imported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05 - Fix lint errors / Fix errors for CW project (Missing end tag)

2025-11-12T16:01:01Z

WPCleaner v2.05 - Fix lint errors / Fix errors for CW project (Missing end tag)

Trang mới

{{Infobox language
|name=Tiếng Fon
|nativename=Fon gbè
|states=[[Benin]], [[Togo]]
|ethnicity=[[Người Fon|Fon nu]]
|speakers=2,2 triệu người
|date=2000–2006
|ref=e18
|familycolor=Niger-Congo
|fam2=[[Nhóm ngôn ngữ Đại Tây Dương–Congo|Đại Tây Dương–Congo]]
|fam3=[[Nhóm ngôn ngữ Volta–Niger|Volta–Niger]]
|fam4=[[Nhóm ngôn ngữ Gbe|Gbe]]
|iso2=fon
|script=[[Bảng chữ cái Latinh|Latinh]]
|lc1=fon|ld1=Fon
|lc2=mxl|ld2=Maxi
|lc3=guw|ld3=Gun
|lc4=gbh|ld4=Defi
|lc5=wem|ld5=Weme
|lc6=cib|ld6=Ci
|glotto=east2711
|glottoname=split up in Eastern Gbe
|glottorefname=Eastern Gbe
|notice=IPA
|nation={{BEN}}
}}
[[Tập tin:Gbe languages.png|thumb|250px|Nhóm ngôn ngữ Gbe]]

'''Tiếng Fon''' (tên bản địa ''Fon gbè,'' phát âm {{IPA|ee|fɔ̃̄ɡ͡bè|}}) là một phần của [[nhóm ngôn ngữ Gbe]], thuộc về nhánh [[Nhóm ngôn ngữ Volta–Niger|Volta–Niger]] của [[ngữ hệ Niger–Congo]]. Tiếng Fon được nói chủ yếu ở [[Benin]] bởi chừng 1,7 triệu [[người Fon]]. Nhưng các ngôn ngữ Gbe khác, tiếng Fon là [[ngôn ngữ phân tích]] với cấu trúc câu cơ bản [[chủ-động-tân|SVO]].

==Phương ngữ==
Capo (1988) xem Maxi và Gun là một phần của cụm phương ngữ tiếng Fon. Tuy vậy, ông, không như ''[[Ethnologue]]'', không xếp Alada hay Toli (Tɔli) như một phần của phương ngữ Gun, mà xem chúng như [[nhóm ngôn ngữ Phla–Pherá|những ngôn ngữ Phla–Pherá]].

==Âm vị==
[[Hình:Fon Kwabɔ.jpg|thumb|right|200px|"Chào mừng" (Kwabɔ) bằng tiếng Fon trên biển hiệu một quầy thuốc tại [[sân bay Cotonou]] ở [[Cotonou]], [[Benin]]]]
Tiếng Fon có bảy [[âm vị]] nguyên âm miệng và bảy [[âm vị]] nguyên âm mũi.
{|class=wikitable style=text-align:center
|+caption |Âm vị nguyên âm tiếng Fon<ref name="Fon Grammar">{{chú thích sách |title=A Grammar of Fongbe |pages=15–29 |author=Claire Lefebvre |author2=Anne-Marie Brousseau |isbn=3-11-017360-3 |year=2002 |publisher=Walter de Gruyter}}</ref>
|-
!rowspan=2|
!colspan=2|[[nguyên âm miệng|Miệng]]
!colspan=2|[[nguyên âm mũi|Mũi]]
|-
![[nguyên âm trước|Trước]]
![[nguyên âm sau|Sau]]
![[nguyên âm trước|Trước]]
![[nguyên âm sau|Sau]]
|-
![[Nguyên âm đóng|Đóng]]
|i||u||ĩ||ũ
|-
![[Nguyên âm nửa đóng|Nửa đóng]]
|e||o||colspan=2|
|-
![[Nguyên âm nửa mở|Nửa mở]]
|ɛ||ɔ||ɛ̃||ɔ̃
|-
![[Nguyên âm mở|Mở]]
|colspan=2|a||colspan=2|ã
|}

{|class=wikitable style=text-align:center
|+caption | Âm vị phụ âm tiếng Fon<ref name="Fon Grammar"/>
!
!colspan=2|[[Phụ âm môi|Môi]]
!colspan=2|[[Phụ âm răng|Răng]]
!colspan=2|[[Phụ âm vòm|Vòm]]
!colspan=2|[[Âm ngạc mềm|Ngạc mềm]]
!colspan=2|[[Phụ âm môi-ngạc mềm|Môi -ngạc mềm]]
|-
!"[[phụ âm mũi|Mũi]]"
|colspan=2|m ~ b
|colspan=2|n ~ ɖ
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|-
![[Phụ âm tắc|Tắc]]/ [[Âm tắc xát|Tắc xát]]
|style=border-right:0|(p)||style=border-left:0|
|style=border-right:0|t||style=border-left:0|d
|style=border-right:0|tʃ||style=border-left:0|dʒ
|style=border-right:0|k||style=border-left:0|ɡ
|style=border-right:0|kp||style=border-left:0|ɡb
|-
![[Phụ âm sát|Xát]]
|style=border-right:0|f||style=border-left:0|v
|style=border-right:0|s||style=border-left:0|z
|colspan=2|
|style=border-right:0|x||style=border-left:0|ɣ
|style=border-right:0|xʷ||style=border-left:0|ɣʷ
|-
![[Phụ âm tiếp cận|Tiếp cận]]
|colspan=2|
|colspan=2|l ~ ɾ
|colspan=2|ɲ ~ j
|colspan=2|
|colspan=2|w
|}

;Thanh điệu
Tiếng Fon có hai thanh điệu, {{sc|cao}} và {{sc|thấp}}.

==Chữ viết==
{|class="wikitable"
|+ Bảng chữ cái Fon
|-
! Chữ hoa
| A || B || C || D || Ɖ
| E || Ɛ || F || G || GB
| I || J || K || KP
| L || M || N || NY || O
| Ɔ || P || R || S || T
| U || V || W || X|| Y
| Z
|---
! Chữ thường
| a || b || c || d || ɖ
| e || ɛ || f || g || gb
| i || j || k || kp
| l || m || n || ny || o
| ɔ || p || r || s || t
| u || v || w || x|| y
| z
|---
! Âm thanh
| {{IPA|a}} || {{IPA|b}} || {{IPA|tʃ}} || {{IPA|d}} || {{IPA|ɖ}}
| {{IPA|e}} || {{IPA|ɛ}} || {{IPA|f}} || {{IPA|ɡ}} || {{IPA|ɡb}}
| {{IPA|i}} || {{IPA|dʒ}} || {{IPA|k}} || {{IPA|kp}}
| {{IPA|l}} || {{IPA|m}} || {{IPA|n}} || {{IPA|ɲ}} || {{IPA|o}}
| {{IPA|ɔ}} || {{IPA|p}} || {{IPA|ɣ}} || {{IPA|s}} || {{IPA|t}}
| {{IPA|u}} || {{IPA|v}} || {{IPA|w}} || {{IPA|x}} || {{IPA|j}}
| {{IPA|z}}
|}
''X'' được sử dụng cho {{IPA|/x/}} trong vài trường hợp, ''h'' trong trường hợp khác. Thanh điệu thường không được viết, trừ khi cần thiết..

;Văn bản mẫu
Từ [[Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền]]
:GBETA GBƐ Ɔ BI TƆN EE ƉƆ XÓ DÓ ACƐ E GBƐTƆ ƉÓ KPODO SISI E ƉO NA ƉÓ N'I LƐ KPO WU E WEXWLE
:Ee nyi ɖɔ hɛnnu ɖokpo mɛ ɔ, mɛ ɖokpoɖokpo ka do susu tɔn, bɔ acɛ ɖokpo ɔ wɛ mɛbi ɖo bo e ma sixu kan fɛn kpon é ɖi mɛɖesusi jijɛ, hwɛjijɔzinzan, kpodo fifa ni tiin nu wɛkɛ ɔ bi e ɔ,...

==Chú thích==
{{tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
{{Portal|Benin|Ngôn ngữ}}
* [http://apps.facebook.com/fon-gbe/ A Facebook application to use and learn the Fon language, developed by Jolome.com]
* [http://fongbe.blogspot.com The first blog totally in Fongbe. An access to a Fongbe forum is given]
* [http://www.journalofwestafricanlanguages.org/Fon.aspx Journal of West African Languages: Articles on Fon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415014719/http://www.journalofwestafricanlanguages.org/Fon.aspx |date = ngày 15 tháng 4 năm 2012}}
* [https://archive.org/details/manueldahomengr00delagoog Manuel dahoméen: grammaire, chrestomathie, dictionnaire français-dahoméen et dahoméen-français, 1894] by [[Maurice Delafosse]] at the [[Internet Archive]]
{{Ngôn ngữ tại Bénin}}

[[Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Gbe]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Benin]]
[[Thể loại:Người Fon]]

Tiếng Fon - Lịch sử thay đổi

imported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05 - Fix lint errors / Fix errors for CW project (Missing end tag)