imported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)

2025-11-23T16:37:58Z

WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)

Trang mới

{{Infobox medical condition (new)
| name = Xơ hóa
| image = Cardiac amyloidosis very high mag movat.jpg
| caption = [[Tiêu bản]] của [[tim]] cho thấy sự xơ hóa (màu vàng-bên trái ảnh) và lắng đọng [[amyloid]] (màu nâu-bên phải ảnh). [[Movat's stain]].
| field = [[Bệnh lý học]], [[Khoa thấp khớp]]
|
| pronounce =
| synonyms =
| symptoms =
| complications = [[Xơ gan]]
| onset =
| duration =
| types =
| causes =
| risks = Chấn thương lặp đi lặp lại, viêm mãn tính.<ref name="Wynn 2004 pp. 583–594">{{chú thích tạp chí | last=Wynn | first=Thomas A. | title=Fibrotic disease and the TH1/TH2 paradigm | journal=Nature Reviews. Immunology | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=4 | issue=8 | year=2004 | issn=1474-1733 | pmid=15286725 | pmc= 2702150| doi=10.1038/nri1412 | pages=583–594}}</ref>
| diagnosis =
| differential =
| prevention =
| treatment =
| medication =
| prognosis =
| frequency =
| deaths =
}}
'''Xơ hóa''' là quá trình tự chữa lành vết thương khi các mô tổn thương được thay thế bởi các [[mô liên kết]], hình thành một tổ chức xơ sẹo. Các chấn thương lặp đi lặp lại, viêm mãn tính và quá trình tái tạo dễ dàng dẫn đến sự tăng sinh quá mức các protein cấu tạo [[Chất nền ngoại bào|lưới ngoại bào]] ([[collagen]], [[elastin]], [[reticulin]]), thúc đẩy quá trình xơ hóa và hình thành các sẹo xơ hóa vĩnh viễn.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Wynn|first=Thomas A.|date=2004-08|title=Fibrotic disease and the TH1/TH2 paradigm|url=https://www.nature.com/articles/nri1412|journal=Nature Reviews Immunology|language=en|volume=4|issue=8|pages=583–594|doi=10.1038/nri1412|issn=1474-1741}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|last=Jun|first=Joon-Il|last2=Lau|first2=Lester F.|date=2018-01-02|title=Resolution of organ fibrosis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29293097/|journal=The Journal of Clinical Investigation|volume=128|issue=1|pages=97–107|doi=10.1172/JCI93563|issn=1558-8238|pmc=5749507|pmid=29293097}}</ref> Nếu sự xơ hóa được hình thành từ một dòng tế bào đơn sẽ hình thành [[u xơ hóa]] (fibroma). Về mặt sinh lý, sự xơ hóa tác động đến việc tích tụ mô liên kết, gây ảnh hưởng hoặc ức chế chức năng của các cấu trúc bên dưới tổ chức bị xơ hóa. Sự xơ hóa có thể được sử dụng để mô tả tình trạng bệnh lý của sự tích tụ quá mức mô liên kết, cũng như quá trình tích tụ mô liên kết trong [[quá trình lành vết thương]].<ref>{{Chú thích web|url=https://dermnetnz.org/topics/dermatopathological-terminology|tựa đề=Glossary of dermatopathological terms {{!}} DermNet|website=dermnetnz.org|ngày truy cập=2023-03-23}}</ref>

== Sinh lý học ==
Tương tự như quá trình hình thành sẹo, sự xơ hóa cũng liên quan đến việc kích thích [[nguyên bào sợi]] để tạo ra mô liên kết, trong đó có collagen và [[glycosaminoglycan]]. Khởi đầu, các tế bào miễn dịch như [[đại thực bào]] tiết ra các nhân tử tiền xơ hóa ([[TGF-β]], [[CTGF]], [[PDGF]], [[IL-10]]...) nhằm kích thích các nguyên bào sợi thông qua kích hoạt các [[Tín hiệu tế bào|lộ trình truyền tín hiệu]] như [[lộ trình ATK/mTOR]]<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Mitra|first=Anupam|last2=Luna|first2=Jesus I.|last3=Marusina|first3=Alina I.|last4=Merleev|first4=Alexander|last5=Kundu-Raychaudhuri|first5=Smriti|last6=Fiorentino|first6=David|last7=Raychaudhuri|first7=Siba P.|last8=Maverakis|first8=Emanual|date=2015-11|title=Dual mTOR Inhibition Is Required to Prevent TGF-β-Mediated Fibrosis: Implications for Scleroderma|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26134944/|journal=The Journal of Investigative Dermatology|volume=135|issue=11|pages=2873–2876|doi=10.1038/jid.2015.252|issn=1523-1747|pmc=4640976|pmid=26134944}}</ref> và [[lộ trình SMAD]].<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Leask|first=Andrew|last2=Abraham|first2=David J.|date=2004-05|title=TGF-beta signaling and the fibrotic response|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15117886/|journal=FASEB journal: official publication of the Federation of American Societies for Experimental Biology|volume=18|issue=7|pages=816–827|doi=10.1096/fj.03-1273rev|issn=1530-6860|pmid=15117886}}</ref> Sự kích hoạt các lộ trình truyền tín hiệu hoạt hóa và làm tăng sinh các nguyên bào sợi, dẫn đến sự hình thành một mạng lưới ngoại bào bao quanh các mô liên kết. Quá trình tái tạo mô này là một quá trình phức tạp với sự điều chỉnh chặc chẽ quá trình hình thành cũng như phân hủy mạng lưới ngoại bào, giúp duy trì sự hoạt động bình thường của mô sau tổn thương. Tuy nhiên, những chấn thương nghiêm trọng hoặc chấn thương tái lập nhiều lần sẽ dẫn đến sự xơ hóa tiến triển không thể phục hồi.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Neary|first=Roisin|last2=Watson|first2=Chris J.|last3=Baugh|first3=John A.|date=2015-12|title=Epigenetics and the overhealing wound: the role of DNA methylation in fibrosis|url=http://www.fibrogenesis.com/content/8/1/18|journal=Fibrogenesis & Tissue Repair|language=en|volume=8|issue=1|pages=18|doi=10.1186/s13069-015-0035-8|issn=1755-1536|pmc=4591063|pmid=26435749}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|last=Meyer|first=Keith C|date=2017-04-10|title=Pulmonary fibrosis, part I: epidemiology, pathogenesis, and diagnosis|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17476348.2017.1312346|journal=Expert Review of Respiratory Medicine|language=en|pages=1–17|doi=10.1080/17476348.2017.1312346|issn=1747-6348}}</ref>

== Các dạng xơ hóa ==
Xơ hóa có thể xảy ra ở nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể, đặc biệt là sau quá trình viêm hoặc tổn thương.
=== Phổi ===
* [[Xơ hóa màng phổi]] (Fibrothorax)
* [[Xơ phổi]] (Pulmonary fibrosis)
** [[Xơ nang]] (Cystic fibrosis)
** [[Xơ phổi vô căn]] (Idiopathic pulmonary fibrosis)
* [[Tổn thương phổi sau xạ trị]] (Radiation-induced lung injury)
=== Gan ===
* [[Xơ gan tạo cầu]] (Bridging fibrosis)<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Dwivedi|first=Durgesh Kumar|last2=Jena|first2=G. B.|date=2018-11|title=Glibenclamide protects against thioacetamide-induced hepatic damage in Wistar rat: investigation on NLRP3, MMP-2, and stellate cell activation|url=http://link.springer.com/10.1007/s00210-018-1540-2|journal=Naunyn-Schmiedeberg's Archives of Pharmacology|language=en|volume=391|issue=11|pages=1257–1274|doi=10.1007/s00210-018-1540-2|issn=0028-1298}}</ref>
* [[Xơ gan]] (Cirrhisis)
=== Thận ===
* [[Xơ thận]] (Renal fibrosis)
=== Não ===
* [[Xơ hóa thần kinh đệm]] (Gliosis)
=== Tim ===
* [[Xơ hóa cơ tim]] (Myocardial fibrosis)
** [[Xơ hóa mô kẽ]] (Interstitial fibrosis)<ref name=":0">{{Chú thích tạp chí|last=Chute|first=Michael|last2=Aujla|first2=Preetinder|last3=Jana|first3=Sayantan|last4=Kassiri|first4=Zamaneh|date=2019-09-23|title=The Non-Fibrillar Side of Fibrosis: Contribution of the Basement Membrane, Proteoglycans, and Glycoproteins to Myocardial Fibrosis|url=https://www.mdpi.com/2308-3425/6/4/35|journal=Journal of Cardiovascular Development and Disease|language=en|volume=6|issue=4|pages=35|doi=10.3390/jcdd6040035|issn=2308-3425|pmc=6956278|pmid=31547598}}</ref>
** [[Xơ hóa thay thế]] (Replacement fibrosis)<ref name=":0" />

=== Khác ===

* [[Cứng mạch]] (Arterial stiffness)
* [[Xơ khớp|Xơ hóa khớp]] (Arthrofibrosis)
* [[Bệnh thận mạn tính]]<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Duffield|first=Jeremy S.|date=2014-06-02|title=Cellular and molecular mechanisms in kidney fibrosis|url=http://www.jci.org/articles/view/72267|journal=Journal of Clinical Investigation|language=en|volume=124|issue=6|pages=2299–2306|doi=10.1172/JCI72267|issn=0021-9738|pmc=4038570|pmid=24892703}}</ref>
* [[Bệnh Crohn]]
* [[Co cứng Dupuytren]]
* [[Sẹo lồi]] (Keloid)
* [[Xơ hóa trung thất]] (Mediastinal fibrosis)
* [[Xơ hóa tủy xương]] (Myelofibrosis)
* [[Xơ hóa thể hang]] (Penile curvature) (còn gọi là bệnh Peyronie)
* [[Xơ hóa hệ thống nguồn gốc thận]] (Nephrogenic systemic fibrosis)
* [[Xơ khối tiến triển]] (Progressive massive fibrosis)
* [[Xơ hóa phúc mạc]] (Retroperitoneal fibrosis) (còn gọi là bệnh Ormond)
* [[Xơ cứng bì]]/[[Xơ cứng bì hệ thống]] (Scleroderma/Systemic sclerosis)
* Một vài dạng của [[viêm dính bao khớp vai]] (adhesive capsulitis)

==Tham khảo==
{{Tham khảo}}
{{Sơ khai y học}}

Xơ hóa - Lịch sử thay đổi

imported>TheSecondFunnyYellowBot: WPCleaner v2.05b - Fix errors for CW project (Reference before punctuation)