imported>Phạm Tùng 2: /* Cơ chế */

2026-06-14T13:25:57Z

Cơ chế

Trang mới

[[Tập tin:KarottenZwiebeln 266.JPG|thumb|300px|Trồng xen canh cà rốt và hành tây. Mùi hành tây xua đuổi ruồi gây hại cà rốt, trong khi mùi của cà rốt xua đuổi ruồi gây hại hành tây.<ref name="hgtv">{{Chú thích web |title=Companion Plants for Carrots |url=https://www.hgtv.com/outdoors/flowers-and-plants/vegetables/companion-planting-for-carrots |date= 5 April 2021 |author=Amanda Plante |publisher=hgtv |access-date=28 January 2022 |url-status=live }}</ref>]]
'''Xen canh''' là hệ thống [[trồng trọt|trồng]] xen hai hay nhiều loài [[cây trồng]] trên một đơn vị diện tích [[Đất trồng trọt|đồng ruộng]]. Mục đích là để đạt sản lượng cao thông qua việc sử dụng hợp lý các nguồn lợi tự nhiên mà hệ thống cây trồng độc canh không đạt được.<ref>{{Chú thích web |url=http://vitc.edu.vn/tudiennn/home/view/3515/He-thong-canh-tac-xen-canh |ngày truy cập=2019-07-01 |tựa đề=Hệ thống canh tác xen canh |archive-date=1 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701220939/http://vitc.edu.vn/tudiennn/home/view/3515/He-thong-canh-tac-xen-canh }}</ref>

Xen canh trong làm vườn và nông nghiệp là việc trồng trọt các loại cây trồng khác nhau ở gần nhau vì nhiều lý do trong đó bao gồm các lý do nhằm [[Kiểm soát loài gây hại|kiểm soát sâu bệnh]], [[thụ phấn]], cung cấp [[sinh cảnh|môi trường]] sống cho [[côn trùng có ích]], sử dụng tối đa không gian và để làm tăng năng suất cây trồng. Xen canh là một hình thức đa canh.

Xen canh được áp dụng bởi nông dân và người làm vườn ở cả các nước công nghiệp phát triển và các [[nước đang phát triển]] vì nhiều lý do. Nhiều nguyên tắc hiện nay của việc trồng cây xen canh đã áp dụng từ nhiều thế kỷ trước trong các vườn rừng ở châu Á, và hàng nghìn năm trước ở vùng [[Mesoamerica]].

==Lịch sử==
Ở Trung Quốc, [[bèo hoa dâu]] (''Azolla'' spp.) đã được trồng nông nghiệp ít nhất một nghìn năm qua dưới vai trò là cây xen canh với [[Gạo|cây lúa]]. Chúng là loài cây sinh sống của một loại [[vi khuẩn lam]] có chức năng cố định [[nitơ]] trong bầu khí quyển, đồng thời giúp chặn ánh sáng chiếu đến các cây trồng cạnh tranh với lúa.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.dhakai.com/botany/Keynote%20paper.pdf |title=Plant Resources for Human Development-Nitrogen in Rice |publisher=Dhakai.com |access-date=28 January 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231916/http://www.dhakai.com/botany/Keynote%20paper.pdf |archive-date=4 March 2016|trang=5}}</ref>

Việc canh tác xen canh đã được các [[Thổ dân châu Mỹ|dân tộc bản địa ở châu Mỹ]] thực hành trong nông nghiệp dưới nhiều hình thức khác nhau trước khi người châu Âu đặt chân đến châu lục này. Các dân tộc này đã thuần hóa [[bí ngòi]] cách đây từ 8.000 đến 10.000 năm,<ref name="smith">{{Chú thích tạp chí |last=Smith |first=B. D. |year=1997 |url=http://fbae.org/2009/FBAE/website/images/PDF%20files/Imporatant%20Publication/1997%20Squash%20origin.pdf |title=The initial domestication of ''Cucurbita pepo'' in the Americas 10,000 years ago |date=9 May 1997 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728202541/http://fbae.org/2009/FBAE/website/images/PDF%20files/Imporatant%20Publication/1997%20Squash%20origin.pdf |archive-date=2020-07-28 |journal=Science |volume=276 |pages=932-934}}</ref><ref name="ucla">{{Chú thích web |url=http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Cucurbita/ |title=Cucurbitaceae--Fruits for Peons, Pilgrims, and Pharaohs |publisher=Đại học California tại Los Angeles |access-date=2 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016003715/http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Cucurbita/ |archive-date=16 October 2013}}</ref> sau đó là [[ngô]], rồi đến các loại [[Phaseolus vulgaris|đậu que]], hình thành nên kỹ thuật nông nghiệp [[bộ ba cây trồng]].{{efn|Three Sisters (tạm dịch: Ba chị em): Ba loại cây nông nghiệp chính của các [[thổ dân châu Mỹ]], gồm bí, ngô và đậu.}} Cây ngô được dùng như một [[giàn leo]] cho cây đậu có thể leo, trong khi đó đậu [[cố định đạm]], có lợi cho cây ngô và lá rộng của cây bí mang lại nhiều bóng mát giúp đất giữ ẩm và màu mỡ.<ref name="Mount Pleasant 2006">{{Chú thích sách |author-link=Jane Mount Pleasant |last=Mount Pleasant |first=Jane |editor1=Staller, John E. |editor2=Tykot, Robert H. |editor3=Benz, Bruce F. |title=Histories of Maize: Multidisciplinary Approaches to the Prehistory, Linguistics, Biogeography, Domestication, and Evolution of Maize |publisher=Academic Press |location=Amsterdam |year=2006 |pages=529–537 |isbn=978-1-5987-4496-5 |chapter=The science behind the Three Sisters mound system: An agronomic assessment of an indigenous agricultural system in the northeast}}</ref><ref name="Landon">{{Chú thích tạp chí |last=Landon |first=Amanda J. |title=The 'How' of the Three Sisters: The Origins of Agriculture in Mesoamerica and the Human Niche |journal=Nebraska Anthropologist |year=2008 |url=https://digitalcommons.unl.edu/nebanthro/40/ |volume=23 |issn=1555-4937 |pages=110–124 |access-date=2021-08-30 |archive-date=29 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829223214/https://digitalcommons.unl.edu/nebanthro/40/ |url-status=live }}</ref><ref name="Bushnell">{{Chú thích tạp chí |last=Bushnell |first=G. H. S. |title=The Beginning and Growth of Agriculture in Mexico |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |year=1976 |volume=275 |issue=936 |pages=117–120 |doi=10.1098/rstb.1976.0074}}</ref>

==Áp dụng nông nghiệp==
Bắt đầu từ khoảng những năm 1920, [[nông nghiệp hữu cơ]] và làm vườn hữu cơ đã thường xuyên áp dụng canh tác xen canh do nhiều phương pháp bón phân, triệt cỏ dại và kiểm soát sâu bệnh khác bị cấm thực hiện.<ref>{{Chú thích web |title=5 Secrets to Vegetable Garden, Companion Planting Revealed |url=https://www.organicauthority.com/live-grow/5-secrets-to-vegetable-garden-companion-planting-revealed |publisher=Organic Authority |access-date=1 May 2019 |date=22 October 2018 |archive-date=1 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501080242/https://www.organicauthority.com/live-grow/5-secrets-to-vegetable-garden-companion-planting-revealed |url-status=live }}</ref>

Số lượng cây trồng xen canh được sử dụng trong các hệ thống xen canh rất lớn, bao gồm các loại rau, cây ăn quả, cây trồng nhà bếp, hoa vườn và cây trồng thức ăn gia súc. Số lượng các loài bao gồm cả những loài có tương tác tích cực (các cặp loài hỗ trợ lẫn nhau) và tiêu cực (các loài cây tốt nhất không được trồng với nhau) cũng rất lớn. Kết luận cho các cặp tương tác này đến từ các thí nghiệm được kiểm soát và cả những phương pháp dân gian được lưu truyền. Ví dụ, các cây trồng thuộc họ bắp cải ([[Họ Cải|Brassicaceae]]) phát triển tốt khi xen canh với [[cần tây]], các cây thuộc chi hành (''[[Chi Hành|Allium]]'') và các loại rau thơm, nhưng tốt nhất chúng không nên được trồng xen canh với [[dâu tây]] hoặc [[cà chua]].<ref name="Cornell 2014">{{Chú thích web |url=http://www.ccechemung.org/wp-content/uploads/2013/09/companion-planting.pdf |title=Cornell University Cooperative Extension - Companion Planting |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221224847/http://www.ccechemung.org/wp-content/uploads/2013/09/companion-planting.pdf |archive-date=21 February 2014 |access-date=28 January 2022}}</ref><ref name="limestone">{{Chú thích tạp chí |url=http://www.aces.edu/counties/Limestone/MastGard/companions.htm |title=Companion Plants |journal=Alabama Cooperative Extension System |access-date=28 January 2022 |archive-date=30 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430124613/http://www.aces.edu/counties/Limestone/MastGard/companions.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="Riotti 2004">{{Chú thích sách |last=Riotti |first=Louise |title=Carrots love tomatoes & roses love garlic: Secrets of companion planting for successful gardening |publisher=[[Storey Publishing]] |year=2004 |at=Chapter 1: Vegetables; Chapter 2: Herbs}}</ref><ref name="Iowa State">{{cite techreport |url=http://www.ag.iastate.edu/farms/09reports/Armstrong/CompanionPlanting.pdf |title=Companion planting: A method for sustainable pest control |last=Riesselman |first=Leah |number=RFR-A9099 |institution=Đại học tiểu bang Iowa |accessdate=2014-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514213410/http://www.ag.iastate.edu/farms/09reports/Armstrong/CompanionPlanting.pdf |archive-date=14 May 2013 |url-status=dead }}</ref><ref name="NGA 2010">{{Chú thích web |last=Nardozzi |first=Charlie |title=Companion and Interplanting |url=http://garden.org/ediblelandscaping/?page=201005-interplanting |publisher=National Gardening Association |date=2010 |access-date=28 January 2022 |archive-date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007213140/http://garden.org/ediblelandscaping/?page=201005-interplanting |url-status=live }}</ref>

==Cơ chế==
Hoạt động trồng xen canh có thể thực hiện thông qua nhiều cơ chế, đôi khi có thể kết hợp nhiều cơ chế với nhau. Chúng bao gồm [[Kiểm soát loài gây hại|kiểm soát dịch hại]], [[thụ phấn]], cung cấp [[Sinh cảnh|môi trường sống]] cho [[côn trùng có ích]] và sử dụng tối đa không gian; tất cả những cơ chế này đều có thể giúp tăng [[Năng suất nông nghiệp|năng suất cây trồng]].<ref name="mcclure">{{Chú thích sách |last=McClure |first=Susan |year=1995 |title=Companion Planting Made Easy |publisher=High Plains Food Bank|pages=4–6 |url=https://www.hpfb.org/uploads/companionplanting.pdf |access-date=9 February 2022 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082558/https://www.hpfb.org/uploads/companionplanting.pdf }} trích từ {{Chú thích sách |last=McClure |first=Susan |year=1994 |title=Companion Planting |publisher=[[Rodale Press]] |isbn=978-0-87596-616-8 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/companionplantin0000mccl }}</ref>

===Cung cấp chất dinh dưỡng===
[[Tập tin:Medicago sativa root nodules.JPG|thumb|Các nốt sần ở rễ cây họ đậu giúp cố định nitơ, hỗ trợ cho sự phát triển của các cây trồng gần đó.]]
Các [[cây họ đậu]] như [[Chi Cỏ ba lá|cỏ ba lá]] cung cấp các hợp chất nitơ cho những cây trồng xung quanh bằng cách [[Cố định đạm|cố định nitơ]] từ không khí cùng với vi khuẩn cộng sinh trong nốt sần ở rễ của chúng. Điều này cho phép cỏ hoặc các cây trồng lân cận khác sản sinh ra nhiều protein hơn và nhờ đó phát triển mạnh hơn.<ref name="Wagner">{{Chú thích tạp chí |last=Wagner |first=S. C. |date=2011 |title=Biological Nitrogen Fixation |journal=Nature Education Knowledge |volume=3 |issue=10 |page=15 |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/biological-nitrogen-fixation-23570419 |access-date=28 January 2022 |archive-date=13 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913194741/http://www.nature.com/scitable/knowledge/library/biological-nitrogen-fixation-23570419 |url-status=live }}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí |last1=Wang |first1=Qi |last2=Yang |first2=Shengming |title=Host-secreted antimicrobial peptide enforces symbiotic selectivity in Medicago truncatula |journal=PNAS |volume=114 |issue=26 |pages=6854–6859 |date=2017 |doi=10.1073/pnas.1700715114 |pmid=28607058 |pmc=5495241 |doi-access=free}}</ref><ref name=postgate>{{Chú thích sách |last=Postgate |first=J. |year=1998 |title=Nitrogen Fixation |url=https://archive.org/details/nitrogenfixation0000post_h7o5 |publisher=[[Cambridge University Press]] |at=Chapter 1: The nitrogen cycle; Chapter 3: Physiology; Chapter 4: The free-living microbes}}</ref><ref>{{Chú thích sách |last=Smil |first=Vaclav |year=2000 |title=Cycles of Life |publisher=Scientific American Library |isbn=978-0716760399 |at=Chapter: Reactive nitrogen in the biosphere}}</ref>

===Cây trồng để bẫy===
Cây trồng để bẫy (trap crop) là các loại cây thay thế được sử dụng để thu hút sâu bệnh ra khỏi cây trồng chính. Ví dụ như cây [[Chi Sen cạn|sen cạn]] (''Tropaeolum majus'') là cây thức ăn của một số loài [[sâu bướm]], chúng ăn chủ yếu các loài trong họ [[Họ Cải|bắp cải]];<ref>{{Chú thích web |url=http://apps.rhs.org.uk/advicesearch/profile.aspx?pid=457 |publisher=Royal Horticultural Society |title=Cabbage caterpillars |access-date=28 January 2022 |archive-date=25 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130225104049/http://apps.rhs.org.uk/advicesearch/Profile.aspx?pid=457 |url-status=dead }}</ref> một số nhà vườn nông nghiệp tuyên bố rằng trồng loại cây này xung quanh cây cải sẽ giúp bảo vệ [[cây lương thực]] chính khỏi bị hư hại, vì trứng của sâu bệnh được ưu tiên đẻ trên cây sen cạn.<ref>{{Chú thích tạp chí |last1=Pleasant |first1=Barbara |title=Organic Pest Control: What Works, What Doesn't |journal=Mother Earth News |date=10 May 2011 |issue=246 |pages=36–41}}</ref> Tuy nhiên, trong khi nhiều loại cây trồng để bẫy giúp chuyển sâu hại khỏi cây trồng tiêu điểm trong các thí nghiệm nhà kính, vườn và ruộng quy mô nhỏ, thì chỉ có một phần nhỏ của những loại cây này làm giảm thiệt hại do sâu bệnh ở quy mô sản xuất thương mại lớn hơn.<ref>{{Chú thích tạp chí |last1=Holden |first1=Matthew H. |last2=Ellner |first2=Stephen P. |last3=Lee |first3=Doo-Hyung |last4=Nyrop |first4=Jan P. |last5=Sanderson |first5=John P. |date=1 June 2012 |title=Designing an effective trap cropping strategy: the effects of attraction, retention and plant spatial distribution |journal=[[Journal of Applied Ecology]] |volume=49 |issue=3 |pages=715–722 |doi=10.1111/j.1365-2664.2012.02137.x |doi-access=free }}</ref>

===Gây gián đoạn việc tìm kiếm cây trồng chủ===
Sâu bọ bay sẽ ít gây hại hơn nếu cây trồng chủ mà chúng gây hại bị bao quanh bởi các cây trồng khác hoặc thậm chí "cây mồi" có màu xanh lục. Sâu bọ tìm vật chủ theo từng giai đoạn, đầu tiên phát hiện mùi thực vật khiến nó cố gắng đậu lên cây chủ, tránh đất trống. Nếu cây bị cô lập, thì sâu bọ chỉ cần đáp xuống bất kỳ mảng xanh nào ở gần nơi có mùi, thực hiện một "cuộc hạ cánh thích hợp". Nếu nó phát hiện thấy mình đang đậu lầm trên một cây trồng khác, nhận ra một cuộc "hạ cánh không thích hợp", nó sẽ cất cánh và bay đến một cây khác; cuối cùng nó sẽ rời khỏi khu vực nếu có quá nhiều cuộc đổ bộ "không phù hợp". Việc trồng xen canh cỏ ba lá thường được áp dụng do lớp phủ của cỏ ba lá trên mặt đất làm giảm tác động của 8 loài sâu bệnh từ 4 bộ côn trùng khác nhau. Trong một thử nghiệm, 36% ruồi rễ bắp cải đẻ trứng trên đất trống bên cạnh bắp cải (phá hoại mùa màng), so với chỉ 7% đẻ trứng bên cạnh bắp cải mọc trong cỏ ba lá (cho phép một vụ mùa tốt). Những mồi nhử đơn giản bằng [[bìa cứng]] màu xanh lá cây cũng có tác dụng tốt tương tự như lớp phủ mặt đất.<ref name="warwick">{{Chú thích tạp chí |last1=Finch |first1=S. |last2=Collier |first2=R. H. |title=Insects can see clearly now the weeds have gone |year=2003 |journal=Biologist |volume=50 |issue=3 |pages=132-135 |url=http://www2.warwick.ac.uk/fac/sci/lifesci/wcc/research/pests/companionplanting/biologist_jun03.pdf |access-date=28 January 2022 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801000922/https://warwick.ac.uk/fac/sci/lifesci/wcc/research/pests/companionplanting/biologist_jun03.pdf |url-status=live }}</ref>

===Ngăn chặn dịch hại===
Một số cây xen canh giúp ngăn chặn côn trùng gây hại hoặc [[nấm]] bệnh gây hại cho cây trồng thông qua các biện pháp hóa học. Ví dụ, mùi của tán lá [[Chi Cúc vạn thọ|cúc vạn thọ]] được cho là có thể ngăn [[Aphidoidea|rệp]] ăn các cây lân cận.<ref name="MEN">{{Chú thích web |last=Pleasant |first=Barbara |url=http://www.motherearthnews.com/organic-gardening/pest-control/hoverflies-organic-aphid-control-zw0z1301zkin |title=Attract Hoverflies for Organic Aphid Control |website=Mother Earth News |access-date=28 January 2022 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042854/https://www.motherearthnews.com/organic-gardening/pest-control/hoverflies-organic-aphid-control-zw0z1301zkin |url-status=live }}</ref> Một nghiên cứu vào năm 2005 cho thấy rằng chất dầu bay hơi chiết xuất từ [[Tagetes minuta|cúc vạn thọ Mexico]] thông qua phương pháp [[chưng cất chân không]] giúp làm giảm khả năng sinh sản của ba loài rệp ([[Acyrthosiphon pisum|rệp đậu]], rệp muội và rệp vảy cáo) tới 100% sau 5 ngày kể từ khi tiếp xúc.<ref>{{Chú thích tạp chí |last1=Tomova |first1=Blagovesta S. |last2=Waterhouse |first2=John S. |last3=Doberski |first3=Julian |title=The effect of fractionated Tagetes oil volatiles on aphid reproduction |journal=Entomologia Experimentalis et Applicata |date=2005 |volume=115 |issue=1 |pages=153–159 |doi=10.1111/j.1570-7458.2005.00291.x |s2cid=86565848 |issn=1570-7458 |doi-access=free }}</ref> Một ví dụ khác vốn quen thuộc với những người làm vườn là sự tương tác lẫn nhau của hành tây và cà rốt với các loài gây hại: mùi hành tây xua đuổi ruồi củ cà rốt, trong khi mùi cà rốt xua đuổi ruồi hành tây.<ref name="hgtv"/><ref name="Thompson-Morgan 2016">{{Chú thích web |title=Companion Planting Guide |url=http://www.thompson-morgan.com/companion-planting-guide |publisher=[[Thompson & Morgan]] |access-date=28 January 2022 |archive-date=2 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102102046/https://www.thompson-morgan.com/companion-planting-guide |url-status=live }}</ref>

===Thu hút động vật săn mồi===
Các cây xen canh tạo ra lượng dồi dào mật hoa hoặc phấn hoa trong vườn rau ([[Thực vật ăn côn trùng]]) có thể giúp khuyến khích số lượng [[côn trùng có ích]] cao hơn để kiểm soát dịch hại.<ref>{{Chú thích web |url=http://oregonstate.edu/dept/nurspest/Insectary_plants.htm |title=Pacific Northwest Nursery IPM. Flowers, Sweets and a Nice Place to Stay: Courting Beneficials to Your Nursery |publisher=Đại học tiểu bang Oregon |access-date=28 January 2022 |archive-date=17 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417103454/http://oregonstate.edu/dept/nurspest/Insectary_plants.htm |url-status=live }}</ref>

===Nơi trú ẩn bảo vệ===
[[Tập tin:Coffee shadow trees costa rica.jpg|thumb|Đồn điền [[cà phê trồng trong bóng râm]] ở [[Costa Rica]]. Những cây màu đỏ trong ảnh cung cấp bóng râm; những cây ở phía trước đã được cắt tỉa để có thể tiếp xúc hoàn toàn với ánh nắng mặt trời.]]

Một số loại cây trồng được trồng dưới sự che chở bảo vệ của các loại cây khác nhau, dù để chắn gió hay lấy bóng râm. Ví dụ, các loại cà phê được canh tác trong bóng râm, đặc biệt là ''[[Coffea arabica]]'' theo truyền thống, được trồng dưới bóng râm mát do các cây phân tán có tán mỏng tạo ra, cho phép ánh sáng xuyên qua bụi lá cà phê nhưng bảo vệ chúng khỏi nhiệt quá nóng.<ref name="Bird Friendly Coffee">{{Chú thích tạp chí |first=Robert |last=Rice |year=2010 |title=The Ecological Benefits of Shade-Grown Coffee: The Case for Going Bird Friendly |journal=Smithsonian |url=https://nationalzoo.si.edu/migratory-birds/ecological-benefits-shade-grown-coffee |access-date=28 January 2022 |archive-date=1 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501075420/https://nationalzoo.si.edu/migratory-birds/ecological-benefits-shade-grown-coffee |url-status=live }}</ref> Các loài cây châu Á trồng phù hợp bao gồm ''[[Erythrina subumbrans]]'' (tton tong hoặc dadap), ''[[Gliricidia sepium]]'' (khae falang), ''[[Cassia siamea]]'' (muồng đen), ''[[Melia azedarach]]'' (xoan), và ''[[Paulownia tomentosa]]'' (hông lông) một loại cây gỗ hữu ích.<ref name="FAO coffee">{{Chú thích web |last1=Winston |first1=Edward |last2=Op de Laak |first2=Jacques |last3=Marsh |first3=Tony |last4=Lempke |first4=Herbert |last5=Chapman |first5=Keith |title=Arabica Coffee Manual for Lao-PDR: Chapter 3 Field Management & Planting Trees |url=http://www.fao.org/3/ae939e/ae939e05.htm |publisher=[[Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc]] |access-date=28 January 2022 |archive-date=1 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501081533/http://www.fao.org/3/ae939e/ae939e05.htm |url-status=live }}</ref>

==Phương pháp tiếp cận==
Các phương pháp trồng xen canh đang được sử dụng hoặc đang trong quá trình thử nghiệm bao gồm:

*[[Làm vườn bằng ô vuông]] cố gắng bảo vệ cây trồng khỏi các vấn đề như sự gây hại của cỏ dại bằng cách đóng thùng chúng trong các ô đất trồng càng gần nhau càng tốt. Điều này được tạo điều kiện thuận lợi bằng cách sử dụng các cây xen canh, chúng có thể đặt ở gần nhau hơn bình thường.<ref>{{Chú thích sách |last=Bartholomew |first=Mel |title=All New Square Foot Gardening |url=https://archive.org/details/allnewsquarefoot0000bart_t6p2 |date=2013 |publisher=[[Cool Springs Press]] |isbn=978-1591865483 |edition=2nd }}</ref>
*[[Làm vườn trong rừng]], nơi các cây xen canh được trồng xen kẽ để mô phỏng một hệ sinh thái, tranh đua tương tác của các loài cây trên các độ cao lên đến bảy độ cao khác nhau trong một vùng rừng.<ref>{{Chú thích sách |last=McConnell |first=Douglas John |title=The Forest-Garden Farms of Kandy, Sri Lanka |year=1992 |page=1 |url=https://books.google.com/books?id=G3QPo7lThXsC&q=The%20forest-garden%20farms%20of%20Kandy%2C%20Sri%20Lanka.&pg=PA1 |isbn=978-9251028988 |access-date=28 January 2022 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809080832/https://books.google.com/books?id=G3QPo7lThXsC&q=The%20forest-garden%20farms%20of%20Kandy,%20Sri%20Lanka.&pg=PA1 |url-status=live }} Xem thêm: {{Chú thích sách |last=McConnell |first=Douglas John |title=The economic structure of Kandyan forest-garden farms |year=1973 |oclc=5776386 }}</ref>

== Tham khảo ==
=== Ghi chú ===
{{Danh sách ghi chú}}

===Chú thích===
{{Tham khảo|30em}}
== Liên kết ngoài ==
* {{TĐBKVN|8229|Xen canh, gối vụ}}
{{Sao bài viết tốt|phiên bản được chọn=68216037|thời gian=9 tháng 3 năm 2022}}

[[Thể loại:Cây trồng]]
[[Thể loại:Làm vườn bền vững]]
[[Thể loại:Công nghệ bền vững]]
[[Thể loại:Thiên địch]]
[[Thể loại:Sinh thái hóa học]]

Xen canh - Lịch sử thay đổi

imported>Phạm Tùng 2: /* Cơ chế */