https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Ti%E1%BA%BFng_Co
Tiếng Co - Lịch sử thay đổi
2026-08-10T23:39:25Z
Lịch sử thay đổi trang này trên wiki
MediaWiki 1.46.0
https://wikibeta.org/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Co&diff=6406690&oldid=prev
imported>WhoAlone vào lúc 14:34, ngày 15 tháng 4 năm 2026
2026-04-15T14:34:44Z
<p></p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Infobox language<br />
|name=Tiếng Co (Cua)<br />
|states={{flagcountry|Vietnam}}<br />
|speakers=33.817 (2009)<br />
|date=2009<br />
|ref=e18<br />
|familycolor=Austro-Asiatic<br />
|fam2=[[Nhóm ngôn ngữ Bahnar|Bahnar]]<br />
|fam3=Bahnar Đông<br />
|iso3=cua<br />
|glotto=cuaa1241<br />
|glottorefname=Cua<br />
|map=Cua Language.jpg<br />
|nativename=Xroi Kool<ref>Tạ Quang Tùng (2014). ''Xroi Kool'' (Tiếng Cor). Quảng Nam.</ref>|region=[[Đà Nẵng]], [[Quảng Ngãi]]}}<br />
<br />
'''Tiếng Co''' (còn gọi là Cùa, Col, Khùa), là ngôn ngữ của [[người Co]], một dân tộc chủ yếu sống tại thành phố [[Đà Nẵng]] và tỉnh [[Quảng Ngãi]] ở miền trung [[Việt Nam]].<ref name=ethnologueCua >[http://www.ethnologue.com/language/cua Cua] at [[Ethnologue]], 18th ed., 2015. Truy cập 12/12/2017.</ref><ref name =GlottologCua >Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "[http://glottolog.org/resource/languoid/id/cuaa1241 Cua]". ''[[Glottolog]] 3.1''. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. Truy cập 12/12/2017.</ref><br />
<br />
''Tiếng Co'' thuộc [[nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer]]. Các phương ngữ của tiếng Co bao gồm Kol (Kor, Cor, Co, Col, Dot, Yot) và Traw (Trâu, Đồng).<br />
<br />
Từ điển của Maier & Burton (1981) hiện là từ điển tiếng Co tốt nhất hiện có.<ref>Maier, Jacqueline G. and Eva Burton, compilers. 1966. Cua (Kool) dictionary. [Manuscript] n.p.</ref><br />
<br />
== Phân loại ==<br />
Paul Sidwell (2009) xếp ''tiếng Co'' là một nhánh chính độc lập của nhóm ngôn ngữ Bahnar, mà ông gọi là Bahnar Đông.<ref>Sidwell, Paul. 2010. Cua (Kor) historical phonology and classification. Mon-Khmer Studies 39, p. 105-122.</ref> Tiếng Co có sự tiếp xúc rộng rãi với ngôn ngữ Bahnar Bắc. Tuy nhiên, Sidwell (2002) đã phân loại trước đó thì tiếng Co là một ngôn ngữ thộc nhóm Bahnar Trung.<ref>Sidwell, Paul. 2009. How many branches in a tree? Cua and East (North) Bahnaric. In Evans, Bethwyn (ed). Discovering History Through Language: Papers in Honour of Malcolm Ross. Canberra: Pacific Linguistics.</ref><br />
<br />
== Ngữ âm ==<br />
Dưới đây bảng phụ âm và nguyên âm theo trích dẫn của Sidwell (dựa trên Maier 1969):<ref name="Sidwell">{{Chú thích tập san học thuật|last1=Sidwell|first1=Paul|title=Cua (Kor) historical phonology and classification|url=https://www.academia.edu/1546621|access-date=8 April 2018}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />
<br />
===Phụ âm===<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center"<br />
! colspan="2" |<br />
! colspan="2" | [[Âm môi-môi|Đôi môi]]<br />
! colspan="2" | [[Âm lợi|Lợi]]<br />
! colspan="2" | [[Âm ngạc cứng|Ngạc cứng]]<br />
! colspan="2" | [[Âm ngạc mềm|Ngạc mềm]]<br />
!| [[Âm thanh hầu|thanh hầu]]<br />
|-<br />
! rowspan="4" |[[Âm tắc|Tắc]]<br />
! [[Âm bật hơi|<small>bật hơi</small>]]<br />
| colspan="2" | {{IPA link|pʰ}}<br />
| colspan="2" | {{IPA link|tʰ}}<br />
| colspan="2" |<br />
| colspan="2" | {{IPA link|kʰ}}<br />
|<br />
|-<br />
! <small>vô thanh</small><br />
| colspan="2"| {{IPA link|p}}<br />
| colspan="2"| {{IPA link|t}}<br />
| colspan="2"| {{IPA link|c}}<br />
| colspan="2"| {{IPA link|k}}<br />
| {{IPA link|ʔ}}<br />
|-<br />
! <small>hữu thanh</small><br />
| colspan="2"| {{IPA link|b}}<br />
| colspan="2"| {{IPA link|d}}<br />
| colspan="2"| {{IPA link|ɟ}}<br />
| colspan="2"| {{IPA link|ɡ}}<br />
| <br />
|-<br />
! [[Âm hút vào|<small>hút vào</small>]]<br />
| colspan="2"| {{IPA link|ɓ}}<br />
| colspan="2"| {{IPA link|ɗ}}<br />
| colspan="2"|<br />
| colspan="2"| <br />
| <br />
|-<br />
! colspan="2" rowspan="1" |[[Âm mũi|Mũi]]<br />
| colspan="2" | {{IPA link|m}}<br />
| colspan="2" | {{IPA link|n}}<br />
| colspan="2" | {{IPA link|ɲ}}<br />
| colspan="2" | {{IPA link|ŋ}}<br />
| <br />
|-<br />
! colspan="2" rowspan="1" |[[Âm xát|Xát]]<br />
| colspan="2"|<br />
| colspan="2"| {{IPA link|s}}<br />
| colspan="2"|<br />
| colspan="2"|<br />
| {{IPA link|h}}<br />
|-<br />
! colspan="2" rowspan="1" |[[Âm tiếp cận|Tiếp cận]]<br />
| colspan="2"|{{IPA link|w}}<br />
| colspan="2"|{{IPA link|l}} {{IPA link|r}} {{IPA link|ʰl}}<br />
| colspan="2"|{{IPA link|j}}<br />
| colspan="2"|<br />
|<br />
|}<br />
<br />
===Nguyên âm===<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center"<br />
!rowspan="2" |<br />
! colspan="2" | [[Nguyên âm trước|Trước]]<br />
! colspan="2" | [[Nguyên âm giữa|Giữa]]<br />
! colspan="2" | [[Nguyên âm sau|Sau]]<br />
|-class=small<br />
! ngắn || dài ||ngắn || dài ||ngắn || dài <br />
|-<br />
![[Nguyên âm đóng|Đóng]]<br />
|{{IPA link|i}}<br />
|{{IPA link|iː}}<br />
|{{IPA link|ɨ}}<br />
|{{IPA link|ɨː}}<br />
|{{IPA link|u}}<br />
|{{IPA link|uː}}<br />
|-<br />
![[Nguyên âm nửa đóng|Nửa đóng]]<br />
|{{IPA link|e}}<br />
|{{IPA link|eː}}<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA link|o}}<br />
|{{IPA link|oː}}<br />
|-<br />
![[Nguyên âm nửa mở|Nửa mở]]<br />
|{{IPA link|ɛ}}<br />
|{{IPA link|ɛː}}<br />
|{{IPA link|ə}}<br />
|{{IPA link|əː}}<br />
|{{IPA link|ɔ}}<br />
|{{IPA link|ɔː}}<br />
|-<br />
![[Nguyên âm mở|Mở]]<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA link|a}}<br />
|{{IPA link|aː}}<br />
|<br />
|<br />
|}<br />
<br />
== Tham khảo ==<br />
{{tham khảo|colwidth=30em}}<br />
<br />
== Đọc thêm ==<br />
<br />
* Burton, Eva. 1966. "A brief sketch of Cua clause structure." Van-hóa Nguyêt-san 15: 187-90.<br />
* Maier, Jacqueline G. 1966. "Cua phonemes." Van-hóa Nguyêt-san 15: 361-71.<br />
* Maier, Jacqueline G. and Eva Burton, compilers. 1966. Cua (Kool) dictionary. [Manuscript] n.p.<br />
* Maier, Jacqueline G., Đinh Đổ, and Đinh Mốc. 1974. Bay hok pok Kool Kua = Bài học tiếng Cua = Cua language lessons. Tủ sách ngôn-ngữ dân tộc thiểu số Việt Nam, 10. Saigon: Department of Education. viii, 37 p.<br />
* Maier, Jacqueline G. and Eva Burton. 1981. Cua-English-Vietnamese Dictionary: 1981 Pre-publication Manuscript Based on a 1966 Manuscript. (Held by SIL, Dallas)<br />
* Smith, Kenneth D. 1973. "Eastern North Bahnaric: Cua and Kotua." Mon–Khmer Studies 4: 113-18.<br />
* Sidwell, Paul. 2010. "Cua (Kor) historical phonology and classification" Mon-Khmer Studies 39: 105-122.<br />
<br />
{{Ngôn ngữ tại Việt Nam}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Co}}<br />
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam]]<br />
[[Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Bahnar]]</div>
imported>WhoAlone