https://wikibeta.org/index.php?action=history&feed=atom&title=William_ThurstonWilliam Thurston - Lịch sử thay đổi2026-08-10T15:52:15ZLịch sử thay đổi trang này trên wikiMediaWiki 1.46.0https://wikibeta.org/index.php?title=William_Thurston&diff=7683858&oldid=previmported>InternetArchiveBot: Đã cứu 3 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.52026-03-03T11:42:22Z<p>Đã cứu 3 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5</p>
<p><b>Trang mới</b></p><div>{{Infobox scientist<br />
| name = William Thurston<br />
| image = William Thurston.jpg<br />
| caption = Thurston năm 1991<br />
| birth_name = William Paul Thurston<br />
| birth_date = {{birth date|1946|10|30}}<br />
| birth_place = [[Washington, D.C.]], Hoa Kỳ<br />
| death_date = {{death date and age|2012|08|21|1946|10|30}}<br />
| death_place = [[Rochester, New York|Rochester]], New York, Hoa Kỳ<br />
| nationality = Hoa Kỳ<br />
| field = [[Toán học]]<br />
| work_institutions = [[Đại học Cornell]]<br />[[Đại học California tại Davis]]<br />[[Mathematical Sciences Research Institute]]<br />[[Đại học California tại Berkeley]]<br />[[Đại học Princeton]]<br />[[Viện Công nghệ Massachusetts]]<br />[[Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton]]<br />
| alma_mater = [[New College of Florida]]<br />[[Đại học California tại Berkeley]]<br />
| doctoral_advisor = [[Morris Hirsch]]<br />
| doctoral_students = [[Richard Canary]]<br>[[Benson Farb]]<br>[[David Gabai]]<br>[[William Goldman (mathematician)|William Goldman]]<br>[[Steven Kerckhoff]]<br>[[Yair Minsky]]<br>[[Igor Rivin]]<br>[[Oded Schramm]]<br>[[Richard Schwartz (mathematician)|Richard Schwartz]]<br> [[Danny Calegari]]<br />
| prizes = [[Huy chương Fields]] (1982)<br />[[Giải Hình học Oswald Veblen]] (1976)<br />[[Alan T. Waterman Award]] (1979)<br />[[Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ]] (1983)<br />[[Giải Leroy P. Steele]] (2012).<br />
| known_for = [[Thurston's geometrization conjecture]]<br />[[Thurston's theory of surfaces]]<br />[[Milnor–Thurston kneading theory]]<br />
}}<br />
<br />
'''William Paul Thurston''' (30 tháng 10 năm 1946 – 21 tháng 8 năm 2012) là một nhà [[Nhà toán học|toán học]] người Mỹ. Ông là người tiên phong trong lĩnh vực [[Cấu trúc liên kết chiều thấp|tô pô với số chiều thấp]]. Năm 1982, ông được trao tặng [[Huy chương Fields]] vì những đóng góp của mình trong việc nghiên cứu về [[3-đa tạp|đa tạp đại số]] 3 chiều. Từ năm 2003 cho đến khi qua đời, ông là giáo sư toán học và [[khoa học máy tính]] tại [[Đại học Cornell]].<br />
<br />
== Học vấn và sự nghiệp ==<br />
Thurston sinh ra ở [[Washington, D.C.|Washington, DC,]] có mẹ là một người nội trợ và cha là một kỹ sư hàng không. Ông nhận bằng cử nhân tại New College (nay là [[Đại học mới của Florida|New College of Florida]]) vào năm 1967.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.news.cornell.edu/stories/2012/08/mathematics-innovator-william-thurston-dies-65|tựa đề=Home &#124; Cornell Chronicle}}</ref> Trong luận án đại học của mình, ông đã phát triển một [[Thuyết trực giác|nền tảng trực giác]] về [[tô pô học]]. Sau đó, ông lấy bằng tiến sĩ toán học tại [[Đại học California tại Berkeley|Đại học California, Berkeley]] vào năm 1972 dưới sự hướng dẫn của [[Morris Hirsch]] với tiêu đề luận văn là ''Foliations of Three-Manifolds which are Circle Bundles''.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=11749|tựa đề=William Thurston - the Mathematics Genealogy Project}}</ref><br />
<br />
Sau khi hoàn thành bằng Tiến sĩ, ông trải qua một năm tại [[Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton|Viện Nghiên cứu Cao cấp]],<ref>{{Chú thích web|url=http://www.ias.edu/people/cos/|tựa đề=Institute for Advanced Study: A Community of Scholars|nhà xuất bản=Ias.edu|ngày truy cập=2013-09-06}}</ref> sau đó một năm nữa làm giáo sư trợ lý tại [[Viện Công nghệ Massachusetts|MIT]]. Năm 1974, ông được bổ nhiệm làm Giáo sư Toán học thực thụ tại [[Đại học Princeton]]. Ông và người vợ đầu tiên, Rachel Findley, có ba người con: Dylan, Nathaniel và Emily.<ref name="NYT">{{Chú thích báo|last=Leslie Kaufman|date=ngày 23 tháng 8 năm 2012 <!-- date and page are for print edition, online article date is August 22 -->|title=William P. Thurston, Theoretical Mathematician, Dies at 65|page=B15|work=[[New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2012/08/23/us/william-p-thurston-theoretical-mathematician-dies-at-65.html}}</ref> Thurston sau đó tái hôn, và năm 2003, ông và gia đình chuyển đến Ithaca, [[New York (tiểu bang)|New York]], nơi ông trở thành Giáo sư thực thụ tại [[Đại học Cornell]].<br />
<br />
Các nghiên cứu sinh của ông gồm có: [[Danny Calegari]], [[Richard Canary]], [[David Gabai]], [[William Goldman (giáo sư)|William Goldman]], [[Benson Farb]], [[Richard Kenyon]], [[Steven Kerckhoff]], [[Yair Minsky]], [[Igor Rivin]], [[Oded Schramm]], [[Richard Schwartz (nhà toán học)|Richard Schwartz]], [[William Floyd (nhà toán học)|William Floyd]] và [[Jeffrey Weeks (nhà toán học)|Jeffrey Weeks]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.genealogy.ams.org/id.php?id=11749|tựa đề=William Thurston - the Mathematics Genealogy Project}}</ref> Con trai ông [[Dylan Thurston]] cũng là giáo sư toán học tại [[Đại học Indiana]].<br />
<br />
Trong những năm sau đó, Thurston đã mở rộng sự chú ý của mình về lĩnh vực giáo dục toán học và phổ biến toán học đến với công chúng. Ông đã từng là biên tập viên toán học cho [[Quantum Magazine]], một tạp chí khoa học dành cho thanh thiếu niên, và là một trong những người sáng lập [[Trung tâm Hình học]]. Là giám đốc của [[Viện nghiên cứu khoa học toán học|Viện Nghiên cứu Khoa học Toán học]] (MSRI) từ năm 1992 đến năm 1997, ông đã khởi xướng một số chương trình được thiết kế để nâng cao nhận thức về toán học cho công chúng.<br />
<br />
Năm 2005, Thurston đã giành được Giải thưởng Sách AMS cho cuốn ''Three-dimensional Geometry and Topology''.<ref name="amsbookprize">{{Chú thích web|url=http://www.ams.org/ams/press/book-thurston.html|tựa đề=William P. Thurston Receives 2005 AMS Book Prize|ngày truy cập=2008-06-26|archive-date=2012-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805122759/http://www.ams.org/news?news_id=347|url-status=dead}}</ref><br />
<br />
Năm 2012, Thurston được [[Hội Toán học Hoa Kỳ|AMS]] [[Giải Leroy P. Steele|trao Giải thưởng Leroy P. Steele]] cho những đóng góp to lớn trong nghiên cứu. Trích dẫn mô tả các công trình của ông đã ''"cách mạng hóa lý thuyết đa tạp đại số 3 chiều"''.<ref name="prizebooklet">{{Chú thích web|url=http://www.ams.org/profession/prizebooklet-2012.pdf|tựa đề=AMS prize booklet 2012|access-date=2021-12-26|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ams.org/profession/prizebooklet-2012.pdf|url-status=dead}}</ref><br />
<br />
Ông qua đời vào ngày 21 tháng 8 năm 2012 tại [[Rochester, New York|Rochester]], New York, do một [[Ung thư hắc tố|khối u ác tính]] niêm mạc xoang được chẩn đoán vào năm 2011.<ref name="NYT2">{{Chú thích báo|last=Leslie Kaufman|date=ngày 23 tháng 8 năm 2012 <!-- date and page are for print edition, online article date is August 22 -->|title=William P. Thurston, Theoretical Mathematician, Dies at 65|page=B15|work=[[New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2012/08/23/us/william-p-thurston-theoretical-mathematician-dies-at-65.html}}</ref><ref name="cornell-obit">"[http://www.math.cornell.edu/News/2012-2013/thurston.html Department mourns loss of friend and colleague, Bill Thurston]", Cornell University</ref><ref>[http://www.ams.org/news?news_id=1602 Obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203033726/http://www.ams.org/news?news_id=1602 |date=2022-12-03 }} from [[American Mathematical Society]]</ref><br />
<br />
== Tham khảo ==<br />
{{tham khảo}}<br />
{{Fields medalists}}<br />
<br />
[[Thể loại:Mất năm 2012]]<br />
[[Thể loại:Sinh năm 1946]]<br />
[[Thể loại:Người đoạt Huy chương Fields]]<br />
[[Thể loại:Cựu sinh viên Đại học California tại Berkeley]]<br />
[[Thể loại:Giáo sư Đại học California tại Berkeley]]<br />
[[Thể loại:Nhà toán học Mỹ thế kỷ 20]]</div>imported>InternetArchiveBot