imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, thêm thể loại, Executed time: 00:00:06.6046259

2024-11-07T03:17:31Z

(Bot) AlphamaEditor, thêm thể loại, Executed time: 00:00:06.6046259

Trang mới

{{Infobox language|name=Tiếng Dolgan|fam2=[[Nhóm ngôn ngữ Turk chung|Turk chung]]|glotto=dolg1241|mapcaption=Phạm vi phân bố của tiếng Yakut (lam) và tiếng Dolgan (lục)|map=Yakut and Dolgan languages.png|iso3=dlg|fam4=Bắc Xibia|fam3=[[Nhóm ngôn ngữ Turk Xibia|Xibia]]|fam1=[[Ngữ hệ Turk|Turk]]|nativename=Дулҕан, ''Dulğan'', Һака, ''Haka''|familycolor=Altaic|ref=e18|date=2010|speakers={{sigfig|1050|2}}|ethnicity=[[Người Dolgan]]|region=[[Vùng Krasnoyarsk]]
* [[Taymyrsky Dolgano-Nenetsky (huyện)|Huyện Taymyrsky Dolgano-Nenetsky]]|states=[[Nga]]|glottorefname=Dolgan}}'''Tiếng Dolgan''' (Дулҕан, Һака) là một [[Ngữ hệ Turk|ngôn ngữ Turk]] được nói trên [[bán đảo Taymyr]], [[Nga]].<ref name=":0">{{chú thích web|url=http://www.omniglot.com/writing/dolgan.htm|title=Dolgan language, pronunciation and language|website=www.omniglot.com|access-date=2017-02-02}}</ref> Từ "Dolgan" có nghĩa là "bộ tộc sống ở trung lưu sông".<ref name=":0" /> Như đa số ngôn ngữ Turk khác, tiếng Dolgan là một [[ngôn ngữ chắp dính]].

Ngôn ngữ này bị hạn chế trong một khu vực nhất định và đã suy giảm đáng kể trong những năm qua. Tính đến năm 2010, chỉ còn khoảng 1.050 người nói được tiếng Dolgan.<ref>{{chú thích báo|title=Dolgan|work=Ethnologue|url=https://www.ethnologue.com/language/dlg|access-date=2017-03-06}}</ref>

== Âm vị học ==

=== Nguyên âm ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
! colspan="2" |[[Nguyên âm trước|Trước]]
! colspan="2" |[[Nguyên âm sau|Sau]]
|-
![[Nguyên âm đóng|Đóng]]
|{{IPA link|i}} {{IPA link|iː}}
|{{IPA link|y}} {{IPA link|yː}}
|{{IPA link|ɯ}} {{IPA link|ɯ}}ː
|{{IPA link|u}} {{IPA link|uː}}
|-
![[Nguyên âm giữa|Giữa]]
|{{IPA link|e}} {{IPA link|eː}}
|{{IPA link|ø}} {{IPA link|øː}}
| colspan="2" |{{IPA link|o}} {{IPA link|oː}}
|-
![[Nguyên âm mở|Mở]]
| colspan="2" |
| colspan="2" |{{IPA link|a}} {{IPA link|aː}}
|}

=== Phụ âm ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2" |
![[Âm đôi môi|Đôi môi]]
![[Âm răng|Răng]]
![[Âm vòm|Vòm]]
![[Âm ngạc mềm|Ngạc mềm]]
![[Âm thanh hầu|Thanh hầu]]
|-
! rowspan="2" |[[Âm bật|Bật]]
!vô thanh
|{{IPA link|p}}
|{{IPA link|t}}
|{{IPA link|c}}
|{{IPA link|k}}
|
|-
!hữu thanh
|{{IPA link|b}}
|{{IPA link|d}}
|{{IPA link|ɟ}}
|{{IPA link|ɡ}}
|
|-
! colspan="2" |[[Âm xát|Xát]]
|
|{{IPA link|s}}
|
|{{IPA link|ɣ}}
|{{IPA link|h}}
|-
! rowspan="2" |[[Âm tắc xát|Tắc xát]]
!vô thanh
|
|
|{{IPA link|tʃ}}
|
|
|-
!hữu thanh
|
|
|{{IPA link|dʒ}}
|
|
|-
! colspan="2" |[[Âm mũi|Mũi]]
|{{IPA link|m}}
|{{IPA link|n}}
|{{IPA link|ɲ}}
|{{IPA link|ŋ}}
|
|-
! colspan="2" |[[Phụ âm lỏng|Lỏng]]
|
|{{IPA link|r}}
|
|
|
|-
! colspan="2" |[[Âm tiếp cận|Tiếp cận]]
|
|{{IPA link|l}}
|{{IPA link|j}}
|
|
|}
''Nguồn'':<ref>Androsova, 1997, p.236</ref>

== Phương ngữ ==
Tiếng Dolgan có ba phương ngữ với sự tương đồng lớn.<ref>{{chú thích web|url=http://www.encyclopedia.com/history/modern-europe/russian-soviet-and-cis-history/dolgan|title=Dolgan facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Dolgan|website=www.encyclopedia.com|language=en|access-date=2017-04-24}}</ref>

* Tây (ven [[vịnh Yenisei]], [[Norilsk]])
* Trung (Avam)
* Đông ([[Khatanga]]).

== Chữ viết ==
Bảng chữ cái Kirin tiếng Dolgan:
{| class="wikitable"
|А а
|Б б
|В в
|Г г
|Д д
|Е е
|Ё ё
|Ж ж
|-
|З з
|И и
|Й й
|К к
|Һ һ
|Л л
|М м
|Н н
|-
|Ӈ ӈ
|О о
|Ө ө
|П п
|Р р
|С с
|Т т
|У у
|-
|Ү ү
|Ф ф
|Х х
|Ц ц
|Ч ч
|Ш ш
|Щ щ
|Ъ ъ
|-
|Ы ы
|Ь ь
|Э э
|Ю ю
|Я я
|
|
|
|}

== Văn bản mẫu ==
{| cellpadding="8"
|'''Tiếng Dolgan:'''<poem>
''Uskuolaga üörenebin''
''Dulğanlī kepsetebin''
''Kār''
''Tuogunan hir barıta habıllınna?''
</poem>
|'''Tiếng Yakut:'''<poem>
''Oskuolaga üörenebin''
''Saxalī kepsetebin''
''Xār''
''Tugunan sir bar(ı)ta sabılınna?''
</poem>
|'''Bản dịch tiếng Việt:'''<poem>
Tôi đang học ở trường
Tôi nói tiếng Yakut/Dolgan
Tuyết rơi
Thứ gì đã bao phủ mặt đất?
</poem>
|}

== Xem thêm ==

* [[Tiếng Yakut]]
* [[Người Dolgan]]

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Thư mục ==
{{Refbegin|2}}

* Ager, Simon. (2011). Dolgan. ''Omniglot.'' Retrieved from <nowiki>http://www.omniglot.com/writing/</nowiki> dolgan.htm.
* Dolgikh, B. O. (1963). Proiskhozhdenie Dolgan (Origin of the Dolgan). ''Trudy Instituta'', Etnografii AN SSSR 84:92-141.
* Grachyova, Galina. (1990). Dolgan. In Collis, Dirmid R. F. (ed.), Arctic Languages: An Awakening, 112-114.
* Grenoble, Lenore A. and Lindsay J. Whaley. (2006). ''Saving Languages: An Introduction to Language Revitalization.'' Cambridge: Cambridge University Press.
* Lewis, E. Glyn. (1971). Migration and Language in the USSR. ''The International Migration Review: The Impact of Migration on Language Maintenance and Language Shift, 5(2),'' 147-179''.''
* Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2016. Ethnologue: Languages of the World, Nineteenth edition. Dallas, Texas: SIL International. Retrieved from [http://www.ethnologue.com/ http://www.ethnologue.com].
* Li, Yong-Sŏng. (2011). A study of Dolgan. (Altaic language series, 05.) Seoul: ''Seoul National University Pres''s.
* Marek, Stachowski. (2010). Considerations on the system and the origins of terms for the cardinal points in the Dolgan language. ''Incontri Linguistici, 33, 233-243.'' Retrieved from <nowiki>http://www.jstor.org/stable/pdf/3002797.pdf</nowiki>
* Marten, H.F., Rießler, M., Saarikivi, J., Toivanen, R. (2015). ''Cultural and Linguistic Minorities in the Russian Federation and the European Union: Comparative Studies on Equality and Diversity.'' Switzerland: Springer.
* Minahan, James B. (2014). Dolgan in ''Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia.'' (63-67). Santa Barbara: ABC-CLIO, LLC.
* Vahtre, Lauri. (1991). The Dolgans. ''The Red Book.'' Retrieved from <nowiki>https://www.eki.ee/books/</nowiki> redbook/dolgans.shtml.

{{Refend}}

== Đọc thêm ==
{{Incubator|code=dlg}}
* Stachowski, M.: ''Dolganischer Wortschatz'', Kraków 1993 (+ ''Dolganischer Wortschatz. Supplementband'', Kraków 1998).
* Stachowski, M.: ''Dolganische Wortbildung'', Kraków 1997.
{{Ngữ hệ Turk}}{{Ngôn ngữ tại Nga}}

[[Thể loại:Tiếng Dolgan]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính]]
[[Thể loại:Khu tự trị Taymyr]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Nga]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Turk Xibia]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ chủ-tân-động]]
[[Thể loại:Người Dolgan]]
[[Thể loại:Vùng Krasnoyarsk]]
[[Thể loại:Ngữ hệ Turk]]

Tiếng Dolgan - Lịch sử thay đổi

imported>AnsterBot: (Bot) AlphamaEditor, thêm thể loại, Executed time: 00:00:06.6046259