https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Ti%E1%BA%BFng_CumbriaTiếng Cumbria - Lịch sử thay đổi2026-08-11T03:28:43ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Cumbria&diff=6821453&oldid=previmported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:01.1029719, replaced: accessdate → access-date2026-07-16T15:17:22Z<p>(Bot) <a href="/wiki/Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:AnsterBot#AlphamaEditor" title="Thành viên:AnsterBot">AlphamaEditor</a>, Executed time: 00:00:01.1029719, replaced: accessdate → access-date</p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Infobox language<br />
|name=Tiếng Cumbria<br />
|region=Bắc Anh & Nam Scotland<br />
|extinct=Thế kỷ XII<ref name="Nicolaisen">Nicolaisen, W. F. H. ''Scottish Place Names'' p. 131</ref><br />
|familycolor=Indo-European<br />
|fam2=[[Ngữ tộc Celt|Celt]]<br />
|fam3=[[Nhóm ngôn ngữ Celt hải đảo|Celt hải đảo]]<br />
|fam4=[[Nhóm ngôn ngữ Britton|Britton]]<br />
|fam5=Tây<br />
|iso3=xcb<br />
|linglist=xcb<br />
|glotto=none<br />
|notice=IPA<br />
}}<br />
<br />
'''Tiếng Cumbria''' là một [[ngôn ngữ Celt]] nhánh [[Nhóm ngôn ngữ Britton|Britton]] từng được nói vào thời [[Sơ kỳ Trung Cổ]] ở miền ''[[Hen Ogledd]]'' ("Old North", Cổ Bắc), tức nơi ngày nay là [[Bắc Anh]] và Nam [[Scotland]].<ref name="CelticCulture">{{chú thích sách |last= Koch|first= John T.|title= Celtic Culture: a historical encyclopedia| url= https://books.google.com/books?id=f899xH_quaMC&pg=PA515&lpg=PP1&vq=515&output=html|publisher= ABC-CLIO|year= 2006|isbn= |pages=515–516}}</ref> Nó có quan hệ gần gũi với [[tiếng Wales cổ]] và các ngôn ngữ Britton khác. Các địa danh cho ta biết rằng ngôn ngữ này từng được nói xa về phía nam đến tận [[Pendle]] và [[Yorkshire Dales]]. Quan điểm hiện nay cho rằng nó biến mất vào thế kỷ XII, sau sự hợp nhất của [[Vương quốc Strathclyde]] vào [[Vương quốc Scotland]].<br />
<br />
==Tên gọi==<br />
<br />
Dauvit Broun chỉ ra những vấn đề với các thuật ngữ dùng để chỉ tiếng Cumbria và người nói nó.<ref name=Broun>Broun, Dauvit (2004): 'The Welsh identity of the kingdom of Strathclyde, ca 900-ca 1200', Innes Review 55, pp 111–80.</ref> Người nói tiếng Cumbria có vẻ đã gọi chính mình là ''*Cumbri'', giống với cách [[người Wales]] tự gọi là ''Cymry'' (cả hai nhiều khả năng cùng bắt nguồn từ ''*kom-brogī'' nghĩa là "đồng hương"). Có thể người Wales và người nói tiếng Cumbria ở miền Bắc Anh & Nam Scotland tự xem mình là cùng một dân tộc. Người nói [[tiếng Ireland cổ]] gọi họ là ''Bretnach'' hay ''Bretain''.<ref>[[Dictionary of the Irish Language]], Royal Irish Academy, 1983. [http://www.dil.ie/ Online]</ref> Người Norse gọi họ là ''Brettar''.<ref name=PNCu>Armstrong, A. M., Mawer, A., Stenton, F. M. and Dickens, B. (1952) The Place-Names of Cumberland. Cambridge: Cambridge University Press.</ref> Các từ tiếng Anh ''Wales'' và ''Cumbri'' từng được Latinh hóa thành ''Wallenses'' "thuộc về Wales" và ''Cumbrenses'' "thuộc về [[Cumbria]]". Trước đây, người nói [[tiếng Anh]] vẫn dùng từ "Welsh" (người Wales) cho họ.<ref name=Forbes>Forbes, A. P. (1874) Lives of St. Ninian and St. Kentigern: compiled in the twelfth century</ref><br />
[[Tập tin:Cumbric region.png|thumb|right|upright=1.5|Vùng Cumbria: các hạt và vùng hiện đại với các vương quốc sơ kỳ Trung Cổ]]<br />
<br />
{{quote|''In Cumbria itaque: regione quadam inter Angliam et Scotiam sita'' &ndash; "Cumbria: một vùng nằm giữa Anh và Scotland".<ref>Innes, Cosmo Nelson, (ed). (1843), Registrum Episcopatus Glasguensis; Munimenta Ecclesie Metropolitane Glasguensis a Sede Restaurata Seculo Incunte Xii Ad Reformatam Religionem, i, Edinburgh: The Bannatyne Club</ref>}}<br />
<br />
Thuật ngữ Latinh [[Cambria]] thường được dùng cho Wales; tuy vậy, ''Life of St Kentigern'' của [[Jocelyn of Furness]] có đoạn sau:<br />
<br />
{{quote|Khi Vua Rederech ''([[Rhydderch Hael]])'' và người của ông nghe rằng Kentigern đã từ Wallia [tức Wales] đến Cambria [tức Cumbria], từ tha hương trở về nước mình, với niềm vui và hoan hỉ lớn cả nhà vua và dân đã đến gặp ông.<ref name=Kentiger>(1989) ''Two Celtic Saints: the lives of Ninian and Kentigern'' Lampeter: Llanerch Enterprises, p. 91</ref>}}<br />
<br />
[[Kenneth H. Jackson|Kenneth Jackson]] mô tả tiếng Cumbria là "phương ngữ Britton của [[Cumberland]], [[Westmorland]], bắc [[Lancashire]], và tây nam Scotland..." và xác định vùng giữa Firth of Clyde ở phía bắc, [[sông Ribble]] ở phía nam, và dãy Pennine ở phía đông, là Cumbria.<ref name=Jackson>Jackson, K. H. (1956): Language and History in Early Britain, Edinburgh: Edinburgh University Press</ref><br />
<br />
==Chú thích==<br />
{{tham khảo|30em}}<br />
===Tài liệu===<br />
* {{chú thích sách | first=Wendy | last=Davies | chapter=The Celtic Kingdoms | editor1-first=Paul | editor1-last=Fouracre | editor2-first=Rosamond | editor2-last=McKitterick | title=The New Cambridge Medieval History: c. 500–c. 700 | year=2005 | location=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | ISBN=0-521-36291-1 }}<br />
* {{chú thích sách | first=Elizabeth | last=Elliott | chapter=Scottish Writing | editor1-first=Paul | editor1-last=Fouracre | editor2-first=Rosamond | editor2-last=McKitterick | title=The New Cambridge Medieval History: c. 500–c. 700 | year=2005 | location=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | ISBN=0-521-36291-1 }}<br />
*{{chú thích sách |title= English and Celtic in Contact |last= Filppula|first= Markku|author2=Juhani Klemola |author3=Heli Paulasto |year= 2008 |publisher= Psychology Press|isbn= 0-415-26602-5|url= https://books.google.com/books?id=Rx-nFX9nY_kC&printsec=frontcover&cad=0#v=onepage&q&f=false|access-date=ngày 2 tháng 12 năm 2010}}<br />
* {{chú thích sách | first=Kenneth H. | last=Jackson | authorlink=Kenneth H. Jackson | title=Language and History in Early Britain | url=https://archive.org/details/languagehistoryi0000jack | location=Edinburgh | publisher=Edinburgh University Press | year=1953 }}<br />
* {{chú thích sách | first=Kenneth H. | last=Jackson| authorlink=Kenneth H. Jackson | title=The Gododdin: The Oldest Scottish poem | url=https://archive.org/details/gododdinoldestsc0000jack | location=Edinburgh | publisher=Edinburgh University Press | year=1969 | ISBN=0-85224-049-X }}<br />
* {{chú thích sách | first=Alan G. | last=James |editor= [[O. J. Padel]] and D. Parsons | chapter=A Cumbric Diaspora? | title = A Commodity of Good Names:essays in honour of Margaret Gelling| url=https://archive.org/details/commodityofgoodn0000unse | pages=[https://archive.org/details/commodityofgoodn0000unse/page/n202 187]–203 | location=Stamford | publisher=Shaun Tyas | year=2008 | isbn= 978-1-900289-90-0 }}<br />
*{{chú thích sách |last= Koch|first= John T.|title= Celtic Culture: a historical encyclopedia| publisher= ABC-CLIO|year= 2006|isbn=}}<br />
* {{chú thích sách | last=Oram | first= Richard | title=The Lordship of Galloway | location=Edinburgh | publisher= John Donald | year=2000 | isbn= 0-85976-541-5 }}<br />
* {{chú thích sách | author=Phythian-Adams, Charles| title=Land of the Cumbrians | location=Aldershot | publisher= Scolar Press | year=1996 | isbn= 1-85928-327-6 | authorlink= Charles Phythian-Adams }}<br />
* {{chú thích sách | author=Russell, Paul | title=An Introduction to the Celtic Languages | location=London | publisher=Longman | year=1995 | isbn=0-582-10082-8 | authorlink=Paul Russell (linguist)}}<br />
* {{chú thích sách | author=Schmidt, Karl Horst | year=1993 | chapter=Insular Celtic: P and Q Celtic |editor=M. J. Ball and J. Fife | title=The Celtic Languages | pages=64–98 | location=London | publisher=Routledge | isbn=0-415-01035-7 | authorlink=Karl Horst Schmidt}}<br />
<br />
{{Ngữ tộc Celt}}<br />
<br />
[[Thể loại:Ngữ tộc Celt]]<br />
[[Thể loại:Lịch sử Scotland]]<br />
[[Thể loại:Ngôn ngữ Trung Cổ]]</div>imported>AnsterBot