imported>Dotruonggiahy12: /* Chính phủ */

2026-07-16T03:30:46Z

Chính phủ

Trang mới

{{Infobox country
| conventional_long_name = Cộng hòa Uganda<ref name="Republic">{{cite web |title=Uganda Constitution |url=https://statehouse.go.ug/sites/default/files/attachments/Constitution_1995.pdf|website=The State House of Uganda|access-date=9 March 2022|archive-date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312040325/https://statehouse.go.ug/sites/default/files/attachments/Constitution_1995.pdf|url-status=live}}</ref>
| common_name = Uganda
| native_name = {{native name|sw|Jamhuri ya Uganda}}<br/>{{small|{{Name in various languages
| name = {{nobold|''(in local languages)''}}{{efn| name=NativeName| Article 4(a) of the Constitution requires the state to promote public awareness through translating it into Ugandan languages and disseminating it as widely as possible<ref>{{cite web |title=Ugandan Constitution translated in different Local Languages |url=https://www.ulrc.go.ug/content/ugandan-constitution-translated-different-local-languages |url-status=dead |website=Uganda Law Reform Commission |access-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320002048/https://www.ulrc.go.ug/content/ugandan-constitution-translated-different-local-languages |archive-date=20 March 2023}}</ref>}}
| lg = {{lang|lg|Lipabuliika ya Uganda}}<ref name="LugandaConstitution">{{cite web |title=Constitution in Luganda |url=https://www.ulrc.go.ug/sites/default/files/Constitution%20in%20Luganda.pdf |url-status=dead |website=Uganda Law Reform Commission |access-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620192731/https://www.ulrc.go.ug/sites/default/files/Constitution%20in%20Luganda.pdf |archive-date=20 June 2023}}</ref>
| xog = {{lang|xog|Uganda Eryetwala}}<ref name="LusogaConstitution">{{cite web |title=Constitution in Lusoga |url=https://www.ulrc.go.ug/sites/default/files/Constitution%20in%20Lusoga.pdf |url-status=dead |website=Uganda Law Reform Commission |access-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618144730/https://www.ulrc.go.ug/sites/default/files/Constitution%20in%20Lusoga.pdf |archive-date=18 June 2023}}</ref>
| myx = {{lang|myx|Linambo lya Uganda}}<ref name="LumasabaConstitution">{{cite web |title=Constitution in Lumasaba |url=https://www.ulrc.go.ug/sites/default/files/Constitution%20in%20Lumasaba.pdf |url-status=dead |access-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620232008/https://www.ulrc.go.ug/sites/default/files/Constitution%20in%20Lumasaba.pdf |archive-date=20 June 2023}}</ref>
}}}}
| image_flag = Flag of Uganda.svg
| image_coat = Coat of arms of Uganda.svg
| national_motto = {{nowrap|"For God and My Country"}}<br />{{nowrap|{{lang|sw|"Kwa Mungu na nchi yangu"}}}}
| national_anthem = "[[Oh Uganda, Land of Beauty]]" {{parabr}}{{center|[[File:Ugandan national anthem, performed by the U.S. Navy Band.ogg]]}}
| image_map = {{switcher|[[File: Uganda (orthographic projection).svg|frameless]]|Bản đồ thế giới|[[File:Location Uganda AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Bản đồ châu Phi|default=1}}
| map_caption =
| image_map2 =
| capital = [[Kampala]]
| largest_city = thủ đô
| official_languages = {{hlist|[[Tiếng Anh Uganda|Tiếng Anh]]|[[Tiếng Swahili]]}}
| languages = Xem ''[[Ngôn ngữ của Uganda]]''
| languages2_type = [[Danh sách phương ngữ tiếng Anh|Phương ngữ tiếng Anh]]
| languages2 = [[Tiếng Anh Uganda|Uglish]]
| ethnic_groups = {{plainlist|
* 15,3% [[Baganda]]
* 9.1% [[người Nkole]]
* 8.1% [[người Soga]]
* 6.4% [[người Kiga]]
* 6.8% [[người Teso]]
* 5.9% [[người Lango]]
* 4.5% [[người Gisu]]
* 4.2% [[người Acholi]]
* 2.6% [[người Lugbara]]
* 37.1% [[Demographics of Uganda|dân tộc khác]]}}
| ethnic_groups_year = 2024
| ethnic_groups_ref = <ref name="auto1">{{cite book |title=National Population and Housing Census 2024: Final Report, Volume 1 |date=December 2024 |publisher=Uganda Bureau of Statistics |page=33 |url=https://www.ubos.org/wp-content/uploads/2024/12/National-Population-and-Housing-Census-2024-Final-Report-Volume-1-Main.pdf |access-date=1 January 2025 |ref=Uganda2024}} Other Christian combines Jehovah's Witnesses and Orthodox Christian; Other religions has traditional folded in; Unclassified are non-household populations where religious information was not collected</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite CIA World Factbook |country=Uganda |year=2023 |access-date=22 June 2023}}</ref>
| demonym = [[Ugandans|Ugandan]]
| religion = {{tree list}}
*81.7% [[Kitô giáo tại Uganda|Kitô giáo]]
**42% [[Công giáo tại Uganda|Công giáo]]
**29% [[Tin Lành]]
*13.2% [[Hồi giáo tại Uganda|Hồi giáo]]
*3.3% không phân loại
*1.6% tôn giáo khác
*0.2% [[Irreligion in Uganda|không tôn giáo]]
{{tree list/end}}
| religion_year = 2024
| religion_ref = <ref name="auto1"/>
| government_type = [[Cộng hòa]] [[tổng thống chế]] đơn nhất
| leader_title1 = [[Tổng thống Uganda|Tổng thống]]
| leader_name1 = [[Yoweri Museveni]]
| leader_title2 = [[Phó Tổng thống Uganda|Phó Tổng thống]]
| leader_name2 = [[Jessica Alupo]]
| leader_title3 = [[Thủ tướng Uganda|Thủ tướng]]
| leader_name3 = [[Robinah Nabbanja]]
| legislature = [[Nghị viện Uganda|Nghị viện]]
| sovereignty_type = Độc lập
| sovereignty_note = từ [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland]]
| established_event1 = [[Uganda (1962–1963)|Lãnh thổ tự trị]]
| established_date1 = 9 tháng 10 năm 1962
| established_event2 = Tuyên bố thành lập cộng hòa
| established_date2 = 9 tháng 10 năm 1963
| established_event3 = [[Hiến pháp Uganda#Fourth consitution|Hiến pháp hiện hành]]
| established_date3 = 8 tháng 10 năm 1995
| area_km2 = 241,038
| area_rank = 79 
| area_sq_mi = 93,065
| percent_water = 15.39
| population_census = {{IncreaseNeutral}} 45,905,417<ref name=census24/>
| population_census_rank = 35
| population_census_year = 2024
| population_density_km2 = 157.1
| population_density_sq_mi = 406.9 
| population_density_rank = 75
| GDP_PPP = {{increase}} $187,11 tỷ<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april|title=World Economic Outlook Database, April 2025|website=IMF}}</ref>
| GDP_PPP_year = 2025
| GDP_PPP_rank = 82
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $3.900 đô la Mỹ<ref name="auto"/>
| GDP_PPP_per_capita_rank = 161
| GDP_nominal = {{increase}} $64,280 tỷ<ref name="auto"/>
| GDP_nominal_year = 2025
| GDP_nominal_rank = 88
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $1.340 đô la Mỹ<ref name="auto"/>
| GDP_nominal_per_capita_rank = 160
| Gini = 42.0 
| Gini_year = 2016
| Gini_change = increase
| Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |title=Gini index (World Bank estimate) |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=UG |url-status=live |publisher=World Bank |access-date=14 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033920/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=UG |archive-date=18 January 2017}}</ref>
| Gini_rank =
| HDI = 0.582 
| HDI_year = 2023
| HDI_change = increase 
| HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |publisher=[[United Nations Development Programme]] |date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025}}</ref>
| HDI_rank = 157
| currency = [[Shilling Uganda]]
| currency_code = UGX
| time_zone = [[East Africa Time|EAT]]
| utc_offset = +3
| calling_code = [[+256]]
| cctld = [[.ug]]
| footnote_a = +006 từ [[Kenya]] và [[Tanzania]]
| today =
}}

'''Uganda''',{{efn|Yuganda in [[Languages of Uganda|Ugandan languages]]}} quốc hiệu là '''Cộng hòa Uganda''',{{efn|{{langx|sw|Jamhuri ya Uganda}}}} là một [[quốc gia nội lục]] ở [[châu Phi]]. Uganda giáp [[Kenya]] về phía đông, [[Cộng hòa Dân chủ Congo]] về phía tây, [[Rwanda]] về phía tây nam, [[Nam Sudan]] về phía bắc và [[Tanzania]] về phía nam. Phía nam của Uganda là vùng [[hồ Victoria]], có chủ quyền gần 1/2 diện tích mặt hồ, chia sẻ quyền khai thác cùng Kenya và Tanzania. Uganda cũng nằm trong lưu vực [[sông Nin]], có khí hậu đa dạng, nhưng nhìn chung chủ yếu là [[khí hậu xích đạo]].

Uganda lấy tên từ vương quốc [[Buganda]], một vương quốc với lãnh thổ ngày nay phần lớn miền Nam của đất nước bao gồm cả thủ đô [[Kampala]]. Bắt đầu từ cuối những năm 1800, khu vực này đã được cai trị như một [[thuộc địa]] của [[người Anh]], họ đã thành lập các khu hành chính trên toàn lãnh thổ. Uganda giành được độc lập từ [[Anh]] vào ngày 9 tháng 10 năm 1962. Sau khi giành độc lập, Uganda rơi vào nhưng cuộc [[nội chiến]], huynh đệ tương tàn, gần đây nhất là một cuộc nội chiến kéo dài giữa chính phủ và [[Quân kháng chiến của Chúa]], đã gây ra hàng chục ngàn thương vong và di dời hơn một triệu người. Tổng thống hiện tại của Uganda là [[Yoweri Kaguta Museveni]], người lên nắm quyền sau cuộc đảo chính vào năm 1986.

== Tên gọi ==

== Lịch sử ==
{{main|Lịch sử Uganda}}
Vào khoảng [[thế kỷ XII]], [[vương quốc Bunyoro]] được thành lập và trở nên hùng mạnh, gồm phần lớn lãnh thổ Uganda hiện nay. Từ [[thế kỷ XVIII]], [[vương quốc Buganda]] thoát khỏi quyền giám hộ của vương quốc Bunyoro và thống trị cả các nước láng giềng.

Vào giữa [[thế kỷ XIX]], người [[châu Âu]] bắt đầu thám hiểm vùng lãnh thổ này, Uganda trở thành xứ bảo hộ của [[Anh]] từ năm 1894. Thực dân Anh phát triển các đồn điền [[cà phê]] và bông vải. Từ năm 1920, việc độc canh cây bông vải làm rối loạn cơ cấu [[kinh tế]]. Từ năm 1952, [[Vua|Quốc vương]] [[Mutesa II]] chống lại sự cai trị của thực dân. Các đảng phái dần dần hình thành. Năm 1961, ba đảng chính tham gia một cuộc hội nghị nhằm soạn thảo [[hiến pháp]].

Uganda giành độc lập năm 1962. [[Vua|Quốc vương]] [[Edward Mutesa]] của Buganda được bầu làm Tổng thống, và [[Milton Obote]] làm [[Thủ tướng]]. Với sự giúp đỡ của một sĩ quan quân đội trẻ, Đại tá [[Idi Amin Dada|Idi Amin]], Thủ tướng Obote giành quyền kiểm soát [[Chính phủ]] từ năm 1966. Obote bị lật đổ sau cuộc đảo chính quân sự, đất nước rơi vào chế độ cai trị độc tài và khát máu của Idi Amin, rồi chính Amin cũng bị lật dổ do sự can thiệp của [[quân đội]] [[Tanzania]] năm 1979. Đất nước rơi vào tình trạng vô tổ chức về mặt [[chính trị]], [[kinh tế]] bị tàn phá, nạn cướp bóc gia tăng do không ai kiểm soát các phần tử quân sự.

Năm 1980, Obote trở lại cầm quyền nhưng chế độ này cũng trở nên độc tài không kém gì chế độ trước, kinh tế đất nước hầu như bị tê liệt. Obote bị Tướng [[Basilio Ikello]] lật đổ năm 1985: Năm 1986, [[Yoweri Museveni]], nhà lãnh đạo tổ chức Quân đội kháng chiến Quốc gia, lên cầm quyền sau cuộc đảo chính. Cuộc nội chiến đã làm cho khoảng 800.000 người chết. Hiến pháp mới được thông qua năm 1995 và Musseveni đắc cử Tổng thống năm 1996.

Uganda tiến hành một chiến dịch quy mô chống lại bệnh [[HIV/AIDS|AIDS]], giảm thiểu được tỉ lệ nhiễm [[HIV]] thông qua chương trình y tế công cộng, [[giáo dục]] và truyền bá thông tin. [[Tháng chín|Tháng 9]] năm [[2002]], Uganda ký hiệp ước hòa bình với [[Cộng hòa Dân chủ Congo]]. Suốt năm 2002, Uganda vẫn tiếp tục cuộc chiến kéo dài 15 năm nhằm chống lại phiến quân cực đoan đặt cơ sở tại [[Sudan]].

Ngày [[29 tháng 7]] năm [[2005]], một cuộc trưng cầu dân ý với 47% dân số tham gia và 92% số phiếu ủng hộ đã cho phép thay đổi [[Hiến pháp]], theo đó nước này sẽ chấp nhận chế độ [[hệ thống đa đảng|đa đảng]]. Vào cuối [[tháng một|tháng 1]] năm [[2006]], những cuộc bầu cử [[cơ quan lập pháp|lập pháp]] và [[Tổng thống]] đã diễn ra. Ông [[Yoweri Kaguta Museveni]] đã tái đắc cử với số phiếu ủng hộ là 59% so với 37% của đối thủ chính, ông [[Kizza Besigye]].

== Địa lý ==
{{main|Địa lý Uganda}}
[[Tập_tin:Uganda,_2005.jpg|nhỏ|Bản đồ địa hình của Uganda]]
Uganda nằm ở [[Trung Phi]], Bắc giáp [[Sudan]], Nam giáp [[Rwanda]] và [[Tanzania]], Đông giáp [[Kenya]], Tây giáp [[Cộng hòa Dân chủ Congo]]. Lãnh thổ phần lớn là cao nguyên được bao phủ bởi các thảo nguyên. Vùng lũng hẹp dài [[Rift Valley]] kéo dài ở rìa phía Tây gồm các hồ xen kẽ với [[dãy núi Ruwenzori]]. [[Hồ Victoria]] chiếm một phần lãnh thổ phía Nam.

=== Khí hậu ===
[[Tập_tin:Koppen-Geiger_Map_UGA_present.svg|nhỏ|[[Phân loại khí hậu Köppen]] của Uganda]]
Uganda có [[khí hậu nhiệt đới]] ấm, nhiệt độ trung bình dao động từ {{convert|25|to|29|°C|°F|1}}. Từ tháng 12 đến tháng 2 là nóng nhất, nhưng nhiệt độ buổi tối vẫn có thể hạ xuống từ {{convert|17|to|18|°C|°F|1}}.<ref name=":0">{{Cite web |title=What is the weather, climate and geography like in Uganda |url=https://www.worldtravelguide.net/guides/africa/uganda/ |access-date=2021-05-08 |website=World Travel Guide |language=en-US}}</ref>

== Chính phủ ==
[[Tập tin:Yoweri Museveni.jpg|nhỏ|trái|140px|[[Yoweri Museveni]], Tổng thống Uganda.]]
{{chính|Chính trị Uganda}}

Uganda là một nước cộng hòa tổng thống chế. [[Tổng thống Uganda|Tổng thống]] là [[nguyên thủ quốc gia]] và [[người đứng đầu chính phủ]]. [[Thủ tướng]] do tổng thống bổ nhiệm. [[Nghị viện]] là cơ quan lập pháp đơn viện, gồm 557 nghị sĩ.

Tình hình Uganda nhìn chung tương đối ổn định. Những thay đổi đáng lưu ý trong những năm gần đây có việc Nghị viện Uganda thông qua việc bổ sung [[Hiến pháp]] vào năm 2005 theo đó từ bỏ những giới hạn nhiệm kỳ của Tổng thống và tiến hành bầu cử [[hệ thống đa đảng|đa đảng]]. Năm 2006, Uganda bầu cử Tổng thống, đương kim Tổng thống Museveni tái đắc cử lần 3 với 59,28% số phiếu bầu.

=== Đối ngoại ===
{{main|Quan hệ ngoại giao của Uganda}}
Uganda tuyên bố đi theo đường lối trung lập, không liên kết, ủng hộ các phong trào giải phóng dân tộc. Trước đây, Uganda thân [[phương Tây]]; về sau chính phủ Uganda điều chỉnh quan hệ theo hướng ôn hoà với tất cả các nước. Những năm gần đây, Uganda kiên quyết chống lại việc các nước [[Thế giới phương Tây|Phương Tây]] và [[Hoa Kỳ|Mỹ]] muốn áp dụng chế độ [[hệ thống đa đảng|đa đảng]] ở nước này. Tổng thống Museveni lên án [[Hoa Kỳ|Mỹ]], [[Anh]] và các nước [[công nghiệp]] phát triển bóc lột sức lực và tài nguyên của các nước nghèo, nhất là các nước [[châu Phi]], kêu gọi [[Au|AU]] đoàn kết lại, đấu tranh cho một trật tự kinh tế thế giới mới.

Uganda tham gia tích cực vào việc giải quyết các cuộc xung đột khu vực, nhất là các cuộc xung đột sắc tộc ở [[Đông Phi]] ([[Rwanda]], [[Burundi]]...).

=== Phân cấp hành chính ===
{{main|Phân cấp hành chính Uganda}}
[[Tập_tin:Ug-map.PNG|nhỏ|Một số quận của Uganda]]
Uganda được chia thành bốn [[Regions of Uganda|vùng]], các vùng được chia thành [[Districts of Uganda|136 quận]].<ref name="district">{{cite web |date=23 November 2017 |title=UG – Uganda |url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:UG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617031837/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:UG |archive-date=17 June 2016 |access-date=1 December 2017 |work=[[ISO 3166]] |publisher=[[ISO]]}}</ref><ref name="factsheet">{{cite web |date=1 July 2017 |title=Ministry of Local Government Fact Sheet |url=http://molg.go.ug/sites/default/files/MoLG%20-%20%20Fact%20Sheet.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202054340/http://molg.go.ug/sites/default/files/MoLG%20-%20%20Fact%20Sheet.pdf |archive-date=2 December 2017 |access-date=1 December 2017 |publisher=[[Ministry of Local Government (Uganda)|MOLG]]}}</ref>

=== Nhân quyền ===
{{main|Nhân quyền tại Uganda}}

== Kinh tế ==
{{main|Kinh tế Uganda}}
Là một nước có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú: đất đai màu mỡ, lượng mưa tương đối đều, có nhiều mỏ [[đồng]], [[coban]] lớn, nhưng Uganda vẫn thuộc nhóm các nước kém phát triển do chiến tranh du kích kéo dài 20 năm (1965-1985) và do cơ chế quản lý yếu kém.

[[Nông nghiệp]] là khu vực quan trọng nhất của kinh tế quốc gia, thu hút trên 80% lực lượng lao động. Bên cạnh các mặt hàng bông vải, [[chè]] thì [[cà phê]] là mặt hàng nông sản [[xuất khẩu]] chính mang lạị nguồn ngoại tệ đáng kể. Tiêm năng [[thủy điện]] và nguồn khoáng sản dồi dào (đồng, [[coban]], [[wolfram|tungsten]], [[phosphat]]) thúc đẩy quá trình [[công nghiệp hóa]]. Tuy vậy, nền công nghiệp vẫn còn khiêm tốn.

Từ năm 1986, với sự giúp đỡ của nước ngoài và các tổ chức quốc tế Uganda đã dần dần khôi phục và ổn định kinh tế thông qua cải cách tiền tệ, nâng giá các mặt hàng xuất khẩu, cải thiện tiền lương công chức nhà nước. Trong những năm 1990-1999, kinh tế Uganda có những chuyển biến tích cực nhờ đầu tư liên tục vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng, tập trung cải thiện sản xuất và xuất khẩu, giảm mức [[lạm phát]], an ninh trong nước dần ổn định, các doanh nghiệp [[Ấn Độ]] - Uganđa trở về nước. Tuy nhiên, việc duy trì mức tăng trưởng khả quan đang gặp những thách đố lớn do Uganda tham gia vào cuộc chiến ở [[Cộng hòa Dân chủ Congo]], tình trạng [[tham nhũng]] gia tăng và chậm trễ trong quyết định cải cách kinh tế của [[Chính phủ]].

Gần đây Uganda đã bắt đầu phát hiện ra [[dầu mỏ]]. Tuy nhiên Uganda vẫn chưa tiến hành một cuộc khảo sát khoáng sản có quy mô nào. Nông nghiệp là ngành quan trọng nhất trong nền kinh tế thu hút 80% lao động. [[Cà phê]] là nguồn thu xuất khẩu chính. Với sự trợ giúp của các nước và tổ chức nước ngoài, chính phủ Uganda đã nỗ lực phục hồi và ổn định nền kinh tế thông qua các biện pháp như cải cách chính sách tiền tệ, tăng giá các sản phẩm xăng dầu và cải thiện lương công chức nhà nước. Các thay đổi về chính sách này nhằm mục đích kiểm soát [[lạm phát]], thúc đẩy xuất khẩu và tăng nguồn thu từ xuất khẩu. Trong giai đoạn 1900 – 2001, nền kinh tế Uganda tăng trưởng khá ổn định, tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng, thúc đẩy sản xuất phục vụ xuất khẩu, ổn định an ninh trong nước...Khoản tiền Uganda đã được các nước cam kết xóa nợ là khoảng 2 tỷ [[Đô la Mỹ|USD]]. Khủng hoảng kinh tế toàn cầu đã ảnh hưởng đến [[xuất khẩu]] của Uganda nhưng tăng trưởng [[Tổng sản phẩm nội địa|GDP]] của quốc gia này vẫn tương đối cao nhờ một loạt cải cách và khả năng kiểm soát khủng hoảng. Doanh thu từ dầu và [[thuế]] sẽ là các nguồn thu quan trọng của Uganda khi mà dầu sẽ được đi vào khai thác trong một vài năm tới. Tuy nhiên sự bất ổn định ở [[Nam Sudan]] sẽ là một trở ngại đối với nền kinh tế Uganda trong năm 2011 do đối tác xuất khẩu chính của Uganda là [[Sudan]] và đây còn là một địa điểm quan trọng của các trại tị nạn cho người dân Sudan.

Năm 2010, [[tổng sản phẩm nội địa|tổng sản phẩm quốc nội]] của Uganda đạt 17,12 tỷ USD, trong đó mức tăng trưởng GDP đạt 5,8%. [[Thu nhập bình quân đầu người]] của nước này là khoảng 500 USD/người năm 2010. [[Nông nghiệp]] chiếm 23,6% tổng sản phẩm quốc dân Uganda và thu hút 80% lực lượng lao động nước này (2010). Sản phẩm chính trong nông nghiệp là [[cà phê]], [[chè]], [[ngô]], [[chuối]], [[đường]], bông, [[thuốc lá]], [[khoai tây]], [[hoa]], các sản phẩm từ hoa, [[thịt dê]], [[bò]], [[đậu]].... Ngoài ra, Uganda còn có thế mạnh về chăn nuôi gia súc, và đánh bắt [[cá]]. Ngoài ra, Uganda còn có thế mạnh về chăn nuôi gia súc, và đánh bắt cá.

Về [[công nghiệp]] thì [[công nghiệp chế biến]] là chính, tiếp đó là dệt, sản xuất [[xi măng]], [[sắt]], [[thép]], phụ tùng vận tải, [[phân bón]], sản xuất hàng mỹ nghệ...

Về [[thương mại quốc tế|ngoại thương]], năm 2010, kim ngạch [[xuất khẩu]] của Uganda đạt 2,941 tỷ [[Đô la Mỹ|USD]] với các sản phẩm xuất khẩu chính là [[cà phê]], [[cá]] và các sản phẩm từ [[cá]], [[trà]], bông, [[hoa]], [[vàng]]... Các bạn hàng xuất khẩu chủ yếu của Uganda là [[Sudan]], [[Kenya]], [[Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất|Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất]] ([[Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất|UAE]]), [[Rwanda]], [[Thụy Sĩ]], [[Cộng hòa Dân chủ Congo]], [[Hà Lan]], [[Đức]], [[Ý]].

Năm 2010, Uganda nhập khẩu 4,474 tỷ USD hàng hoá các loại. Các sản phẩm mà Uganda thường nhập khẩu là: trang thiết bị cơ bản, phương tiện, dầu, thuốc men và [[ngũ cốc]]. Các đối tác [[nhập khẩu]] chính gồm [[Kenya]], [[Ấn Độ]], [[Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất|Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất]] (UAE), [[Trung Quốc]], [[Cộng hòa Nam Phi|Nam Phi]], [[Pháp]], [[Nhật Bản|Nhật]] và [[Hoa Kỳ|Mỹ]].

== Nhân khẩu ==
{{main|Nhân khẩu tại Uganda}}
[[Tập_tin:Population_density_of_Uganda_districts.png|nhỏ|Mật độ dân số của Uganda theo quận]]
Dân số của Uganda tăng từ 9,5 triệu người vào năm 1969 lên 34,9 triệu người vào năm 2014. Năm 2024, dân số đạt 45,9 triệu người,<ref name="census24" /> tăng 21,7 triệu người so với năm 2002.<ref name="census24" /> Độ tuổi trung bình của Uganda là 15 tuổi, là độ tuổi trung bình thấp nhất trên thế giới.<ref name="cia" /> Năm 2014, Uganda có [[Total fertility rate|tổng tỷ suất sinh]] cao thứ năm trên thế giới, ở mức 5,97 con trên một phụ nữ.<ref name="cia" />

=== Tôn giáo ===
[[Tập tin:Bugonga Church of Uganda.jpg|nhỏ|Một nhà thờ Công giáo ở Entebbe]]
{{main|Tôn giáo tại Uganda}}
Theo điều tra dân số năm 2002, [[Kitô giáo]] chiếm khoảng 84% dân số của Uganda.<ref>http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/2002%20Census%20Final%20Reportdoc.pdf</ref> [[Giáo hội Công giáo La Mã]] có số lượng tín đồ đông nhất (41,9%), tiếp theo là [[Anh giáo]] (35,9%). [[Phong trào Ngũ Tuần]] chiếm phần còn lại của dân số Kitô giáo. Các tôn giáo tiếp theo của Uganda là [[Hồi giáo]] chiếm 12% dân số, chủ yếu là [[người Sunni]]. Còn lại theo các tôn giáo truyền thống (1%), [[Bahá'í]] (0,1%), các tôn giáo khác (0,7%), hoặc không theo tôn giáo (0,9%).

Dân số phía Bắc và khu vực Tây [[sông Nile]] chủ yếu là Công giáo, trong khi các huyện Iganga ở phía đông Uganda có tỷ lệ cao nhất của người Hồi giáo. Phần còn lại của đất nước là một sự kết hợp của các cộng đồng tôn giáo.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2008/108397.htm | tiêu đề = Uganda | tác giả = | ngày = | ngày truy cập = 28 tháng 2 năm 2015 | nơi xuất bản = | ngôn ngữ = }}</ref>

Trước khi xuất hiện các tôn giáo như Kitô giáo và Hồi giáo, tín ngưỡng bản địa truyền thống đã được thực hành như là một tín ngưỡng duy nhất. Thậm chí ngày nay trong thời gian đương đại, việc thực hành tín ngưỡng bản địa là rất phổ biến ở một số vùng nông thôn và đôi khi được pha trộn với các nghi lễ của Kitô giáo và Hồi giáo.

=== Ngôn ngữ ===
[[Tập_tin:Languages_of_Uganda.png|nhỏ|Bản đồ dân tộc - ngôn ngữ của Uganda]]
[[Tiếng Swahili]] là ngôn ngữ chính thức thứ hai của Uganda từ năm 2005.<ref name="Amendment_2005" /><ref name="Kagonye_22_sw">{{cite news |last1=Kagonye |first1=Fred |date=5 July 2022 |title=Uganda adopts Swahili as an official language |url=https://www.standardmedia.co.ke/world/article/2001449634/uganda-adopts-swahili-as-an-official-language |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706045639/https://www.standardmedia.co.ke/world/article/2001449634/uganda-adopts-swahili-as-an-official-language |archive-date=6 July 2022 |access-date=6 July 2022 |work=[[The Standard (Kenya)]] |publisher=[[The Standard (Kenya)]] |location=[[Nairobi, Kenya]] |language=en}}</ref> [[English language|Tiếng Anh]] từng là ngôn ngữ chính thức duy nhất cho đến khi hiến pháp được sửa đổi vào năm 2005.<ref>{{cite web |title=Uganda is embracing Swahili in its curriculum after years of resistance |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/uganda-is-embracing-swahili-in-its-curriculum-after-years-of-resistance/ar-AAXsAmz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004181120/https://www.msn.com/en-us/news/world/uganda-is-embracing-swahili-in-its-curriculum-after-years-of-resistance/ar-AAXsAmz |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=[[MSN]]}}</ref><ref name="cia2" /><ref name="Amendment_2005" /><ref name="Republic" /><ref>{{cite web |last1=Ssentanda |first1=Medadi |last2=Nakayiza |first2=Judith |date=5 November 2015 |title=English rules in Uganda, but local languages shouldn't be sidelined |url=https://theconversation.com/english-rules-in-uganda-but-local-languages-shouldnt-be-sidelined-49381 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004181120/https://theconversation.com/english-rules-in-uganda-but-local-languages-shouldnt-be-sidelined-49381 |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |doi=10.64628/AAJ.hjeywdppc |editor-first1=Natasha |editor-last1=Joseph}}</ref> [[Ugandan English|Tiếng Anh Uganda]] là phương ngữ tiếng Anh của Uganda.<ref>{{Cite news |last=Shearlaw |first=Maeve |date=2014-12-22 |title=Do you speak Uglish? How English has evolved in Uganda |url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/22/-sp-how-english-language-evolved-uganda-uglish |access-date=2025-08-25 |work=[[The Guardian]] |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Segawa |first=Nakisanze |date=2017-11-21 |title=For Better or Worse, 'Uglish' Dialect is Transforming English in Uganda |url=https://globalpressjournal.com/africa/uganda/better-worse-uglish-dialect-transforming-english-uganda/ |access-date=2025-08-25 |website=[[Global Press Institute|Global Press Journal]] |language=en}}</ref>

== Văn hóa ==

== Ghi chú ==
{{Danh sách ghi chú}}

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
* {{CIA World Factbook link|ug|Uganda}}

{{Commons|Uganda}}
{{Châu Phi}}
{{Khối Thịnh vượng chung Anh}}
{{OIC}}
{{Liên minh châu Phi}}

{{Sơ khai}}
{{Commonscat|Uganda}}

[[Thể loại:Uganda| ]]
[[Thể loại:Cộng hòa Thịnh vượng chung]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Khối Thịnh vượng chung Anh]]
[[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh]]
[[Thể loại:Quốc gia châu Phi]]
[[Thể loại:Quốc gia nội lục]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo]]
[[Thể loại:Quốc gia Đông Nam Phi]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi]]
[[Thể loại:Nước kém phát triển]]
[[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Swahili]]

Uganda - Lịch sử thay đổi

imported>Dotruonggiahy12: /* Chính phủ */