imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2026-06-15T22:01:03Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Infobox military conflict
|conflict=Trận Castillon
|partof= [[Chiến tranh Trăm năm]]
|image=[[Hình:Battle of Castillon.jpg|300px]]
|caption=Bức tranh thể hiện trận Castillon (1453) của họa sĩ Pháp [[Charles-Philippe Larivière]] (1798–1876). ([[Galerie des Batailles]], [[Cung điện Versailles]]). [[John Talbot, Bá tước thứ nhất xứ Shrewsbury|John Talbot, Bá tước xứ Shrewsbury]] đang ngã từ con ngựa bị thương.
|date=17 tháng 7 năm 1453
|place=[[Castillon-la-Bataille]], [[Gascony]]
|result=Pháp chiến thắng
Kết thúc Chiến tranh Trăm năm với phần thắng thuộc về Pháp
|combatant1={{flagicon image|Royal Arms of England (1399-1603).svg}} [[Vương quốc Anh]]
|combatant2={{plainlist |
* {{flagicon image|Blason France moderne.svg}} [[Vương quốc Pháp]]
* {{flagicon image|Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg}} [[Công quốc Bretagne]]
}}
|commander1={{flagicon image|Blason John Talbot.svg}} [[John Talbot, Công tước thứ nhất xứ Shrewsbury|John Talbot, Công tước xứ Shrewsbury]]{{KIA}}
|commander2={{flagicon image|Blason JeanBureau.svg}} [[Jean Bureau]]
|strength1=ước tính khoảng 6,000-10,000 người<ref name="Wagner">Wagner 2006, p. 79</ref><ref name="Seward260">Seward 1978, p.260</ref>
|strength2=ước tính khoảng 7,000-10,000 người<ref name="Wagner" /><ref name="Seward260" />
|casualties1=4,000 người chết, bị thương, hoặc bị bắt
|casualties2=100 người chết hoặc bị thương
}}

'''Trận Castillon''' là một trận chiến diễn ra vào ngày 17 tháng 7 năm 1453 tại [[Gascony|Gascogne]] gần thị trấn Castillon-sur-Dordogne (sau là [[Castillon-la-Bataille]]). Là một chiến thắng quyết định của Pháp, đây được xem như dấu chấm hết cho [[Chiến tranh Trăm năm]]. Người Anh mất tất cả vùng đất họ chiếm giữ được ở Pháp (trừ [[Calais]]) sau trận chiến này.

==Bối cảnh==
Thuật ngữ "Chiến tranh Trăm năm" dễ gây hiểu nhầm, vì xung đột giữa Anh và Pháp trong thời kì 1337-1453 giống một chuỗi các cuộc chiến hơn là một cuộc chiến tranh kéo dài. Vì thế (các) cuộc giao tranh có thể được đánh giá theo góc nhìn về lợi thế cho mỗi bên theo nhiều giai đoạn.<ref>Curry 1993, pp.151-55</ref> Sự phá bỏ [[hiệp ước Troyes]] khởi đầu cho giai đoạn cuối của Chiến tranh Trăm năm.<ref>Wagner 2006, p.127</ref> Giai đoạn 1420-1453 này được [[Anne Curry]] gọi là "chiến tranh hiệp ước Troyes" nhằm giành quyền kiểm soát ngai vàng nước Pháp.<ref>Curry 1993, p.155</ref>

Sau khi vua [[Charles VII của Pháp|Charles VII]] của Pháp chiếm giữ [[Bordeaux]] vào năm 1451, Chiến tranh Trăm năm đã bắt đầu có dấu hiệu kết thúc. Quân Anh chỉ còn tập trung chủ yếu vào việc tiếp viện cho vùng đất duy nhất mà họ còn nắm giữ, Calais, và canh giữ vùng biển.<ref>Curry 1993, p.115</ref> Tuy thế, sau ba trăm năm dưới vương triều Plantagenet, người dân Bordeaux xem họ là con dân của triều đình Anh và phái sứ giả đến vua Anh [[Henry VI của Anh|Henry VI]] với mong muốn ông tái chiếm vùng đất này.<ref>Pollard 1983, p.135</ref>

Vào ngày 17 tháng 10 năm 1452, [[John Talbot, Bá tước thứ nhất xứ Shrewsbury|John Talbot, Bá tước xứ Shrewsbury]] đổ bộ vào Bordeaux với quân số 3000 người.<ref name="Seward259">Seward 1978, p.159</ref> Là một nhà quân sự đáng sợ và lừng danh, tương truyền rằng lúc đó Talbot đã bảy lăm hoặc tám mươi tuổi, nhưng có vẻ ông chỉ khoảng sáu mươi sáu.<ref>Pollard 1983, p.1,</ref> Cùng với sự trợ giúp của người dân Bordeaux, Talbot dễ dàng chiếm lấy thành phố vào ngày 23 tháng 10.<ref name="Pollard136">Pollard 1983, p.136</ref> Quân Anh sau đó nắm quyền kiểm soát hầu hết Tây Gascony trước khi hết năm 1452.<ref name="Pollard136"/> Người Pháp biết rằng một cuộc chinh phạt đang đến gần, nhưng họ đã cho rằng nó sẽ đi qua [[Normandy]].<ref name="Seward259"/> Sau bất ngờ này, vua Charles VII đã chuẩn bị lực lượng trong suốt mùa đông, và trước khi sang xuân ông đã sẵn sàng phản công.<ref name="Seward259"/>

==Chuẩn bị==
Charles xâm chiếm [[Guyenne]] bằng ba đạo quân riêng rẽ, tất cả đều hướng đến Bordeaux.<ref name="Seward259"/> Talbot được thêm 3000 quân tăng viện từ đứa con trai thứ tư mà ông yêu thích, [[hầu tước Lisle]].<ref name="Seward259"/> Quân Pháp bắt đầu bao vây Castillon vào ngày 8 tháng 7.<ref name="Pollard137">Pollard 1983, p.137</ref> Talbot chấp nhận lời thỉnh cầu của những người chỉ huy thành phố, từ bỏ ý định ban đầu là ngồi chờ quân cứu viện tại Bordeaux, và đem quân đi giải vây cho thành phố.<ref name="Pollard137"/>

Quân Pháp được chỉ huy bởi một hội đồng, tuy vậy tướng chỉ huy pháo binh của Charles VII là [[Jean Bureau]] mới là người xếp đặt các doanh trại để tối đa hóa hỏa lực của Pháp.<ref name="Wagner" /> Trong khi bố trí phòng thủ, quân của Bureau đã tạo nên một khu pháo nằm ngoài tầm bắn của quân Castillon.<ref name="Seward259"/> Theo [[Desmond Seward]], khu pháo này "gồm một hào sâu với một bức tường đất phía sau nó, được gia cố bởi các thân cây, điểm đặc biệt nhất là đường hình sóng khác thường của các rãnh và bờ đất, giúp các khẩu pháo có thể tấn công dọc theo bất kì kẻ tấn công nào".<ref>Seward 1978, pp.259-60</ref> Khu pháo bao gồm 300 khẩu thuộc nhiều kích cỡ, được bảo vệ bởi một cái rãnh và các hàng cọc ở ba phía, cũng như bờ sông dốc của [[sông Lidoire]] ở phía thứ tư.<ref name="Wagner" />

Talbot rời Bordeaux vào ngày 16 tháng 7. Ông đi cách xa đại bộ phận quân của mình và đến [[Libourne]] trước khi mặt trời lặn với chỉ 500 lính bộ binh và 800 [[Bắn cung|cung thủ]] cưỡi ngựa.<ref name="Seward260" /> Ngày hôm sau, đạo quân này đánh bại một phân đội nhỏ cung thủ đồn trú tại một tu viện gần Castillon.<ref name = "Wagner" /><ref name="Seward260" /> Mặc dù ý định ban đầu là chờ quân tiếp viện, Talbot thúc ép đạo quân của ông tiến đến doanh trại Pháp, tin rằng quân tiếp viện sẽ tới sớm.<ref name="Wagner" />

==Trận chiến chính==
Cùng với sĩ khí được tăng cường nhờ chiến thắng tại tu viện, Talbot cũng tiến công vì có tin báo rằng quân Pháp đang rút lui.<ref name="Seward260" /> Tuy nhiên, đám bụi từ doanh trại mà những người dân ở thành phố tưởng là của một cuộc rút chạy được tạo bởi quân hậu cần cho trại, họ rời đi cho trận chiến sắp diễn ra.<ref name="Seward260" />

Quân Anh tiến lên, nhưng họ chạy thẳng vào lực lượng đông đủ của quân Pháp.<ref name="Pollard137"/> Dù bị áp đảo quân số trong tình huống hiểm nghèo, Talbot vẫn ra lệnh cho quân lính tiếp tục chiến đấu.<ref>Pollard 1983, pp.137-38</ref> Sử gia [[A. J. Pollard]] cho rằng thái độ có vẻ liều lĩnh của Talbot có thể bắt nguồn từ việc "lòng tự hào và danh dự của ông ta đang đứng bên bờ vực vì ông đã lỡ ra lệnh cho quân mình bước vào trận chiến rồi mới phát hiện ra thực lực của quân Pháp".<ref name="Pollard 1983, p.139">Pollard 1983, p.139</ref> Là người Anh duy nhất vẫn còn cưỡi ngựa trong trận, ông cũng không mặc áo giáp vì những giao ước trước đó với quân Pháp khi ông được phóng thích ở [[Normandy]].<ref name="Pollard 1983, p.139"/>

Theo [[David Nicolle]], bản thân trận chiến đã "rất đặc trưng cho thời kì này" với một lực lượng quân Pháp phòng thủ trận địa vững chắc và các cuộc đấu súng cầm tay.<ref name="Nicolle">Nicolle 2012, p.52</ref> Theo nhiều cách, đây là phiên bản ngược của [[trận Crécy]].<ref name="Nicolle"/> Các khẩu pháo của Pháp tiêu diệt phần lớn quân thù tiến công. Ghi chép cho rằng mỗi phát bắn giết sáu người một lúc.<ref>Seward 1978, p.261</ref><ref>Lace 1994, p.94</ref> Quân tiếp viện của Talbot liên tiếp kéo đến chiến trường, nhưng chỉ để hứng chịu chung số phận.<ref name="Wagner" /> Dù tất cả mọi thứ tất cả đều chống lại quân Anh, trận đánh kéo dài hơn một giờ cho đến khi 1000 quân kị binh sinh lực Breton của Peter II, công tước [[Brittany]] phá vỡ cánh phải của quân Anh và khiến họ tháo lui.<ref>Seward 1978, pp.261-262</ref>

Cuối cùng, quân Pháp truy kích quân Anh. Cả Talbot và con trai ông đều tử trận.<ref name="Wagner" /> Có một số tranh luận về tình huống chính xác dẫn đến cái chết của Talbot, nhưng có vẻ như ngựa của ông bị một vũ khí phóng giết chết, ông bị đám đông quân lính kéo xuống, và một cung thủ Pháp kết liễu Talbot bằng một cây rìu.<ref>Lace 1994, p.93</ref><ref>Seward 1978, p.262</ref><ref>Pollard 1983, p.137-138</ref> Cái chết của Talbot, cùng với việc tái chiếm Bordeaux ba tháng sau đó, đã đưa Chiến tranh Trăm năm đến hồi cáo chung.

==Hậu quả==
Cùng với cái chết của Talbot, sự cai trị của Anh ở Gascogne cũng tan rã và quân Pháp tái chiếm Bordeaux vào ngày 19 tháng 10 năm 1453.<ref name="Wagner" /> Tuy vậy cả hai phe đều không nhận thấy đầy đủ rằng thời kì giao tranh đã kết thúc.<ref>Curry 1993, pp.115-116</ref> Trong sự nhận thức muộn màng sau đó, trận chiến rõ ràng là một điểm xoay chuyển lịch sử, và nó luôn được xem là dấu chấm hết cho thời kì có tên Chiến tranh Trăm năm.

Vua Anh Henry VI đã mất trí từ cuối năm 1453, điều dẫn đến sự bùng nổ [[Chiến tranh Hoa Hồng]] ở Anh. Một số người đặt giả thuyết rằng biết tin thất trận tại Castillon đã khiến Henry VI nổi điên.<ref name="Wagner" /> Vị vua Anh đã mất tất cả vùng đất tại lục địa ngoại trừ Calais,<ref name="Wagner" /> vùng đất cuối cùng Anh kiểm soát được tại vùng đất chính của Pháp, và [[Quần đảo Eo Biển]], vốn là một phần thái ấp của Công tước Normandy cũng như thuộc sở hữu vương quốc Pháp. Calais cuối cùng về lại Pháp vào năm 1558.<ref>Curry 1993, p. 120</ref> Quần đảo Eo Biển vẫn thuộc Anh cho đến nay. Sau kết thúc đầy tai họa trong Chiến tranh Trăm năm, bị suy yếu và khủng hoảng bởi thất bại này, người Anh không bao giờ dám tấn công Pháp mà không có sự hậu thuẫn của một liên minh mạnh mẽ.

==Ghi chú==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
*Curry, Anne. (1993). ''The Hundred Years War''. New York: St. Martin's Press.
*{{chú thích sách|last=Cutler|first=S.H|title=The Law of Treason and Treason Trials in Later Medieval France|url=https://archive.org/details/lawoftreasontrea0016cutt|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=1981|isbn=0-521-23968-0}}
*Lace, William W. (1994). ''The Hundred Years' War''. San Diego: Lucent Books.
*Nicolle, David. (2012). ''European Medieval Tactics (2): New Infantry, New Weapons, 1260-1500''. Botley: Osprey Publishing.
*Pollard, A.J. (1983). ''John Talbot and the War in France, 1427-1453''. Atlantic Highlands, NJ: Humanities Press, Inc.
* {{chú thích sách|last=Richardson|first=Douglas|editor-last=Everingham|editor-first=Kimball G.|title=Magna Carta Ancestry: A Study in Colonial and Medieval families. Reprint edition|url=https://archive.org/details/magnacartaancest0000rich|year=2004|publisher=Genealogical Pub Co|location=Baltimore, MD|isbn=0-8063-1750-7}}
*Seward, Desmond. (1978). ''The Hundred Years War: The English in France, 1337-1453''. New York: Atheneum.
*Wagner, John A. (2006). ''Encyclopedia of the Hundred Years War''. Westport, CN: Greenwood Press.

==Đọc thêm==
*Allmand, C.T., ed. (1973). ''Society at War: The Experience of England and France During the Hundred Years War''. New York: Harper & Row Publishers
*Allmand, C.T. (1988). ''The Hundred Years War: England and France at war, c. 1300-c. 1450''. New York: Cambridge Press.
*Curry, Anne. (2003). ''The Hundred Years' War, 1337-1453''. New York: Routledge.
*Vale, M.G.A. (1970). ''English Gascony, 1399-1453: A Study of War, Government, and Politics during the Later Stages of the Hundred Years' War''. New York: Oxford Press.
*Wright, Nicholas. (1998). ''Knights and Peasants: The Hundred Years War in the French Countryside''. Suffolk: Boydell.

==Liên kết ngoài==
*[http://www.batailledecastillon.com Spectacle]
*[http://www.xenophongroup.com/montjoie/castilon.htm Castillon from Oriflamme, French medieval history page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028021944/http://www.xenophongroup.com/montjoie/castilon.htm |date=2005-10-28 }}
*[http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1847_num_8_1_452074 A contemporary newsletter describing the battle] {{in lang|fr}}

{{Coord|44|51|20|N|0|02|26|W|display=title|region:FR-B_type:city_source:dewiki}}

{{DEFAULTSORT:Castillon 1453}}
[[Thể loại:Trận đánh trong Chiến tranh Trăm Năm]]
[[Thể loại:Gironde]]
[[Thể loại:Pháp thập niên 1450]]
[[Thể loại:Xung đột năm 1453]]

Trận Castillon - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5