imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2026-02-19T23:04:37Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Infobox language
|name = Tiếng Aceh
|nativename = Bahsa/Basa Acèhį بهسا اچيه
|pronunciation = {{IPA|bahsa at͡ʃeh|}}
|states = [[Indonesia]]
|region = [[Aceh]], [[Sumatra]]
|speakers = 3,5 triệu người<ref name="Ethnol"/>
|date = Điều tra dân số năm 2000
|ref = e18
|familycolor = Austronesian
|fam2 = [[ngữ tộc Malay-Polynesia|Malay-Polynesia]]
|fam3 = [[Nhóm ngôn ngữ Malay-Polynesia hạt nhân|MP hạt nhân]]
|fam4 = [[Nhóm ngôn ngữ Malay-Sumbawa|Malay-Sumbawa]]
|fam5 = [[Nhóm ngôn ngữ Chăm|Chăm]]
|iso3 = ace<ref>Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "[http://glottolog.org/resource/languoid/id/achi1257 Achinese]". Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.</ref>
|glotto=achi1257
|glottorefname=Achinese
|map = IndonesiaAceh.png
|mapcaption = Tỉnh Aceh, Sumatra
|notice = IPA
}}
[[Tập_tin:WIKITONGUES-_T.A.,_Iqbal,_and_Kalam_speaking_Acehnese.webm|nhỏ|Hai người đang nói tiếng Aceh, được ghi lại cho [[Wikitongues]].]]
'''Tiếng Aceh''', hay '''tiếng Achin''', là ngôn ngữ của [[người Aceh]] bản địa tại [[Aceh]], [[Sumatra]], [[Indonesia]]. ''Tiếng Aceh'' cũng được sử dụng tại những cộng đồng [[người Aceh]] ở [[Malaysia]], chẳng hạn như tại [[Yan, Kedah|Yan]], [[Kedah]].

''Tiếng Aceh'' là thành viên của [[ngữ tộc Malay-Polynesia]] thuộc [[ngữ hệ Nam Đảo]].<ref name="Ethnol">Acehnese at [[Ethnologue]]. 18th ed., 2015. Truy cập 20/11/2015.</ref>

== Tên gọi ==
Trước năm 1988, "Acehnese" là cách viết tên tiếng Anh hiện đại và tiêu chuẩn thư tịch, và được [[người Aceh]] sử dụng khi viết bằng tiếng Anh.

"Atjehnese"<ref>Christiaan Snouck Hurgronje, 1892. Studien over atjesche klank- en schriftleer. Tijdschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde 35. p. 346-442.</ref> là cách viết theo [[tiếng Hà Lan]] và trong [[tiếng Indonesia]] trước đây, và khi đó trong tiếng Anh dùng cách viết "Achinese".

Hiện nay trong tiếng Aceh tên ngôn ngữ được gọi là ''Basa/Bahsa'' Acèh. Trong [[tiếng Indonesia]] nó được gọi là "''Bahasa Aceh''".<ref>Durie, "The So-Called Passive of Acehnese," p. 104.</ref>

== Phân loại ==
Tiếng Aceh thuộc về [[ngữ tộc Malay-Polynesia]] thuộc [[ngữ hệ Nam Đảo]]. Họ hàng gần nhất của tiếng Aceh là [[nhóm ngôn ngữ Chăm|các ngôn ngữ Chăm]] khác, trong đó có [[tiếng Chăm]] được sử dụng ở [[Việt Nam]]. Họ hàng gần nhất của [[nhóm ngôn ngữ Chăm]] là [[nhóm ngôn ngữ Malay]], trong đó bao gồm các ngôn ngữ nói ở [[Sumatra]] như [[tiếng Gayo]], [[nhóm ngôn ngữ Batak|các ngôn ngữ Batak]], [[tiếng Minangkabau]], cũng như [[tiếng Indonesia|ngôn ngữ quốc gia của Indonesia]].

Paul Sidwell lưu ý rằng tiếng Aceh có thể có một lớp "chất nền" [[ngữ hệ Nam Á|ngôn ngữ Nam Á]].<ref>Sidwell, Paul. [http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sidwell2006dating.pdf Dating the separation of Acehnese and Chamic by etymological analysis of the Aceh-Chamic lexicon.](). Truy cập 20/11/2015.</ref>

== Âm vị học ==
[[Tập tin:Ie Beuna Narit Aceh.JPG|thumb|Biển cảnh cáo sóng thần viết bằng tiếng Indonesia và tiếng Aceh.]]

Các nguyên âm đơn trong tiếng Aceh:<ref>{{Harvcoltxt|Pillai|Yusuf|2012|p=1031}}, citing {{Harvcoltxt|Asyik|1987|p=17}}</ref>
{|class="wikitable" style=text-align:center
|-style="font-size: 90%;"
|+
|-
! [[Nguyên âm đóng|Đóng]]
|width=30px style="border-right: 0;"|i
|width=30px style="border-right: 0;"|ɨ~ɯ
|width=30px style="border-right: 0;"|u
|-
! [[Nguyên âm nửa đóng|Nửa đóng]]
|style="border-right: 0;"|e
|style="border-right: 0;"|ə
|style="border-right: 0;"|o
|-
! [[Nguyên âm nửa mở|Nửa mở]]
|style="border-right: 0;"|ɛ
|style="border-right: 0;"|ʌ
|style="border-right: 0;"|ɔ
|-
! [[Nguyên âm mở|Mở]]
|colspan=1|
|style="border-right: 0;"|a
|colspan=1|
|}

Ngoài 26 ký tự Latinh cơ bản, bảng chữ cái tiếng Aceh còn dùng các ký tự è, é, ë, ô, và ö, tổng cộng 31 ký tự.

[[Tập tin:COLLECTIE TROPENMUSEUM Handgeschreven boek in Acehs schrift TMnr 2454-4a.jpg|thumb|right|Hikayat Prang Sabi]]

Hệ thống phụ âm tiếng Aceh:<ref>{{Harvcoltxt|Asyik|1982|p=3}}</ref>

{|class="wikitable" style=text-align:center
|-style="font-size: 90%;"
|+
!
!colspan=2| [[âm môi|Môi]]
!colspan=2| [[Âm môi-răng|Môi- răng]]
!colspan=2| [[Âm chân răng|Chân răng]]
!colspan=2| [[Âm sau chân răng|Sau chân răng]]
!colspan=2| [[Âm vòm|Vòm]]
!colspan=2| [[Âm ngạc mềm|Ngạc mềm]]
!colspan=2| [[Âm thanh hầu|Thanh hầu]]
|-
! [[Âm tắc|Tắc]]
|width=20px style="border-right: 0;"|p||style="border-left: 0;"|b
|width=20px colspan=2|
|width=20px style="border-right: 0;"|t||style="border-left: 0;"|d
|width=20px colspan=2|
|width=20px style="border-right: 0;"|c||style="border-left: 0;"|ɟ
|width=20px style="border-right: 0;"|k||style="border-left: 0;"|ɡ
|width=20px style="border-right: 0;"|ʔ||width=20px style="border-left: 0;"|
|-
! [[Âm mũi|Mũi]]
|style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|m
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|n
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|ɲ
|style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|ŋ
|colspan=2|
|-
! [[Âm mũi thả tắc sau|Mũi thả tắc sau]]
|style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|mᵇ
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|nᵈ
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|ɲᶡ
|style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|ŋᶢ
|colspan=2|
|-
! [[Âm rung|Rung]]
|colspan=2|
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"| ||style="border-left: 0;"|r
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|-
! [[Âm xát|Xát]]
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"|f||style="border-left: 0;"|
|style="border-right: 0;"|s||style="border-left: 0;"|z
|style="border-right: 0;"|ʃ||style="border-left: 0;"|
|colspan=2|
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"|h||style="border-left: 0;"|
|-
!rowspan=2| [[Âm tiếp cận|Tiếp cận]] ([[Âm cạnh#Tiếp cận|Cạnh]])
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"| ||style="border-left: 0;"|j
|style="border-right: 0;"| ||style="border-left: 0;"|w
|colspan=2|
|-
|colspan=2|
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"| ||style="border-left: 0;"|l
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|}

== Tham khảo ==
{{tham khảo|colwidth=30em}}

== Liên kết ngoài ==
* [http://bahasaaceh.wordpress.com Learning Acehnese in Indonesian]
* [http://meurunoe.nasabe.com Learning Acehnese in English and Indonesian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229155835/http://meurunoe.nasabe.com/ |date=2019-12-29 }}
* [http://tambeh.wordpress.com Acehnese literature resources]
* {{WALS|ace}}
* {{UDHR|ace|Acehnese}}
* [[Paradisec]] archive of Ache language includes three collections; [http://catalog.paradisec.org.au/collections/MD4?items_page=4 MD4], [http://catalog.paradisec.org.au/collections/MD5 MD5], and [http://catalog.paradisec.org.au/collections/MD6 MD6]. These collections focus on different varieties of Achenese.

{{Ngôn ngữ tại Indonesia}}

{{DEFAULTSORT:Aceh}}
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Indonesia]]
[[Thể loại:Tiếng Aceh| ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Malay-Polynesia]]
[[Thể loại:Văn hóa Aceh]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Chăm]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Sumatra]]

Tiếng Aceh - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5