imported>TheSecondFunnyYellowBot: /* top */ thay thế {{IPA-all}}

2025-02-25T16:56:41Z

top: thay thế {{IPA-all}}

Trang mới

{{Thông tin ngôn ngữ|name=Tiếng Rohingya|nativename=𐴌𐴟𐴇𐴥𐴝𐴚𐴒𐴙𐴝<br />𐴌𐴗𐴥𐴝𐴙𐴚𐴒𐴙𐴝<br />رُاَࣺينڠَ|image=Rohingya.png|imagecaption=Từ "Rohingya" viết bằng [[chữ Hanifi]]|imagesize=220px|states=[[Arakan]] ([[Rakhine]])|region=Bang Rakhine ([[Myanmar]]) và Đông Nam [[Chittagong]] (Bangladesh)|speakers=1.8 triệu|ethnicity=[[Người Rohingya|Rohingya]]|familycolor=Indo-European|fam2=[[Ngữ tộc Ấn-Iran|Ấn-Iran]]|fam3=[[Ngữ chi Ấn-Arya|Ấn-Arya]]|fam4=[[Nhóm ngôn ngữ Đông Ấn-Arya|Đông Ấn-Arya]]|fam5=[[Nhóm ngôn ngữ Bengal–Assam|Bengal–Assam]]|script=[[Chữ Hanifi Rohingya]], [[Chữ Arabic|Perso-Arabic]], [[chữ Miến]], [[chữ Latinh]], [[chữ Bengal–Assam]] (hiếm)|iso3=rhg|glotto=rohi1238|glottorefname=Rohingya}} '''Tiếng Rohingya'''<ref>{{OED|Rohingya}}</ref> hay còn gọi là '''tiếng Ruáingga''' {{IPA|/rʊˈɜiɲɟə/|audio=}}), là [[ngôn ngữ]] được nói bởi [[người Rohingya]] ở [[Rakhine|bang Rakhine]].<ref>{{Chú thích|title=What is Rohingyalish or Rohingya Language?}}</ref><ref>{{Chú thích|title=Rohingya Language}}</ref> Nó là một ngôn ngữ thuộc [[Nhóm ngôn ngữ Bengal-Assam|nhánh Bengal-Assam]], [[ngữ chi Ấn-Arya]] và có liên quan đến [[tiếng Chittagon]] được nói ở nước [[Bangladesh]] láng giềng. Tiếng Rohingya và tiếng Chittagon dễ thông hiểu lẫn nhau.<ref>"The Linguistic Innovation Emerging From Rohingya Refugees." by Christine Ro. ''Forbes''. ngày 13 tháng 9 năm 2019.</ref>

== Chữ viết ==
{{Thông tin hệ chữ viết|name=Chữ Rohingya Hanifi|languages=Tiếng Rohingya|type=Alphabet|unicode=[https://www.unicode.org/charts/PDF/U10D00.pdf U+10D00–U+10D3F]|iso15924=Rohg|sample=}} Chữ Rohingya Hanifi là chữ viết thống nhất cho ngôn ngữ Rohingya. Tiếng Rohingya được viết lần đầu tiên vào thế kỷ 19 với một biến thể chữ Ba Tư-Ả Rập. Năm 1975, một chữ viết Ả Rập chính thống đã được phát triển, dựa trên bảng chữ cái Urdu.

Vào những năm 1980, (Maolana) Mohammad Hanif và các đồng nghiệp của ông đã tạo ra chữ phù hợp ngữ âm dựa trên các chữ cái Ả Rập; nó đã được so sánh với [[chữ N'ko]]. Chữ này cũng bao gồm một bộ chữ số thập phân.<ref name="omniglot">{{Chú thích web|url=https://www.omniglot.com/writing/rohingya.htm|title=Rohingya alphabets, pronunciation and language|website=[[Omniglot]]|publisher=Simon Ager|access-date =ngày 9 tháng 10 năm 2017}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://skyknowledge.com/rohingya.htm|title=Hanifi alphabet for Rohingya|author=James|first=Ian|date=ngày 5 tháng 7 năm 2012|website=Sky Knowledge|publisher=|access-date =ngày 9 tháng 10 năm 2017|quote=}}</ref>

== Unicode ==
Các đề xuất bao gồm [[Unicode]] chữ Rohingya Hanifi được viết bởi nhà ngôn ngữ học Anshuman Pandey.<ref>{{Chú thích web|url=http://unicode.org/L2/L2015/15278-hanifi-rohingya.pdf|title=Proposal to encode the Hanifi Rohingya script in Unicode|author=Pandey|first=Anshuman|date=ngày 27 tháng 10 năm 2015|website=The Unicode Consortium|publisher=|access-date =ngày 9 tháng 10 năm 2017|quote=}}</ref>

Unicode tiêu chuẩn được thêm vào tháng 6 năm 2018 với việc phát hành phiên bản 11.0.

Khối Unicode cho Hanifi Rohingya là U + 10D00 từ U + 10D3F và chứa 50 ký tự:<ref>{{Chú thích web|url=https://www.unicode.org/versions/Unicode11.0.0/|title=Unicode 11.0.0|date=ngày 5 tháng 6 năm 2018|publisher=[[Unicode Consortium]]|access-date =ngày 5 tháng 6 năm 2018}}</ref>

Một bàn phím ảo được Google phát triển cho tiếng Rohingya vào năm 2019 và cho phép người dùng nhập trực tiếp chữ Rohingya. Bố cục bàn phím Unicode Rohingya có thể được xem [https://languagetools-153419.appspot.com/rhg/ ở đây].

=== Chữ Ả Rập ===
Các văn bản tiếng Rohingya đầu tiên, được viết bằng [[Bảng chữ cái Ả Rập|chữ Ả Rập]], được cho là đã hơn 200 năm tuổi, dù không có bằng chứng cụ thể nào về nó.<ref name="proposal">{{Chú thích web|url=http://www.dkuug.dk/jtc1/sc2/wg2/docs/n3882.pdf|title=''Proposal to add Arabic script characters for African and Asian languages''|author=Priest|first=Lorna A.|author2=Hosken|first2=Martin|date=ngày 12 tháng 8 năm 2010|pages=13–18, 34–37|author3=[[SIL International]]|ngày truy cập=2019-11-01|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008173634/http://std.dkuug.dk/jtc1/sc2/wg2/docs/n3882.pdf|url-status=dead}}</ref> Trong khi [[Rakhine|Arakan]] nằm dưới sự cai trị của Anh (1826-1948), người Rohingya chủ yếu sử dụng tiếng Anh và tiếng Urdu để giao tiếp bằng văn bản. Kể từ khi độc lập vào năm 1948, tiếng Miến đã được sử dụng trong tất cả các thông tin liên lạc chính thức. Từ đầu những năm 1960, các học giả Rohingya đã bắt đầu nhận ra sự cần thiết của một hệ thống chữ viết phù hợp với ngôn ngữ của họ.

Năm 1975, một hệ thống chữ viết đã được phát triển bằng các chữ cái Ả Rập; các học giả khác đã thông qua chữ Urdu để khắc phục một số thiếu sót của chữ Ả Rập. Tuy nhiên, cả hai chữ viết đều không đạt yêu cầu và hầu hết người Rohingya đều cảm thấy khó đọc trong cả hai phiên bản. [[Tập tin:Rohingya-Keyboard-online.jpg|nhỏ|375x375px| Giao diện của bàn phím ảo Rohingya.]]Sau những nỗ lực này, Maulana Hanif đã hoàn thành một [[bảng chữ cái]] từ phải sang trái dành riêng cho tiếng Rohingya vào năm 1983. Được đặt theo tên tác giả của nó, bảng chữ cái Hanifi là một dạng sửa đổi của [[bảng chữ cái Ả Rập]], với các bổ sung từ bảng chữ cái Latinh và bảng chữ cái Miến.<ref name="pandey">{{Chú thích web|url=http://unicode.org/L2/L2012/12214-rohingya.pdf|title=Preliminary Proposal to Encode the Rohingya Script|author=Pandey|first=Anshuman|date=ngày 20 tháng 6 năm 2012|website=Expanding Unicode|publisher=Anshuman Pandey|access-date =ngày 14 tháng 9 năm 2017}}</ref>

Hiện tại, một [https://sites.google.com/site/rohingyafonna/ phông chữ Unicode Rohingya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617022500/https://sites.google.com/site/rohingyafonna/ |date=2019-06-17 }} đã được tạo ra. Nó dựa trên các chữ cái Ả Rập (vì nó được người dân hiểu nhiều hơn) với các dấu thanh được bổ sung.<ref name="proposal"/><ref name="pandey"/> Các thử nghiệm đã được thực hiện cho thấy chữ này có thể được học trong vài giờ nếu người đọc đã học tiếng Ả Rập trong một madrass.

Bố cục bàn phím Unicode Rohingya Fonna và phông chữ miễn phí có thể được tìm thấy [https://sites.google.com/site/rohingyafonna/ ở đây] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617022500/https://sites.google.com/site/rohingyafonna/ |date=2019-06-17 }}.

=== Chữ Latinh ===
Năm 1999, E.M. Siddique Basu đã đơn giản hóa cách viết tiếng Rohingya bằng các chữ cái Latinh. Đây là một hệ thống chữ viết trực quan có thể học dễ dàng và được gọi là Rohingyalish hoặc Rohingya Fonna, chỉ sử dụng 26 chữ cái La Mã, năm nguyên âm có dấu và hai ký tự Latinh bổ sung cho âm đầu lưỡi-vòm cứng và âm mũi.
{| class="wikitable"
|+ Bộ chữ Rohingyalish -28 chữ cái
| A a
| B b
| C c
| Ç ç
| D d
| E e
| F f
|-
| G g
| H h
| I i
| J j
| K k
| L l
| M m
|-
| N n
| Ñ ñ
| O o
| P p
| Q q
| R r
| S s
|-
| T t
| U u
| V v
| W
| X x
| Y y
| Z z
|}
Q, V và X chỉ được sử dụng cho các từ vay mượn.<ref name="Omniglot">[http://www.omniglot.com/writing/rohingya.htm "Rohingyalish", Omniglot]</ref>

Bộ ký tự của chữ Rohingyalish sử dụng các chữ cái Latinh được hiển thị ở trên (ç và ñ với nền màu xanh lá cây). Các nguyên âm được viết cả không dấu (aeiou) và có dấu (áéíóú). Việc sử dụng c, ç và ñ được điều chỉnh theo ngôn ngữ; c đại diện cho {{IPA|/ʃ/}} (tiếng Anh ''sh''), ç là âm đầu lưỡi-vòm cứng r ({{IPAblink|ɽ}}),<ref name="proposal"/> và ñ là một nguyên âm mũi (ví dụ: ''fañs'' {{IPA|/fãs/}} 'five'). Điều quan trọng, tất cả đều có thể được truy cập từ bàn phím tiếng Anh, ví dụ bằng cách sử dụng bàn phím quốc tế tiếng Anh (Hoa Kỳ).

==== Tên và cách phát âm của chữ cái ====
Tên của các chữ cái trong bảng chữ cái Rohingya Latinh tương tự như tên của các chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Anh.
{|class="wikitable"
|+Các kí tự cơ bản<ref name="Rohingyalish, Omniglot">[http://www.omniglot.com/writing/rohingya.htm Rohingya, Omniglot]</ref>
!Hình ảnh
!Phát âm
!Tên
|-
!a
|/a/
|ee
|-
!b
|/b/
|bii
|-
!c
|/ʃ/
|cii
|-
!ç
|/ɽ/
|çii
|-
!d
|/d̪/
|dii
|-
!e
|/e/
|ii
|-
!f
|/f/
|ef
|-
!g
|/g/
|jii
|-
!h
|/h, x/
|eech
|-
!i
|/i/
|ai
|-
!j
|/ɟ/
|jee
|-
!k
|/k/
|kee
|-
!l
|/l/
|el
|-
!m
|/m/
|em
|-
!n
|/n/
|en
|-
!ñ
|/◌̃/ (mũi hoá)
|añ
|-
!o
|/ɔ/
|oou
|-
!p
|/p/
|pii
|-
!q
|/q/
|kyuu
|-
!r
|/r/
|er
|-
!s
|/s/
|es
|-
!t
|/t̪/
|tii
|-
!u
|/u/
|yuu
|-
!v
|/v/
|vii
|-
!w
|/w/
|dblyuu
|-
!x
|/ks/
|eks
|-
!y
|/j/
|way
|-
!z
|/z/
|zed
|}

{|class="wikitable"
|+Âm đôi<ref name="Rohingyalish, Omniglot" />
!Hình ảnh
!Phát âm
|-
!ch
|/c/
|-
!dh
|/ɖ/
|-
!h'
|/h/
|-
!kh
|/x/
|-
!ng
|/ŋ/
|-
!ny
|/ɲ/
|-
!ou
|/o/
|-
!th
|/t̪/
|-
!ts
|/t̪/
|}
Nguyên âm dài trong tiếng Rohingyalish được viết bằng nguyên âm đôi: ví dụ, âm dài {{IPA|/ɔ/}} được viết là "oo", trong khi âm dài {{IPA|/o/}} được viết là "oou".<ref name="Omniglot"/>

== Nguồn tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==

* [https://rohingyazuban.com/ Trang web của Học viện Ngôn ngữ Rohingya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124060728/http://www.rohingyazuban.com/ |date = ngày 24 tháng 1 năm 2021}}
* [http://rohingyalanguage.com/ Trang web của Tổ chức Ngôn ngữ Rohingya]
* [http://www.rohingyalanguage.com/Dic-A2Z Từ điển tiếng Anh Rohingya]
* [https://rohingyazuban.com/font Tải về phông chữ Rohingya]{{Liên kết hỏng|date = ngày 24 tháng 5 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
{{Ngôn ngữ Đông Ấn-Arya}}
{{Ngôn ngữ tại Myanmar}}

{{DEFAULTSORT:Rohingya}}
[[Thể loại:Ngôn ngữ chủ-tân-động]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Myanmar]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Đông Ấn-Arya]]
[[Thể loại:Chữ viết ISO 15924]]

Tiếng Rohingya - Lịch sử thay đổi

imported>TheSecondFunnyYellowBot: /* top */ thay thế {{IPA-all}}