imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2026-02-20T00:00:49Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Thông tin ngôn ngữ|name=Tiếng Ewe|nativename=Tiếng Èʋegbe|states=[[Ghana]], [[Togo]]|region=Nam Ghana phía đông của [[sông Volta]]|ethnicity=[[người Ewe|Ewe]]|speakers={{sigfig|4,61|2}} triệu người|familycolor=Niger-Congo|fam2=[[Nhóm ngôn ngữ Volta-Congo|Volta–Congo]]|fam3=[[Nhóm ngôn ngữ Volta-Niger|Volta–Niger]]|fam4=[[Nhóm ngôn ngữ Gbe|Gbe]]|script=[[chữ Latinh]] (chữ Ewe)<br>[[Ewe Braille]]|iso1=ee|iso2=ewe|lc1=ewe|ld1=Ewe|lc2=wci|ld2=[[Tiếng Waci|Waci]]|lc3=kef|ld3=Kpesi|glotto=ewee1241|glottoname=Ewe|glotto2=kpes1238|glottoname2=Kpessi|glotto3=waci1239|glottoname3=Waci Gbe}}
[[Tập tin:Gbe_languages.png|nhỏ|250x250px| Các ngôn ngữ chính của nhóm ngôn ngữ Gbe]]
'''Tiếng Ewe''' (''Èʋe'' hoặc ''Èʋegbe'' {{IPA|ee|èβeɡ͡be|}})<ref>[http://www.eric.ed.gov/PDFS/ED028444.pdf], p. 243</ref> là ngôn ngữ thuộc [[ngữ hệ Niger-Congo]] được nói ở [[Togo]] và đông nam [[Ghana]] bởi khoảng 4,5 triệu người (ngôn ngữ thứ nhất) và hơn một triệu người (ngôn ngữ thứ hai). Tiếng Ewe là thành viên [[nhóm ngôn ngữ Gbe]] (bao gồm [[tiếng Fon]] ở [[Bénin]]). Giống nhiều ngôn ngữ châu Phi, tiếng Ewe là [[Thanh điệu|ngôn ngữ có thanh điệu]].

Học giả người Đức gốc Phi [[Diedrich Hermann Westermann]] đã xuất bản nhiều từ điển và ngữ pháp tiếng Ewe và một số ngôn ngữ Gbe khác. Các nhà ngôn ngữ học khác đã có nghiên cứu tiếng Ewe và các ngôn ngữ liên quan chặt chẽ khác bao gồm Gilbert Ansre (thanh điệu, cú pháp), Herbert Stahlke (hình thái, thanh điệu), Nick Clements (thanh điệu, cú pháp), Roberto Pazzi (nhân chủng học, từ điển học), Felix K. Ameka (ngữ nghĩa học, ngôn ngữ học nhận thức), Alan Stewart Duthie (ngữ nghĩa, ngữ âm), Hounkpati B. Capo (phát âm, ngữ âm), Enoch Aboh (cú pháp) và Chris Collins (cú pháp).

== Phương ngữ ==
Một số phương ngữ thường gộp vào tiếng Ewe ('Vhe') là ''Aŋlɔ, Tɔŋu (Tɔŋgu), [[Ewe Avenor|Avenor]], [[Người Agave|Agave]], Evedome, Awlan, Gbín, Pekí, Kpándo, Vhlin, Hó, Avɛ́no, Vo, Kpelen, Vɛ́, Danyi, Agu, Fodome, Wancé, Wací, Adángbe'' (Capo).
== Tình trạng ==
Tiếng Ewe là [[ngôn ngữ quốc gia]] của [[Togo]] và [[Ghana]].

== Nguồn tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Tài liệu ==

* Ansre, Gilbert (1961) ''The Tonal Structure of Ewe''. MA Thesis, Kennedy School of Missions of Hartford Seminary Foundation.
* Ameka, Felix Kofi (2001) 'Ewe'. In Garry and Rubino (eds.), ''Fact About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present'', 207-213. New York/Dublin: The H.W. Wilson Company.
* Clements, George N. (1975) [https://web.archive.org/web/20130115224245/http://www.journalofwestafricanlanguages.org/Volume10.aspx 'The logophoric pronoun in Ewe: Its role in discourse'], ''Journal of West African Languages'' 10(2): 141-177
* Collins, Chris. (1993) ''Topics in Ewe Syntax''. Doctoral Dissertation, MIT.
* Capo, Hounkpati B.C. (1991) ''A Comparative Phonology of Gbe'', Publications in African Languages and Linguistics, 14. Berlin/New York: Foris Publications & Garome, Bénin: Labo Gbe (Int).
* Pasch, Helma (1995) ''Kurzgrammatik des Ewe'' Köln: Köppe.
* Westermann, Diedrich Hermann (1930) ''A Study of the Ewe Language'' London: Oxford University Press.

== Liên kết ngoài ==

* [http://www.uni-koeln.de/phil-fak/afrikanistik/down/publikationen/basic_ewe.pdf Basic Ewe for foreign students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120917000001/http://www.uni-koeln.de/phil-fak/afrikanistik/down/publikationen/basic_ewe.pdf |date=2012-09-17 }} Institut für Afrikanistik der Universität zu Köln
* https://web.archive.org/web/20111118234109/http://www.uni-koeln.de/phil-fak/afrikanistik/sprachen/ewe/ Ewe being taught at University of Cologne (Institute for African Studies Cologne)
* [http://www.iu.edu/~celtie/ewe_archive.html#basic=Ewe Ewe Basic Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011142720/http://www.iu.edu/~celtie/ewe_archive.html#basic=Ewe |date = ngày 11 tháng 10 năm 2017}} by Irene Warburton, Prosper Kpotufe, Roland Glover, and Catherine Felten (textbook in Portable Digital Format and audio files in MP3 format) at Indiana University Bloomington's Center for Language Technology and Instructional Enrichment (CELTIE).
* [https://web.archive.org/web/20130114202237/http://www.journalofwestafricanlanguages.org/Ewe.aspx Articles on Ewe] (Journal of West African Languages)
* [https://web.archive.org/web/20171011142026/http://www.let.leidenuniv.nl/verba-africana/ewe/c-ewe-language.htm The Ewe language] at Verba Africana
* [http://www.omniglot.com/writing/ewe.htm Ewe alphabet and pronunciation] page at Omniglot
* [https://web.archive.org/web/20060812052246/http://www.ghanakeyboards.com/ Free virtual keyboard for Ewe language] at GhanaKeyboards.Com
* [https://web.archive.org/web/20060318005230/http://archive.phonetics.ucla.edu/Language/EWE/EWE.html] Recordings of Ewe being spoken.
* [http://ee.kasahorow.org/app/d My First Gbe Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250320233625/https://ee.kasahorow.org/app/d |date=2025-03-20 }} Online Gbe(Ewe)-English Glossary
* [https://web.archive.org/web/20070321212319/http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Gbe PanAfriL10n page]
* [https://web.archive.org/web/20071223022701/http://classweb.gmu.edu/accent/nl-ipa/eweipa.html Ewe IPA]
* [https://web.archive.org/web/20100308223613/http://ewegbe.net/content/section/1/6/ Ewe online grammar]; in French. Apparently the text of [[openlibrary:b/OL2613757M/Grammaire ev̳e|''Grammaire ev̳e: aide-mémoire des règles d'orthographe de l'ev̳e'']] by Kofi J. Adzomada, 1980.
* [https://www.amazon.com/Nuselines-Ewe-English-Dictionary-M-K-N-Jim-Fugar/dp/1521040184/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1492380634&sr=1-1&keywords=nuseline Nuseline's Ewe-English Dictionary]
* [https://www.jw.org/ee/agbal%E1%BA%BDwo-kple-nu-bubuwo/biblia/ Biblia Le Internet Dzi]; online [[Kinh Thánh|bible]] in Ewe language by Jehovah's Witnesses
{{Ngôn ngữ tại Togo}}
{{Ngôn ngữ tại Ghana}}
{{Ngữ hệ Niger-Congo}}

{{DEFAULTSORT:Ewe}}
[[Thể loại:Ngôn ngữ chủ-động-tân]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Togo]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Ghana]]
[[Thể loại:Ngữ hệ Niger-Congo]]

Tiếng Ewe - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5