imported>Psubhashish: video +

2026-03-29T07:39:45Z

video +

Trang mới

{{Infobox language|name=Tiếng Kumaon|nativename={{lang|kfy|कुमाँऊनी}}|region=[[Kumaon]], [[Uttarakhand]], [[Darchula]] và [[Baitadi]]|states=[[Ấn Độ]]|ethnicity=[[Người Kumaun]]|speakers=2 triệu|date=điều tra 2011|ref=<ref>{{e21}}</ref><ref name="ethnologue.com">{{chú thích web|url=https://www.ethnologue.com/language/kfy|title=Kumaoni|website=ethnologue}}</ref>|speakers2=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Nhóm ngôn ngữ Ấn-Iran|Ấn-Iran]]|fam3=[[Nhóm ngôn ngữ Ấn-Arya|Ấn-Arya]]|fam4=[[Nhóm ngôn ngữ Ấn-Arya Bắc|Ấn-Arya Bắc]]|fam5=[[Nhóm ngôn ngữ Pahar Trung Tâm|Pahar Trung tâm]]|script=[[Devanagari]]<br>[[chữ Śāradā]] (lịch sử) <br>[[chữ Takri]] (lịch sử)|iso3=kfy|glotto=kuma1273|glottorefname=Kumaoni|notice=Indic}}
[[File:OpenSpeaks-kfy-Johari-Surendra Singh Pangtey-SP-Shauka-Myth & History.webm|thumb|Một người nói tiếng Johari (tiếng địa phương của Kumauni) kể câu chuyện nguồn gốc của người Shauka]]

'''Tiếng Kumaon''' là một ngôn ngữ thuộc [[ngữ chi Ấn-Arya]] được nói ở vùng [[Kumaon]] của [[Uttarakhand|Uttarkhand]], miền [[bắc Ấn Độ]]. Nó cùng với [[tiếng Garhwal]] láng giềng thuộc nhóm ngôn ngữ Pahar Trung, một thành viên của nhóm Ấn-Arya Bắc.

Tiếng Kumaon được nói bởi hơn 4.948.519 người (2011), trong đó 3.948.519 người (2011) tại Uttarakhand, chủ yếu ở các huyện [[Almora]], [[Nainital (huyện)|Nainital]], [[Pithoragarh (huyện)|Pithoragarh]], [[Bageshwar (huyện)|Bageshwar]], [[Champawat (huyện)|Champawat]], [[Udham Singh Nagar (huyện)|Udham Singh Nagar]] cũng như ở các khu vực của [[Himachal Pradesh]] và [[Nepal]]. Nó cũng được nói bởi cư dân Kumaon ở các tiểu bang Ấn Độ khác; [[Uttar Pradesh]], [[Assam]], [[Bihar]], [[Delhi]] và [[Madhya Pradesh]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.southasianmedia.net/profile/nepal/nepal_languages.cfm/|title=Nepal Language|publisher=Southasianmedia.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626093624/http://www.southasianmedia.net/profile/nepal/nepal_languages.cfm|archive-date=ngày 26 tháng 6 năm 2010|access-date =ngày 3 tháng 9 năm 2010}}
</ref>

Hầu như tất cả những người biết nói tiếng Kumaon cũng có thể nói [[tiếng Hindi]], một trong những ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ. Do một số lý do (bao gồm cả ưu thế của [[tiếng Hindi]]), việc sử dụng tiếng Kumaon đang bị thu hẹp rất nhanh. Tập [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1565.html bản đồ ngôn ngữ đang gặp nguy hiểm] của UNESCO xếp tiếng Kumaon là ngôn ngữ thuộc danh mục ''không an toàn'' và đòi hỏi những nỗ lực bảo tồn thích đáng.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1565.html|title=UNESCO Interactive Atlas of the World’s Languages in Danger|author=|date=|website=|publisher=[[UNESCO]]|access-date =ngày 3 tháng 9 năm 2010}}</ref>

== Phương ngữ ==
Tiếng Kumaon có nhiều phương ngữ được nói ở những nơi khác nhau ở Uttarakhand. Các phương ngữ của tiếng Kumaon không khác nhau nhiều như các phương ngữ của tiếng Garhwal lân cận, có một số phương ngữ được nói ở vùng Kumaon. Chưa có phương pháp phân chia các phương ngữ của Kumaon nào được chấp nhận. Nói chung, trong số đó, Kumaun Trung (Kumaon Kali) được nói ở [[Almora]] và mạn Bắc [[Nainital (huyện)|Nainital]], Kumaun Đông Bắc ở [[Pithoragarh (huyện)|Pithoragarh]], Kumaun Đông Nam ở Đông Nam Nainital, Kumaun Tây ở mạn tây của Almora và Nainital.<ref name="ethono">{{Chú thích web|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kfy|title=Kumaoni. A language of India|author=|date=|website=|publisher=[[Ethnologue]]|access-date =ngày 3 tháng 9 năm 2010}}</ref>

Các phương ngữ cụ thể như sau:

* Johar ở [[Thung lũng Johar]]
* Askot ở Askot
* Bhabhr ở [[Ramanagara (huyện)|Ramnagar]]<ref>{{Chú thích web|url=http://www.uttaranchal.org.uk/dialects.php|title=Uttaranchal Dialects and Languages - Uttarakhand Worldwide - Kumaoni and Garhwali - Kumaon and Garhwal Dialects|publisher=Uttaranchal.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305211927/http://www.uttaranchal.org.uk/dialects.php|archive-date=ngày 5 tháng 3 năm 2012|access-date = ngày 12 tháng 7 năm 2012}}</ref>
* Chaugarkhiyal ở [[Chaugarkha]]
* Danpuriya ở Danpur ([[Bageshwar]], [[Kapkot]])
* Gangol ở Ganai-Gangoli ([[Gangolihat]])
* Johar ở [[Malla]] và [[Talla Johar]]
* Khasparjiya ở [[Almora]]
* Kumaiyya ở [[Champawat]]
* Pachhai ở [[Pali-Pachhhau]] ([[Ranikhet]], [[Dwarahat]])
* Pashchimi
* Phaldakotiya ở [[Phaldkot]]
* Rhau-Chaubyans, ([[Nainital]])
* Siral ở Sirakot ([[Didihat]])
* Soriyal ở [[Thung lũng Sor]] ([[Pithoragarh]])

Các học giả cho rằng tiếng Kumaon bị ảnh hưởng bởi [[Tiếng Nepal|tiếng Palpa]] của Nepal. Ngoài ra còn có một số [[Ngữ hệ Hán-Tạng|ngôn ngữ Hán-Tạng]] không liên quan được nói ở vùng Kumaon bị ảnh hưởng từ tiếng Kumaon.

* Rang hoặc Rung
* Darmyal
* Bangban

Những ngôn ngữ này thường được nói ở Upper Reaches của Kumaon Himalaya.

== Nguồn tham khảo ==
{{Tham khảo}}

== Đọc thêm ==

* {{Chú thích sách|url=https://archive.org/stream/cu31924089930774#page/n7/mode/2up|title=Proverbs & folklore of Kumaun and Garhwal|last=Upreti|first=Ganga Dutt|publisher=Lodiana Mission Press|year=1894}}
* ''Dr. Shashi Pandey, Ramesh Ch Pandey, Rama Pandey:'' Uttarakhandi Lokoktiyan (Published 2014, Kumaoni and Garhwali Editions)
* ''Devidatta Sarma''; Linguistic geography of Kumaun Himalayas: A descriptive areal distribution of Kumauni language (Studies in Tibeto-Himalayan languages). Mittal Publications; 1994. {{ISBN|81-7099-529-9}}.
* ''Devidatta Sarma''; The formation of Kumauni language (SILL: series in Indian languages and linguistics). Bahri Publications; 1985. {{ISBN|81-7034-005-5}}.

== Liên kết ngoài ==

* [http://www.euttaranchal.com/culture/kumaon/kumaoni.php Ngôn ngữ và văn học Kumaon]
* [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1565.html UNESCO]
* [https://uttarakhandilokoktiyan.org/ Uttarakhandi Lokoktiyan (Kumaon tiếng Phạn)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127041142/https://uttarakhandilokoktiyan.org/ |date=2020-11-27 }}
{{Ngôn ngữ tại Ấn Độ}}

{{DEFAULTSORT:Kumaon}}
[[Thể loại:Ngôn ngữ Pahari]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ]]

Tiếng Kumaon - Lịch sử thay đổi

imported>Psubhashish: video +