https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Ti%E1%BA%BFng_ChicomuceltecTiếng Chicomuceltec - Lịch sử thay đổi2026-08-10T16:48:07ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Chicomuceltec&diff=6953112&oldid=previmported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, thêm thể loại, Executed time: 00:00:06.1791216, replaced: archiveurl → archive-url, archivedate → archive-date2025-11-10T11:25:50Z<p>(Bot) <a href="/wiki/Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:AnsterBot#AlphamaEditor" title="Thành viên:AnsterBot">AlphamaEditor</a>, thêm thể loại, Executed time: 00:00:06.1791216, replaced: archiveurl → archive-url, archivedate → archive-date</p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Infobox language<br />
|name=Tiếng Chicomuceltec<br />
|nativename=''Chikomuselteko''<br />
|pronunciation={{IPA|es|tʃikomuselˈteko|}}<br />
|states=[[México]] ([[Chiapas|bang Chiapas]]); [[Guatemala]] ([[Huehuetenango (tỉnh)|tỉnh Huehuetenango]])<br />
|region=nhiều cộng đồng ở vùng dân cư Fronteriza và Sierra mạn đông nam [[cao nguyên Chiapas]]; một số ngôi làng hẻo lánh dọc biên giới Guatemala<br />
|extinct=Trong những năm 1970–80<br />
|familycolor=American<br />
|fam1=[[Ngữ hệ Maya|Maya]]<br />
|fam2=[[Ngữ tộc Huastec|Huastec]]<br />
|iso3=cob<br />
|glotto=chic1271<br />
|glottorefname=Chicomuceltec<br />
}}<br />
<br />
'''Tiếng Chicomuceltec''' (còn gọi là ''Chikomuselteko'' hay ''Chicomucelteco''; trước đây, ''Cotoque'') là một [[Ngữ hệ Maya|ngôn ngữ Maya]] từng hiện diện trên một vùng gồm các ''municipio'' [[Chicomuselo]], [[Mazapa de Madero]], và [[Amatenango de la Frontera]] thuộc [[Chiapas]], [[México]], cũng như một ít vùng lân cận của [[Guatemala]]. Ngôn ngữ này mất hẳn vào thập niên 1970 hoặc 80; những tài liệu Maya học mới đây xác thực điều đó khi không tìm ra người nói nào.<ref>See Campbell and Canger (1978); Ethnologue entry on "Chicomuceltec" (Gordon 2005).</ref> Hậu duệ của người nói tiếng Chicomuceltec trước kia, gồm chừng 1500 người ở México và 100 người ở Guatemala<ref>See Gordon (2005) for population estimates, which draw on sources collected in the early 1980s.</ref> nay đều nói [[tiếng Tây Ban Nha]].<br />
<br />
Tiếng Chicomuceltec trước đây có khi được gọi là tiếng Mam Cakchiquel, dù nó gần với [[tiếng Wastek|tiếng Wastek (Huastec)]], chỉ có họ hàng xa với [[tiếng Kaqchikel|tiếng Cakchiquel]] và [[tiếng Mam]].<br />
<br />
==Lịch sử và phả hệ==<br />
Tiếng Chicomuceltec lần đầu được nhắc đến trong văn bản ngôn ngữ học hiện đại vào cuối thế kỷ XIX, khi nó được nhà ngôn ngữ học [[Karl Sapper]] ghi nhận lại trong chuyến du hành đến bắc [[Trung Bộ châu Mỹ]] 1888–95.<ref>The work in question is Sapper 1897, with later expansions to the material appearing in Sapper 1912; as cited in Dienhart (1997), [http://maya.hum.sdu.dk/mayabiblioauth.html "Data sources listed by author"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821183150/http://maya.hum.sdu.dk/mayabiblioauth.html |date = ngày 21 tháng 8 năm 2016}}.</ref><br />
<br />
Mối quan hệ giữa tiếng Chicomuceltec và tiếng Wastek được xác lập vào cuối thập niên 1930 (Kroeber 1939), dựa trên việc nó chia sẻ nhiều từ vựng với tiếng Wastek hơn hẳn những ngôn ngữ Maya khác.<ref>See ''précis'' of Kroeber 1939, appearing in Fernández de Miranda (1968), pp.74–75.</ref><br />
<br />
===Nghiên cứu===<br />
Một văn bản hai trang có niên đại từ nam 1775 tìm ra tại [[Thư viện Quốc gia Pháp]] ở [[Paris]] là tài liệu cổ nhất có được về tiếng Chicomuceltec. Được viết như một bài xưng tội trong [[Công giáo La Mã]], bài viết tay nào gồm tám câu viết bằng tiếng Chicomuceltec. Nó cũng nhắc rừng lúc đó ngôn ngữ này có tên "Cotoque".<ref>As described by Dienhart (1997), the manuscript was reproduced in Zimmermann 1955 (whose research it was which uncovered the document), accompanied by his linguistic analysis of its contents.</ref><br />
<br />
==Vị trí địa lý==<br />
[[Hình:HuastecRoute.jpg|thumb|right|300px|Một bản đồ cho thấy một giả thuyết về quá trình tách nhau ra trên đường di cư của người nói tiếng Wastek và tiếng Chicomuceltec từ nguyên quán của [[ngôn ngữ Maya nguyên thủy]].]]<br />
Vị trí của tiếng Wastek và tiếng Chicomuceltec so với phần còn lại của ngữ hệ — trong đó tiếng Wastek tập trung ở mạn bắc duyên hải [[vịnh México]], xa với phần còn lại — dẫn Kroeber đến kết luận rằng người Chicomuceltec hoặc là một phần dân cư sót lại khi người Wastek di cư lên phía bắc, hoặc là bộ phận người Wastek di cư từ phía bắc xuống.<ref>Fernández de Miranda, ''[[loc. cit.]]''</ref><br />
<br />
==Suy sụp và biến mất==<br />
Vào đầu thế kỷ XX, tiếng Chicomuceltec rõ ràng đã suy sụp; vào năm 1926 khi Franz Termer ghé thăm cộng đồng Chicomucelo, ông chỉ ghi nhận ba người (tất cả đều trên 60 tuổi) nói được tiếng Chicomuceltec, trong một điểm dân cư 2.500 người.<ref>Termer (1930), as annotated in Dienhart, ''[[op. cit.]]''</ref> Đến thập niên 1970-80 thì ngôn ngữ này mất hẳn.<br />
<br />
==Chú thích==<br />
{{tham khảo}}<br />
<br />
==Tài liệu==<br />
{{refbegin|indent=yes}}<br />
<!--BEGIN biblio format. If indent param. is used, Pls use a colon (:) instead of asterisk (*) for bullet markers in the references list --> <br />
: {{chú thích tạp chí |author=Brown, Cecil H. |author2=[[Søren Wichmann]] |year=2004 |title=Proto-Mayan Syllable Nuclei |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_2004-04_70_2/page/128 |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=70 |issue=2|pages=128&ndash;186 |location=Chicago, IL |publisher=[[University of Chicago Press]] |doi=10.1086/424553 |issn=0020-7071 |oclc=98981737|citeseerx=10.1.1.535.6756}}<br />
: {{chú thích tạp chí |author=Campbell, Lyle |authorlink=Lyle Campbell |author2=[[Una Canger]] |year=1978 |title=Chicomuceltec's last throes |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_1978-07_44_3/page/228 |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=44 |issue=3 |pages=228&ndash;230 |location=Chicago, IL |publisher=[[University of Chicago Press]], in cooperation with the Conference on American Indian Languages |issn=0020-7071 |oclc=1753556 |doi=10.1086/465548 }}<br />
: {{chú thích web |author=Dienhart, John M. |year=1997 |title=The Mayan Languages- A Comparative Vocabulary |format=electronic version |url=http://www.hum.sdu.dk/projekter/maya/mayainfo.html |publisher=[[Odense University]] |access-date=ngày 15 tháng 12 năm 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208085418/http://www.hum.sdu.dk/projekter/maya/mayainfo.html |archive-date=ngày 8 tháng 12 năm 2006 |df= }}<br />
: {{chú thích sách |author=Fernández de Miranda, María Teresa |year=1968 |chapter=Inventory of Classificatory Materials |pages=63–78 |title=Handbook of Middle American Indians, Vol. 5: Linguistics |editor=Norman A. McQuown (Volume ed.) |others=[[Robert Wauchope (archaeologist)|R. Wauchope]] (General Editor) |publisher=[[University of Texas Press]] |location=Austin |isbn=0-292-73665-7 |oclc=277126}}<br />
: {{chú thích tạp chí |author=Kaufman, Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2001 |title=The history of the Nawa language group from the earliest times to the sixteenth century: some initial results |url=http://www.albany.edu/anthro/maldp/Nawa.pdf |format=[[PDF]] |version=Revised March 2001 |publisher=Project for the Documentation of the Languages of Mesoamerica |access-date=ngày 3 tháng 4 năm 2008 |journal= |archive-date=2020-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119013512/https://www.albany.edu/anthro/maldp/Nawa.pdf }}<br />
: {{chú thích tạp chí |author=Kroeber, Alfred L. |authorlink=Alfred L. Kroeber |year=1939 |title=The historical position of Chicomuceltec in Mayan |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_1939_10_4/page/159 |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=10 |issue=4 |pages=159&ndash;160 |location=Baltimore, MD |publisher=Published at Waverly Press by Indiana University |issn=0020-7071 |oclc=1753556 |doi=10.1086/463837 }}<br />
: {{chú thích sách |author=Miles, S. W. |year=1971 |chapter=Summary of Preconquest Ethnology of the Guatemala-Chiapas Highlands and Pacific Slopes |pages=275–287 |title=[[Handbook of Middle American Indians|Handbook of Middle American Indians, Vol. 2: Archaeology of Southern Mesoamerica, Part I]] |editor=[[Gordon Willey|Gordon R. Willey]] (Volume ed.) |others=[[Robert Wauchope (archaeologist)|R. Wauchope]] (General Editor) |publisher=[[University of Texas Press]] |location=Austin |isbn=0-292-73260-0 |oclc=277126}}<br />
: {{chú thích sách |author=Sapper, Karl |authorlink=Karl Sapper |year=1897 |title=Das nördliche Mittel-Amerika nebst einem Ausflug nach dem Hochland von Anahuac |publisher=Friedrich Vieweg und Sohn |location=Braunschweig, Germany |oclc=70337620|language=de}}<br />
: {{cite conference|author=Sapper, Karl |authorlink=Karl Sapper |year=1912 |title=Über einige Sprachen von Südchiapas |book-title=Proceedings of the Seventeenth [[International Congress of Americanists]] (1910) |pages=295&ndash;320|language=de}}<br />
: {{cite conference|author=Termer, Franz |year=1930 |title=Über die Mayasprache von Chicomucelo |book-title=Proceedings of the Twenty-third International Congress of Americanists (New York, 1928) |pages=926&ndash;936|language=de}}<br />
: {{chú thích tạp chí |author=Wichmann, Søren |authorlink=Søren Wichmann |author2=Cecil H. Brown |year=2002 |title=Contácto Lingüístico dentro del área maya: los casos del ixhil, el q'eqchii' y del chikomuselteko |url=http://www.pueblosyfronteras.unam.mx/a02n4/pdfs/7_contacto.pdf |format=[[PDF]] online reprint |journal=Pueblos y fronteras |volume=4 |pages=133&ndash;167 |location=San Cristóbal de las Casas, Chiapas, Mex. |publisher=[[Universidad Nacional Autónoma de México]], Instituto de Investigaciones Antropológicas, Programa de Investigaciones Multidisciplinarias sobre Mesoamérica y el Sureste |issn=1870-4115 |oclc=164600251 |language=es |access-date=ngày 29 tháng 7 năm 2018 |archive-date=ngày 30 tháng 9 năm 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930002319/http://www.pueblosyfronteras.unam.mx/a02n4/pdfs/7_contacto.pdf }}<br />
: {{chú thích tạp chí |author=Zimmermann, Günther |year=1955 |title=Cotoque. Die Maya-Sprache von Chicomucelo |journal=[[Zeitschrift für Ethnologie]] |url= |format= |volume=80 |issue= |pages=59&ndash;87 |location=Braunschweig, Germany |publisher=Deutschen Gesellschaft für Völkerkunde; Berliner Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie und Urgeschichte |doi= |issn=0044-2666 |oclc=1770462|language=de}}<br />
{{refend}}<!-- END biblio format style --><br />
<br />
{{Ngữ hệ Maya}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Chicomuceltec Language}}<br />
[[Thể loại:Ngữ hệ Maya|C]]<br />
[[Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính]]<br />
[[Thể loại:Ngôn ngữ không còn ở Châu Mỹ]]<br />
[[Thể loại:Chấm dứt thế kỷ 20 ở Bắc Mỹ]]<br />
[[Thể loại:Ngôn ngữ bản địa México]]<br />
[[Thể loại:Ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ]]</div>imported>AnsterBot