là phẩm hàm (''tản quan'') thuộc [[văn ban]], trật ''tòng nhất phẩm''; danh xưng này cũng xuất hiện trong các trường hợp truy tặng.<ref name="Ninh2002" />

== Từ nguyên và danh xưng ==
"Tham chính" thường được ghi kèm chữ Hán 參政 trong các từ điển chức quan.<ref name="Ninh2002" /> Trong văn bản [[Hán Nôm]], danh xưng có thể đi kèm các yếu tố để xác định ngạch, nơi bổ nhiệm hoặc cơ quan thừa hành, như gắn với địa danh (ví dụ "Tham chính sứ" kèm tên trấn/xứ) hoặc gắn với cơ quan trung ương (ví dụ "Tham chính" kèm tên [[Lục bộ|Bộ]]).<ref name="Vamieu2014_Truong">{{Chú thích web | title=Tế tửu Quốc Tử Giám Trương Công Giai và truyền thống khoa bảng họ Trương Việt Nam | url=https://data.vanmieu.baotangso.com/upload/anpham/95/rxLnJEFO2X-1675852714.pdf | website=data.vanmieu.baotangso.com | publisher=Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu – Quốc Tử Giám | year=2014 | pages=213 | language=vi | access-date=2026-01-28}}</ref><ref name="Vamieu2016_NguyenDuyThi">{{Chú thích web | title=Hội thảo khoa học Tế tửu Quốc Tử Giám Nguyễn Duy Thì: Con người và sự nghiệp | url=https://data.vanmieu.baotangso.com/upload/anpham/96/AQmIaBJVoK-1675852909.pdf | website=data.vanmieu.baotangso.com | publisher=Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội; Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu – Quốc Tử Giám | date=2016-11 | pages=21 | language=vi | access-date=2026-01-28}}</ref>

== Tham chính trong quan chế thời Lê ==
[[Tập tin:Annam._Mandarin_rendant_la_justice._(coloured).jpg|thumb|Minh họa một quan lại An Nam trong tranh in thời thuộc địa.]]
=== Vị trí trong Thừa ty cấp xứ/đạo ===
Ở Đàng Ngoài thời Lê trung hưng, cấp hành chính lớn (xứ/đạo, về sau thường gọi là ''trấn'') đặt các cơ quan (''ty'') để xử lý công vụ ở địa phương. Thừa ty là một cơ quan thuộc hệ thống này.<ref name="PhanHuyChu1960" />

Thừa ty có ba chức danh theo thứ bậc: Thừa chính sứ (''tòng tam phẩm''), Tham chính (''tòng tứ phẩm''), Tham nghị (''tòng ngũ phẩm'').<ref name="PhanHuyChu1960" />

=== Chức năng và phạm vi công vụ ===
Trong Thừa ty, Tham chính là chức quan phụ tá Thừa chính sứ, tham gia xử lý công vụ ở cấp xứ/đạo theo sự phân công.<ref name="PhanHuyChu1960" /> Công vụ gắn với quản trị địa phương, gồm các mảng được ghi nhận như quản lý nhân khẩu ([[hộ khẩu]], [[hộ tịch]]), ruộng đất và các khoản [[thuế]] khóa, tiền thóc của nhà nước ở địa phương.<ref name="PhanHuyChu1960" />

Trong văn bản hành chính, danh xưng chức quan có thể kèm tiền tố để chỉ tình trạng đảm nhiệm; "thự" (署) dùng cho trường hợp tạm quyền/quyền chức. Tư liệu khoa bảng xứ Nghệ ghi dạng "thự Tham chính".<ref name="NgheAn2025">{{Chú thích web | title=Nguyễn Trọng, người khai khoa và truyền thống hiếu học của dòng họ Nguyễn Quang | url=https://skhcnnghean.gov.vn/tin-tuc/thong-tin-khoa-hoc-va-cong-nghe/nguyen-trong-nguoi-khai-khoa-va-truyen-thong-hieu-hoc-cua-dong-ho-nguyen-quang-3137.html | website=skhcnnghean.gov.vn | publisher=Sở Khoa học và Công nghệ Nghệ An | date=2025-07-16 | language=vi | access-date=2026-01-27}}</ref>

=== Biến thể ghi "Tham chính sứ" ===
Một số tư liệu ghi "Tham chính" kèm chữ "sứ", ví dụ "Tham chính sứ" gắn với địa danh. Kỷ yếu hội thảo về Tế tửu Quốc Tử Giám Nguyễn Duy Thì ghi trường hợp "Tham chính sứ Thanh Hoa, Tham chính sứ Bắc Ninh" và nêu trật ''tòng tứ phẩm''.<ref name="Vamieu2016_NguyenDuyThi" />

== Tham chính trong quan chế triều Nguyễn ==
=== Tham chính như phẩm hàm văn ban ===
Trong hệ thống phẩm hàm triều Nguyễn, "Tham chính" là phẩm hàm thuộc văn ban, trật ''tòng nhất phẩm''.<ref name="Ninh2002" /> Ở lớp nghĩa phẩm hàm, danh xưng dùng để xác định ngạch bậc và thứ tự trong lễ nghi triều đình, độc lập với chức vụ cụ thể đang đảm nhiệm.<ref name="Ninh2002" />

Kỷ yếu hội thảo về Tế tửu Quốc Tử Giám Trương Công Giai ghi cụm danh xưng có "Nhập thị Tham chính Công bộ Thượng thư...", phản ánh cách ghép phẩm hàm/chức vụ trong ghi chép và văn bản triều Nguyễn.<ref name="Vamieu2014_Truong" />

=== Truy tặng và cách dùng trong sắc phong ===
Trong phong tặng, "Tham chính" có thể là một thành tố trong chuỗi mỹ tự và phẩm tước trên [[sắc phong]]. Một bài viết của Báo Đà Nẵng dẫn sắc phong niên hiệu [[Gia Long]] thứ 9 (1810) có cụm "Trụ đức tham chính" trong chuỗi danh xưng truy tặng.<ref name="BaoDaNang2016_TruDuc">{{Chú thích web | title=Người đóng chiến thuyền cho hai triều đại | url=https://baodanang.vn/nguoi-dong-chien-thuyen-cho-hai-trieu-dai-3035033.html | website=baodanang.vn | publisher=Báo Đà Nẵng | date=2016-03-26 | language=vi | access-date=2026-01-28}}</ref>

=== Trường hợp nhậm chức "Tham chính Bộ Công" năm 1809 ===
Một số văn bản triều Nguyễn ghi "Tham chính" gắn với tên cơ quan trung ương như một chức danh được giao nhiệm vụ. Bài giới thiệu tài liệu của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước nêu Nguyễn Khắc Thiệu làm Tham chính [[Bộ Công]] và được giao quyền hộ đê ở [[Bắc Thành]] năm 1809.<ref name="Archives1809">{{Chú thích web | title=Tham chính Bộ Công Nguyễn Khắc Thiệu: Người được giao quyền hộ đê Bắc Thành năm 1809 | url=https://archives.org.vn/gioi-thieu-tai-lieu-nghiep-vu/tham-chinh-bo-cong-nguyen-khac-thieu-nguoi-duoc-giao-quyen-ho-de-bac-thanh-nam-1809.html | website=archives.org.vn | publisher=Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước | date=2018-12-09 | language=vi | access-date=2026-01-27}}</ref>

== Phân biệt ==
"Tham chính" trong nghĩa chức quan/phẩm hàm là một danh xưng của quan chế Việt Nam thời quân chủ; cần phân biệt với động từ "tham chính" trong tiếng Việt hiện đại (chỉ việc tham gia hoạt động chính trị).<ref name="Ninh2002" />

== Xem thêm ==
* [[Thừa ty]]
* [[Thừa chính sứ]]
* [[Tham nghị]]
* [[Quan chế triều Nguyễn]]
* [[Nhà Lê trung hưng]]
* [[Triều Nguyễn]]

== Tham khảo ==
<references />

== Liên kết ngoài ==
* [https://archives.org.vn/gioi-thieu-tai-lieu-nghiep-vu/tham-chinh-bo-cong-nguyen-khac-thieu-nguoi-duoc-giao-quyen-ho-de-bac-thanh-nam-1809.html Tham chính Bộ Công Nguyễn Khắc Thiệu: Người được giao quyền hộ đê Bắc Thành năm 1809] trên website Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước
* [https://baodanang.vn/nguoi-dong-chien-thuyen-cho-hai-trieu-dai-3035033.html Người đóng chiến thuyền cho hai triều đại] trên Báo Đà Nẵng
* [https://data.vanmieu.baotangso.com/upload/anpham/96/AQmIaBJVoK-1675852909.pdf Kỷ yếu hội thảo khoa học "Tế tửu Quốc Tử Giám Nguyễn Duy Thì: Con người và sự nghiệp"] trên Bảo tàng số Văn Miếu - Quốc Tử Giám

{{DEFAULTSORT:Tham chinh}}
[[Thể loại:Chức quan]]
[[Thể loại:Quan chế Việt Nam]]
[[Thể loại:Triều Nguyễn]]
[[Thể loại:Nhà Lê trung hưng]]

Tham chính - Lịch sử thay đổi