https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=V%C4%83n_ng%C3%B4nVăn ngôn - Lịch sử thay đổi2026-08-11T10:17:47ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=V%C4%83n_ng%C3%B4n&diff=3615473&oldid=previmported>Plantaest vào lúc 18:43, ngày 30 tháng 10 năm 20252025-10-30T18:43:40Z<p></p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Tóm tắt về ngôn ngữ|<br />
|name=Văn ngôn<br />
|altname=chữ Hán<br />
|nativename=文言<br />
|familycolor=ngữ hệ Hán-Tạng<br />
|region=[[Trung Quốc_(khu_vực)|Trung Quốc]], [[bán đảo Triều Tiên]], [[Nhật Bản]] và [[Việt Nam]] ([[Vòng Văn hóa chữ Hán|vùng văn hóa chữ Hán]])<br />
|time=Thế kỷ 5 TCN đến thế kỷ 2 SCN; tiếp tục làm ngôn ngữ văn chương đến thế kỷ 20<br />
|speakers=không chính gốc<br />
|speakers2=<br />
|rank=không xếp hạng<br />
|fam2=[[Tiếng Trung Quốc]]<br />
|script=[[chữ Hán]]<br />
|iso1=zh<br />
|iso2b=chi<br />
|iso2t=zho<br />
|iso3=lzh<br />
}}<br />
<br />
'''Văn ngôn''' ([[chữ Hán]]: 文言), còn có tên gọi khác là '''Hán văn''' (漢文), '''Hán tự''' (漢字), '''chữ nho''', '''cổ văn''' (古文),<ref name="Giáo trình tiếng Hán, tập I: cơ sở, trang 5">Nguyễn Tri Tài. Giáo trình tiếng Hán, tập I: cơ sở. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2002. Trang 5.</ref> là một dạng [[ngôn ngữ viết]] truyền thống của [[tiếng Hán]], hình thành dựa trên khẩu ngữ [[tiếng Hán thượng cổ]], được sử dụng phổ biển trong sách vở từ thời [[Xuân Thu]] thế kỷ 5 TCN cho đến tận thế kỷ 20, khiến nó khác xa với nhiều dạng [[văn nói]] tiếng Hán hiện đại. Loại ngôn ngữ viết này dùng ngữ pháp và từ vựng cổ xưa có thể thấy trong điển tịch [[Tam giáo]], nay đã bị đào thải và thay thế bằng [[bạch thoại]] ở Trung Quốc sau [[Phong trào Tân văn hóa|cuộc vận động văn hóa mới]].<br />
<br />
== Sử dụng ==<br />
Văn ngôn từng được dùng trong các văn bản chính thức không những ở [[Trung Quốc]] mà cả ở những nước chịu ảnh hưởng Hán học như [[Triều Tiên]] ([[tiếng Hàn]] gọi là ''hanmun'', Hán văn), [[Việt Nam]] và [[Nhật Bản]] ([[tiếng Nhật]]: ''kanbun'', Hán văn). Sang [[thế kỷ XX]], tại Trung Quốc, văn ngôn bị loại bỏ bởi [[Bạch thoại|văn bạch thoại]], một dạng văn viết dựa trên nền tảng văn nói [[Quan thoại]]. Trong khi đó ở các nước, Hàn, Nhật và Việt thì ngôn ngữ bản xứ chiếm lĩnh văn đàn. Văn ngôn cũng mất địa vị là phương tiện hành văn trong sách vở.<br />
<br />
Một cách nhận diện rõ rệt để phân biệt văn ngôn và văn bạch thoại ngày nay là văn ngôn hay dùng những chữ 之 (nay thay bằng 的) hay 已, 矣, 乎, 也... (nay thay bằng 了, 吧, 啊, 嗎...) trong cú pháp. Hiện nay 之, 已, 也 vẫn thường xuất hiện, nhưng có cách dùng không hoàn toàn giống với văn ngôn: như chữ 之 hiện chỉ còn hay dùng làm [[sở hữu cách]], còn chữ 也 có cách dùng khác hoàn toàn văn ngôn. Chỉ có 矣, 乎 nay rất ít xuất hiện trong văn bạch thoại.<br />
<br />
Lấy ví dụ câu đầu trong ''[[Bình Ngô đại cáo]]'', một áng văn chương quan trọng của [[người Việt]] viết từ [[thế kỷ XV]]:<br />
{{quote|蓋聞：仁義之舉、要在安民、吊伐之師、莫先去暴。<br />
<br />
[[Âm Hán Việt]]: <br/><br />
''Cái văn: Nhân nghĩa chi cử, yếu tại an dân, điếu phạt chi sư, mạc tiên khử bạo.''<br />
<br />
Dịch nghĩa: <br/><br />
''Tuồng nghe: Hành động việc nhân nghĩa, cốt ở yên dân, quân đội điếu phạt, trước hết lo trừ bạo.''}}<br />
<br />
Nhiều tác phẩm của [[người Việt]] trước thế kỷ XX viết bằng chữ Hán đều dùng văn ngôn để diễn đạt, trong số đó có những áng văn chương quan trọng như:<br />
*''[[Chiếu dời đô|Thiên Đô Chiếu]]'' – [[Lý Thái Tổ]]<br />
*''[[Hịch tướng sĩ]]'' – [[Trần Hưng Đạo]]<br />
*''[[Bình Ngô đại cáo|Bình Ngô Đại Cáo]]'' – [[Nguyễn Trãi]]<br />
<br />
== Xem thêm ==<br />
<br />
* [[Giải âm]]<br />
<br />
==Tham khảo==<br />
{{Tham khảo}}<br />
<br />
==Liên kết ngoài==<br />
{{wikibooks}}<br />
{{wikibooks|zh:文言}}<br />
{{InterWiki|code=lzh}}<br />
<br />
{{LienKetWiki|code=zh-classical}}<br />
<br />
{{sơ khai ngôn ngữ}}<br />
{{Kiểm soát tính nhất quán}}<br />
{{Tiếng Trung Quốc}}<br />
<br />
[[Thể loại:Chữ Hán]]<br />
[[Thể loại:Tiếng Trung Quốc]]<br />
[[Thể loại:Tiếng Nhật]]<br />
[[Thể loại:Tiếng Triều Tiên]]</div>imported>Plantaest