https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=TullimonstrumTullimonstrum - Lịch sử thay đổi2026-08-11T12:11:40ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=Tullimonstrum&diff=6875132&oldid=previmported>InternetArchiveBot: Add 3 books for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20260623sim)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot2026-06-24T15:35:16Z<p>Add 3 books for <a href="/wiki/Wikipedia:Th%C3%B4ng_tin_ki%E1%BB%83m_ch%E1%BB%A9ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c" title="Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được">Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được</a> (20260623sim)) #IABot (v2.0.9.5) (<a href="/wiki/Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:GreenC_bot" title="Thành viên:GreenC bot">GreenC bot</a></p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{nhan đề nghiêng}}<br />
{{bảng phân loại<br />
| name = ''Tullimonstrum''<br />
| fossil_range = {{fossil range|Middle Pennsylvanian}}<br />
| image = Tullimonstrum gregarium 343.JPG<br />
| image alt = <br />
| image_caption = Hóa thạch ''Tullimonstrum gregarium''<br />
| regnum = [[Animalia]]<br />
| subregnum = [[Eumetazoa]]<br />
{{không phân hạng|đơn vị= [[Động vật đối xứng hai bên|Bilateria]]}}<br />
| genus = †'''''Tullimonstrum'''''<br />
| genus_authority = Richardson, 1966<br />
| type_species = '''''Tullimonstrum gregarium'''''<br />
| type_species_authority = Richardson, 1966<br />
}}<br />
<br />
'''''Tullimonstrum''''' là một [[chi (sinh học)|chi]] [[động vật đối xứng hai bên]] tuyệt chủng từng sống ở những vùng nước [[cửa sông]] nông lắm bùn ven biển [[nhiệt đới]], vào [[thế Pennsylvania]]. '''''T. gregarium''''' là loài duy nhất hiện được ghi nhận. Những vết tích của ''Tullimonstrum'' chỉ có mặt ở [[tầng hóa thạch Mazon Creek]] ở [[Illinois]], Hoa Kỳ. Đây là một sinh vật đặc biệt khó phân loại và đã (tùy vào học giả) từng được cho là liên quan tới [[động vật thân mềm]], [[động vật chân khớp]], [[động vật có xương sống]] hay [[giun]].<br />
==Mô tả ==<br />
[[Tập tin:Tullimonstrum NT small.jpg|thumb|left|Hình phục dựng ''T. gregarium'' như một động vật có xương sống, dựa trên nghiên cứu của McCoy ''et al.'' 2016]]<br />
''Tullimonstrum'' có lẽ đạt chiều dài đến {{convert|35|cm}}; cá thể nhỏ nhất dài chừng {{convert|8|cm|abbr=on}}.<ref name="Johnson1969" /><br />
<br />
''Tullimonstrum'' có một cặp vây bụng nằm dọc đoạn cuối cơ thể và thường có một cái "vòi" dài có đến tám chiếc răng nhọn trên mỗi "hàm", mà có lẽ nó dùng để dò tìm sinh vật nhỏ hay mảnh vụn ăn được dưới đáy bùn. ''Tullimonstrum'' là một phần của một quần sinh thái đại diện bởi những sinh vật cơ thể mềm ở [[tầng hóa thạch Mazon Creek]] thuộc [[quận Grundy, Illinois]].<ref name="Richardson1966" /><br />
<br />
Sự thiếu vắng phần cứng trong hóa thạch cho thấy rằng sinh vật này không có cơ quan tạo nên từ xương, kitin hay [[calci cacbonat]].<ref name="Johnson1969" /> Dấu vết của nội quan bên trong còn được lưu giữ trong hóa thạch.<ref name="Johnson1969" /> ''Tullimonstrum'' có những cấu trúc mà có thể được nhìn nhận là [[mang]], và có lẽ cả một [[dây sống]] hoặc [[tủy sống]] nguyên thủy.<ref name="McCoy2016" /><ref name="sci-am20160316" /><br />
<br />
==Lịch sử nghiên cứu==<br />
[[Hình:Tullimonstrum gregarium.jpg|thumb|Tranh phục dựng ''T. gregarium'' như một động vật không xương sống]]<br />
Nhà sưu tập nghiệp dư Francis Tully đã tìm ra những hóa thạch đầu tiên năm 1955 trong một tầng hóa thạch tên Mazon Creek. Ông đưa hóa thạch của sinh vật lạ này đến [[Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Field]], song các nhà [[cổ sinh học]] cũng chẳng rõ ''Tullimonstrum'' thuộc ngành động vật nào.<ref name="natgeo20160316" /> Sinh vật trong các mẫu hóa thạch này sau đó được đặt tên ''Tullimonstrum gregarium'', trong đó, tên chi ''Tullimonstrum'' được đặt ra để vinh danh Tully,<ref name="Johnson1969" /> còn tên loài, ''gregarium'', có nghĩa là "thông thường".<ref name="geobit5" /> Từ ''monstrum'' ("quái vật") chỉ bề ngoài kì lạ và cơ thể dị thường của chúng.<br />
<br />
Sinh vật này vẫn là một khúc mắc trong giới phân loại học, và từng được cho là liên quan đến giun, [[động vật thân mềm]], [[động vật chân khớp]], [[conodonta]],<ref name="bbc20160316" /> hay [[động vật có xương sống]].<ref name="McCoy2016" /><ref name="Clements2016" /> Các học giả cũng đã ghi nhận những tương đồng giữa ''Tullimonstrum'' với hóa thạch cùng thời kỳ. Chen và đồng nghiệp chỉ ra sự tương đồng với ''[[Vetustovermis|Vetustovermis planus]]''.<ref name="Chen2005" /> Những người khác lại chỉ ra nét giống nhau giữa ''Tullimonstrum'' và ''[[Opabinia|Opabinia regalis]]'',<ref name="Switek2011" /> dù Cave và đồng nghiệp cho rằng [[hình thái học (sinh vật học)|hình thái học]] giữa chúng quá khác biệt để có quan hệ gần.<ref name="Cave1998" /><br />
== Cổ sinh vật học ==<br />
Tullimonstrum có lẽ là một loài [[ăn thịt]] bơi [[sống tự do]] ở vùng nước biển mở, và thỉnh thoảng bị dạt vào vùng gần bờ nơi nó được [[bảo tồn]].<br />
== Xem thêm ==<br />
* [[Burgess Shale]]<br />
<br />
==Chú thích==<br />
{{tham khảo |35em |refs=<br />
<ref name="Johnson1969">{{chú thích tạp chí |url=https://archive.org/details/pennsylvanianinv128john |title=Pennsylvanian Invertebrates of the Mazon Creek Area, Illinois: The Morphology and Affinities of ''Tullimonstrum'' |journal=[[Fieldiana|Fieldiana Geology]] |first1=Ralph Gordon |last1=Johnson |first2=Eugene Stanley, Jr. |last2=Richardson |volume=12 |issue=8 |date=ngày 24 tháng 3 năm 1969 |pages=119–149 |oclc=86328}}</ref><br />
<br />
<ref name="Richardson1966">{{chú thích tạp chí |title=Wormlike Fossil from the Pennsylvanian of Illinois |url=https://archive.org/details/sim_science_1966-01-07_151_3706/page/75 |journal=[[Science (journal)|Science]] |first=Eugene Stanley, Jr. |last=Richardson |volume=151 |issue=3706 |pages=75–76 |date=ngày 7 tháng 1 năm 1966 |doi=10.1126/science.151.3706.75-a |bibcode=1966Sci...151...75R |pmid=17842092}}</ref><br />
<br />
<ref name="McCoy2016">{{chú thích tạp chí |title=The 'Tully monster' is a vertebrate |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-04-28_532_7600/page/496 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |last1=McCoy |first1=Victoria E. |last2=Saupe |first2=Erin E. |last3=Lamsdell |first3=James C. |last4=Tarhan |first4=Lidya G. |last5=McMahon |first5=Sean |last6=Lidgard |first6=Scott |last7=Mayer |first7=Paul |last8=Whalen |first8=Christopher D. |last9=Soriano |first9=Carmen |last10=Finney |first10=Lydia |last11=Vogt |first11=Stefan |last12=Clark |first12=Elizabeth G. |last13=Anderson |first13=Ross P. |last14=Petermann |first14=Holger |last15=Locatelli |first15=Emma R. |last16=Briggs |first16=Derek E. G. |display-authors=3 |volume=532 |issue=7600 |pages=496–499 |date=ngày 28 tháng 4 năm 2016 |doi=10.1038/nature16992 |pmid=26982721}}</ref><br />
<br />
<ref name="sci-am20160316">{{chú thích báo |url=http://www.scientificamerican.com/article/tully-monster-mystery-solved-scientists-say/ |title=Tully Monster Mystery Solved, Scientists Say |work=Scientific American |agency=Reuters |first=Will |last=Dunham |date=ngày 16 tháng 3 năm 2016 |access-date =ngày 18 tháng 3 năm 2016}}</ref><br />
<br />
<ref name="natgeo20160316">{{chú thích báo |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/03/160316-tully-monster-vertebrate-fossil-animal-paleontology-science/ |title=Scientists Finally Know What Kind of Monster a Tully Monster Was |work=National Geographic |first=Michael |last=Greshko |date=ngày 16 tháng 3 năm 2016 |access-date =ngày 17 tháng 3 năm 2016}}</ref><br />
<br />
<ref name="geobit5">{{chú thích tạp chí |url=http://library.isgs.uiuc.edu/Pubs/pdfs/geobits/geobit5.pdf |title=Illinois' State Fossil—''Tullimonstrum gregarium'' |journal=Geobit |first1=Donald G. |last1=Mikulic |first2=Joanne |last2=Kluessendorf |volume=5 |year=1997 |oclc=38563956 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222053021/http://library.isgs.uiuc.edu/Pubs/pdfs/geobits/geobit5.pdf |archivedate=ngày 22 tháng 2 năm 2014}}</ref><br />
<br />
<ref name="bbc20160316">{{chú thích báo |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-35821829 |title=Fishy origin of bizarre fossil 'monster' |work=BBC News |first=Helen |last=Briggs |date=ngày 16 tháng 3 năm 2016}}</ref><br />
<br />
<ref name="Clements2016">{{chú thích tạp chí |title=The eyes of ''Tullimonstrum'' reveal a vertebrate affinity |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-04-28_532_7600/page/500 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |first1=Thomas |last1=Clements |first2=Andrei |last2=Dolocan |first3=Peter |last3=Martin |first4=Mark A. |last4=Purnell |first5=Jakob |last5=Vinther |first6=Sarah E. |last6=Gabbott |display-authors=3 |volume=532 |issue=7600 |pages=500–503 |date=ngày 28 tháng 4 năm 2016 |doi=10.1038/nature17647 |pmid=27074512}}</ref><br />
<br />
<ref name="Chen2005">{{chú thích tạp chí |title=An Early Cambrian problematic fossil: ''Vetustovermis'' and its possible affinities |journal=[[Proceedings of the Royal Society B]] |first1=Jun-yuan |last1=Chen |first2=Di-ying |last2=Huang |first3=David J. |last3=Bottjer |volume=272 |issue=1576 |pages=2003–2007 |date=October 2005 |doi=10.1098/rspb.2005.3159 |pmc=1559895 |pmid=16191609 |oclc=112007302}}</ref><br />
<br />
<ref name="Switek2011">{{chú thích web |url=https://www.wired.com/wiredscience/2011/01/tullys-mystery-monster/ |title=Tully's Mystery Monster |work=[[Wired (magazine)|Wired]] |series=Laelaps |first=Brian |last=Switek |date=ngày 27 tháng 1 năm 2011 |access-date =ngày 5 tháng 2 năm 2014}}</ref><br />
<br />
<ref name="Cave1998">{{chú thích tạp chí |title=Advances, diversions, possible relapses and additional problems in understanding the early evolution of the Articulata |journal=Italian Journal of Zoology |first1=Laura Delle |last1=Cave |first2=Emilio |last2=Insom |first3=Alberto Mario |last3=Simonetta |volume=65 |issue=1 |pages=19–38 |year=1998 |doi=10.1080/11250009809386724}}</ref><br />
}}<br />
==Liên kết ngoài==<br />
{{thể loại Commons|Tullimonstrum}}<br />
<br />
[[Thể loại:Động vật kỷ Than đá]]<br />
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1966]]<br />
[[Thể loại:Hệ sinh vật Bắc Mỹ]]<br />
[[Thể loại:Tullimonstrum]]</div>imported>InternetArchiveBot