imported>InternetArchiveBot: Reformat 1 URL (Wayback Medic 2.5)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

2023-09-15T22:36:38Z

Reformat 1 URL (Wayback Medic 2.5)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot

Trang mới

{{Thông tin ngôn ngữ|name=Tiếng Luganda|altname=Ganda|nativename=''Oluganda''|states=[[Uganda]]|region=[[Buganda]]|ethnicity=[[người Baganda]]|speakers={{sigfig|8,5|2}} triệu|familycolor=Niger-Congo|fam2=[[Nhóm ngôn ngữ Đại Tây Dương-Congo|Đại Tây Dương–Congo]]|fam3=[[Nhóm ngôn ngữ Volta-Congo|Volta–Congo]]|fam4=[[Nhóm ngôn ngữ Benue-Congo|Benue–Congo]]|fam5=[[Nhóm ngôn ngữ Bantoid|Bantoid]]|fam6=[[Nhóm ngôn ngữ Nam Bantoid|Nam Bantoid]]|fam7=[[Nhóm ngôn ngữ Bantu|Bantu]]|fam8=[[Nhóm ngôn ngữ Đông Bắc Bantu|Đông Bắc Bantu]]|iso1=lg|iso2=lug|iso3=lug|glotto=gand1255|glottorefname=Ganda|script=[[chữ Latinh]] ([[bảng chữ cái Ganda]])<br>[[Ganda Braille]]|fam9=[[Nhóm ngôn ngữ Bantu Hồ Lớn|Bantu Hồ Lớn]]|fam10=Tây Nyanza}}
'''Tiếng Ganda''' hoặc '''Luganda'''<ref>{{OED|Ganda}}</ref> (tên tự gọi:''Oluganda'')<ref>''Luganda Basic Course'', p.144.</ref> là một [[Nhóm ngôn ngữ Bantu|ngôn ngữ Bantu]] thuộc [[ngữ hệ Niger-Congo]], được nói ở khu vực [[Hồ Lớn châu Phi]]. Đây là một trong những ngôn ngữ chính ở [[Uganda]], được nói bởi hơn tám triệu [[Người Ganda|người Baganda]] và những dân tộc khác sống chủ yếu ở miền trung Uganda, bao gồm cả thủ đô [[Kampala]] của Uganda. Về mặt hình thái, nó là một [[ngôn ngữ chắp dính]] mức cao với trật tự từ chủ-động-tân.

Với ít nhất tám triệu người nói bản ngữ ở khu vực Buganda và một triệu người thông thạo khác ở nơi khác, nó là ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi ở Uganda. Nó là ngôn ngữ xếp thứ hai, theo sau [[tiếng Anh]] và đứng trước [[Tiếng Swahili|tiếng Swirin]].

Tiếng Luganda được giảng dạy trong một số trường tiểu học ở Buganda khi học sinh bắt đầu học tiếng Anh, [[Ngôn ngữ chính thức|ngôn ngữ chính thức chính]] của Uganda. Cho đến những năm 1960, tiếng Luganda cũng là ngôn ngữ giảng dạy chính thức tại các trường tiểu học ở Đông Uganda.

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

== Tài liệu ==

* Ashton, Ethel O., and others (1954) ''A Luganda Grammar'', London: Longmans, Green.
* Barlon, W. Kimuli (2009) ''Luganda Language: A connection with Nyanja of Zambia''. pp. 04
* Chesswas, J. D. (1963) ''Essentials of Luganda''. Oxford University Press
* Crabtree, W. A. (1902, 1923) [[iarchive:elementsoflugand00crabuoft|''Elements of Luganda Grammar'']]. The Uganda Bookshop/Society for Promoting Christian Knowledge
* Dutcher, Katharine & Mary Paster (2008), [http://www.lingref.com/cpp/wccfl/27/paper1824.pdf "Contour Tone Distribution in Luganda"] ''Proceedings of the 27th West Coast Conference on Formal Linguistics'', ed. Natasha Abner and Jason Bishop, 123-131. Somerville, MA: Cascadilla Proceedings Project.
* Hubbard, Kathleen (1995) "Toward a theory of phonological and phonetic timing: evidence from Bantu". In Connell, Bruce & Amalia Arvanti (eds), ''Phonology and Phonetic Evidence: Papers in Laboratory Phonology IV'' pp. 168–187.
* Hyman, Larry & Francis Katamba (1993) "A new approach to tone in Luganda", in ''Language''. 69. 1. pp. 33–67
* Hyman, Larry & Francis Katamba (2001) [http://www.linguistics.berkeley.edu/~hyman/Luganda_Word_Paper.pdf "The Word in Luganda"]
* Kamoga, F.K. & Stevick, E.W. (1968). [http://www.fsi-language-courses.net/languages/Luganda/Basic/FSI%20-%20Luganda%20Basic%20Course%20-%20Instructor%20and%20Student%20Text.pdf ''Luganda Basic Course'']. Foreign Service Institute, Washington. Sound files of this course are available free on the Internet.
* Kamoga, F.K & Stevick, E.W. (1968). ''Luganda Pretraining Program''. Foreign Service Institute, Washington.
* Murphy, John D. (1972) ''Luganda-English Dictionary''. Catholic University of America Press.
* Pilkington, G.L. (1911) [[iarchive:handbookoflugand00pilk|''The Hand-Book Of Luganda'']]. SPCK.
* Snoxall, R.A. (1967) ''Luganda-English Dictionary''. Clarendon Press, Oxford

== Liên kết ngoài ==

* An excellent online summary of the Luganda language can be found at http://www.buganda.com/luganda.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124071115/http://www.buganda.com/luganda.htm |date=2010-11-24 }}.
* Free online Luganda Dictionary on the Ganda Ancestry website https://web.archive.org/web/20080122111606/http://www.gandaancestry.com/dictionary/dictionary.php
* Free online talking Luganda Dictionary and Crossword Puzzle on the Ganda portal http://www.GandaSpace.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210323171414/http://www.gandaspace.com/ |date=2021-03-23 }}
* [[iarchive:English-lugandaDictionary/|English–Luganda Dictionary for printing (24 pages, A5)]]
* [https://web.archive.org/web/20040411033220/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Luganda-english/ Luganda–English Dictionary]
* The website of a team developing Luganda language capability for computers is at https://archive.today/20011115110455/http://www.kizito.uklinux.net/
* Paradisec open access [http://catalog.paradisec.org.au/collections/AC1?items_page=2&items_per_page=118 collection of recordings] in Luganda
{{Ngôn ngữ tại Uganda}}

{{DEFAULTSORT:Luganda}}
[[Thể loại:Ngôn ngữ chủ-động-tân]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Uganda]]
[[Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Đông Bắc Bantu]]

Tiếng Luganda - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Reformat 1 URL (Wayback Medic 2.5)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot