https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Ti%E1%BA%BFng_BalochTiếng Baloch - Lịch sử thay đổi2026-08-10T21:33:32ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Baloch&diff=6794873&oldid=previmported>InternetArchiveBot: Add 1 book for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20250705)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot2025-07-06T03:58:53Z<p>Add 1 book for <a href="/wiki/Wikipedia:Th%C3%B4ng_tin_ki%E1%BB%83m_ch%E1%BB%A9ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c" title="Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được">Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được</a> (20250705)) #IABot (v2.0.9.5) (<a href="/wiki/Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:GreenC_bot" title="Thành viên:GreenC bot">GreenC bot</a></p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Infobox language<br />
|name = Tiếng Baloch<br />
|nativename = {{lang|bal|{{Nastaliq|بلۏچی Balòci}}}}<br />
|image = Balòci.png<br />
|image_size = 100px<br />
|imagecaption= Từ ''Balochi'' viết bằng [[chữ Ba Tư-Ả Rập]] (kiểu [[chữ Nastaʿlīq|Nastaʿlīq]])<br />
|states = [[Pakistan]], [[Iran]], [[Afghanistan]], [[Oman]], [[Turkmenistan]]<ref>{{chú thích web|url=http://www.academia.edu/2552146/SOCIOLINGUISTIC_CONTACT_AND_THE_PROVIDENCE_OF_THE_BALOCHI_LANGUAGE_IN_MODERN_TIMES|title=SOCIOLINGUISTIC CONTACT AND THE PROVIDENCE OF THE BALOCHI LANGUAGE IN MODERN TIMES|author=Hamid Ali Baloch|work=academia.edu|access-date =ngày 6 tháng 3 năm 2016}}</ref><br />
|ethnicity = Chủ yếu là người [[người Baloch|Baloch]], một số người [[người Brahui|Brahui]] và [[người Siddi|Sheedi]]<br />
|speakers = 7,6 triệu (2007)<br />
|date = <br />
|ref = ne2007<br />
|familycolor = Indo-European<br />
|fam2 = [[Ngữ tộc Ấn-Iran|Ấn-Iran]]<br />
|fam3 = [[Ngữ chi Iran|Iran]]<br />
|fam4 = [[Nhóm ngôn ngữ Tây Iran|Iran Tây]]<br />
|fam5 = [[Nhóm ngôn ngữ Tây Bắc Iran|Tây Bắc II]]<br />
|nation = {{flag|Balochistan}}<br />
|minority = {{IRN}}<br /><small>Provincial in [[Sistan and Baluchestan Province|Balochistan]]</small><br />{{PAK}}<br /><small>Provincial in [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]]</small><br />{{AFG}}<br /><small>Provincial in [[Nimroz province]]</small> <br />
|agency = [[Viện hàn lâm Baloch]], [[Quetta]], [[Pakistan]]<br />
|dia1 = [[Phương ngữ Koroshi|Koroshi]]<br />
|iso2 = bal<br />
|iso3 = bal<br />
|lc1 = bgp |ld1 = Đông Baloch<br />
|lc2 = bgn |ld2 = Tây Baloch<br />
|lc3 = bcc |ld3 = Nam Baloch<br />
|lc4 = ktl |ld4 = [[Phương ngữ Koroshi|Koroshi]]<br />
|lingua = 58-AAB-a > 58-AAB-aa (East Balochi) + 58-AAB-ab (West Balochi) + 58-AAB-ac (South Balochi) + 58-AAB-ad (Bashkardi)<br />
|glotto = balo1260<br />
|glottorefname= Balochic<br />
|map = Moderniranianlanguagesmap.jpg<br />
|mapcaption = Bản đồ của tiếng Baloch và các ngôn ngữ Iran khác<br />
|notice = IPA<br />
}}<br />
'''Tiếng Baloch''' ({{langx|bal|بلۏچی|Balòci|rtl=yes}}) là một ngôn ngữ thuộc [[Nhóm ngôn ngữ Tây Bắc Iran|phân nhóm Tây Bắc]], [[ngữ chi Iran]].<ref>[http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f6/v7f659.html "Eastern Iranian languages".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328103039/http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f6/v7f659.html |date=2009-03-28 }} ''Encyclopedia Iranica''. "Baluchi, a North-Western Iranian language, is spoken chiefly in Pakistan, in the south-eastern corner of the Iranophone area."</ref> Nó là ngôn ngữ chính của [[người Baloch]], tại [[Balochistan]].<br />
<br />
==Ngữ âm==<br />
===Nguyên âm===<br />
Hệ thống nguyên âm tiếng Baloch gồm ít nhất tám nguyên âm: năm [[độ dài nguyên âm|nguyên âm dài]] và ba nguyên âm ngắn.<ref>Xem Farrell (1990) cho phương ngữ Nam Baloch (tại Karachi, Pakistan), và Axenov (2006) cho phương ngữ Tây Baloch nói tại [[Turkmenistan]].</ref> Những nguyên âm dài là {{IPA|/aː/}}, {{IPA|/eː/}}, {{IPA|/iː/}}, {{IPA|/oː/}}, và {{IPA|/uː/}}. Những nguyên âm ngắn là {{IPA|/a/}}, {{IPA|/i/}} and {{IPA|/u/}}.<br />
<br />
Phương ngữ Nam Baloch (ít nhất là tại Karachi) còn có [[nguyên âm mũi hóa]], nổi bật nhất là {{IPA|/ẽː/}} and {{IPA|/ãː/}}.<ref>Farrell (1990).</ref><br />
<br />
===Phụ âm===<br />
Bản phụ âm dưới đây là chung cho cả phương ngữ Tây Baloch và Nam Baloch.<ref>Theo lần lượt Axenov (2006) và Farrell (1990).</ref> Các phụ âm /s/, /z/, /n/, /ɾ/ và /l/ là các [[âm chân răng]] trong phương ngữ Tây Baloch, ít nhất có /ɾ/ được xem là [[âm răng]] trong phương ngữ Nam Baloch. Các âm tắc /t/ và /d/ được xem là âm răng trong cả hai phương ngữ.<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center"<br />
|-<br />
!<br />
! [[Âm môi|Môi]]<br />
! [[Âm răng|Răng]]<br />
! [[Âm chân răng|Chân răng]]<br />
! [[Âm quặt lưỡi|Quặt lưỡi]]<br />
! [[Âm vòm-chân răng|Vòm-chân răng]]<br />
! [[Âm vòm|Vòm]]<br />
! [[Âm ngạc mềm|Ngạc mềm]]<br />
! [[Âm thanh hầu|Thanh hầu]]<br />
|-<br />
! [[Âm tắc|Tắc]]<br />
| {{IPA|p b}} || {{IPA|t d}} || || {{IPA|ʈ ɖ}} || || || {{IPA|k ɡ}} || {{IPA|ʔ}}<br />
|-<br />
! [[Âm tắc xát|Tắc xát]]<br />
| || || || || {{IPA|t͡ʃ d͡ʒ}}|| || ||<br />
|-<br />
! [[Âm xát|Xát]]<br />
| || || {{IPA|s z}} || || {{IPA|ʃ ʒ}}<ref group="cn">Những từ với {{IPA|/ʒ/}} không phổ biến.</ref>|| || || {{IPA|h}}<ref group="cn">Âm {{IPA|/h/}} đứng đầu từ thường được bỏ đi trong tiếng Baloch nói tại Karachi.</ref><br />
|-<br />
! [[Âm vỗ|Vỗ]]<br />
| || || {{IPA|ɾ}} || {{IPA|ɽ}}<ref group="cn">Âm vỗ quặt lưỡi rất hiếm gặp.</ref> || || || ||<br />
|-<br />
! [[Âm mũi|Mũi]]<br />
| {{IPA|m}} || || {{IPA|n}} || || || || ||<br />
|-<br />
! [[Âm tiếp cận|Tiếp cận]]<br />
| {{IPA|w}} || || {{IPA|l}} || |||| {{IPA|j}}|| ||<br />
|}<br />
<br />
'''Ghi chú'''<br />
{{tham khảo|group=cn}}<br />
<br />
Thêm vào đó, {{IPA|/f/}} được ghi nhận ở phương ngữ Nam Baloch, nhưng chỉ có ở vài từ. {{IPA|/x/}} (âm xát ngạc mềm vô thanh) có trong vài từ mượn ở phương ngữ Nam Baloch, tương ứng với {{IPA|/χ/}} (âm xát lưỡi gà vô thanh) trong phương ngữ Tây Baloch; and {{IPA|/ɣ/}} (âm xát ngạc mểm hữu thanh) có trong vài từ mượn ở phương ngữ Nam Baloch, tương ứng với {{IPA|/ʁ/}} (âm xát lưỡi gà hữu thanh) trong phương ngữ Tây Baloch.<br />
<br />
==Ngữ pháp==<br />
Cấu trúc thông thường là [[chủ–tân–động]] (SOV). <br />
==Chú thích==<br />
{{tham khảo}}<br />
<br />
== Thư mục ==<br />
{{refbegin}}<br />
* {{cite book|url=https://archive.org/details/textbookofbaloch00damerich|title=A Text Book of the Balochi Language: Consisting of Miscellaneous Stories, Legends, Poems, and a Balochi-English Vocabulary|last1=Dames|first1=Mansel Longworth|publisher=Punjab Government Press|year=1922|location=Lahore|language=en|access-date=16 January 2020}}<br />
* {{cite book|title=Basic Balochi: an introductory course|last1=Farrell|first1=Tim|publisher=Università degli Studi di Napoli "L'Orientale"|year=1990|location=Naples|language=en|oclc=40953807}}<br />
* {{cite book|title=The Iranian languages|last1=Jahani|first1=Carina|last2=Korn|first2=Agnes|publisher=Routledge|year=2009|isbn=978-0-7007-1131-4|editor1-last=Windfuhr|editor1-first=Gernot|edition=1st|series=Routledge Language Family Series|location=London|pages=634–692|language=en|chapter=Balochi}}<br />
* {{cite book|title=The Balochi language of Turkmenistan: a corpus based grammatical description|url=https://archive.org/details/balochilanguageo0000axen|last1=Serge|first1=Axenov|date=2006|publisher=Uppsala Universitet|isbn=978-91-554-6766-1|location=Stockholm|language=en|oclc=82163314}}<br />
* {{cite conference|editor1-last=Jahani|editor1-first=Carina|editor2-last=Korn|editor2-first=Agnes|others=In cooperation with Gunilla Gren-Eklund|title=The Baloch and Their Neighbours: Ethnic and Linguistic Contact in Balochistan in Historical and Modern Times|date=2003|publisher=Reichert|location=Wiesbaden|isbn=978-3-89500-366-0|oclc=55149070|language=en}}<br />
* {{cite book|title=Language in society: eight sociolinguistic essays on Balochi|date=2000|publisher=Uppsala University|isbn=978-91-554-4679-6|editor1-last=Jahani|editor1-first=Carina|series=Acta Universitatis Upsaliensis|language=en|oclc=44509598}}<br />
{{refend}}{{Ngôn ngữ tại Pakistan}}<br />
{{Ngôn ngữ tại Afghanistan}}<br />
{{Ngôn ngữ tại Iran}}{{Authority control}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Baloch}}<br />
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Pakistan]]<br />
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Iran]]<br />
[[Thể loại:Tiếng Baloch| ]]<br />
[[Thể loại:Bảng chữ cái Ả Rập cho ngôn ngữ Nam Á]]</div>imported>InternetArchiveBot