imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2024-12-15T13:40:02Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

'''Xenoarchaeology''' (tạm dịch: ''Khảo cổ học liên sao'') là phân nhánh của [[xenology]] có quan hệ với [[Sự sống ngoài Trái Đất|nền văn hóa ngoài Trái Đất]], thuộc dạng [[khảo cổ học]] [[Tiền khoa học|giả định]] tồn tại chủ yếu trong các tác phẩm [[khoa học viễn tưởng]]. Lĩnh vực này liên quan đến việc nghiên cứu tàn tích còn lại để phục dựng và giải thích lối sống trong quá khứ của những nền văn minh ngoài hành tinh.

Xenoarchaeology hiện không được giới nhà khảo cổ học chính thống thực hiện do hiện tại thiếu bất kỳ tài liệu nào giúp vào việc nghiên cứu ngành này. Một số nhà khảo cổ thậm chí đã gọi lĩnh vực này là "[[giả khảo cổ học]]" và chỉ trích khái niệm 'người ngoài hành tinh cổ đại' vốn dĩ chỉ có mục đích duy nhất là kết hợp giữa thực tế với hư cấu nhằm truyền bá lý thuyết về một quá khứ thay thế.<ref name=":0" /> Ý tưởng về xenoarchaeology khá phổ biến trong các chương trình truyền hình phi học thuật như loạt phim ''[[Ancient Aliens]]'' phát sóng trên kênh [[History (mạng truyền hình Hoa Kỳ)|History]].<ref name=":0">{{chú thích tạp chí|last=Rossi|first=Franco|date=2021|title=Reckoning with the Popular Uptake of Alien Archaeology|url=https://www.tandfonline.com/eprint/XU4SAMREFCGWJDSGFMHS/full?target=10.1080/14655187.2021.1920795|journal=Public Archaeology|volume=18|issue=3|pages=162–183|doi=10.1080/14655187.2021.1920795|s2cid=237124510}}</ref>

==Từ nguyên==
Tên gọi này bắt nguồn từ chữ ''xenos'' (ξένος) trong [[tiếng Hy Lạp]] có nghĩa là 'người lạ, người ngoài hành tinh' và 'nghiên cứu về người thời cổ đại' của ngành [[khảo cổ học]].

Xenoarchaeology đôi lúc gọi là ''khảo cổ học vũ trụ'' hoặc ''khảo cổ học ngoài hành tinh'', mặc dù một số người cho rằng tiền tố exo- được áp dụng chính xác hơn để nghiên cứu các hoạt động của con người trong môi trường không gian.<ref>{{chú thích web |last=Freitas |first=Robert |title=Naming Extraterrestrial Life |url=http://www.rfreitas.com/Astro/NamingETL.htm}}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref>

Những tên gọi khác của xenoarchaeology, hoặc các lĩnh vực chuyên biệt được quan tâm, bao gồm Probe [[SETI]] (Tìm kiếm Trí tuệ ngoài Trái Đất), khảo cổ học ngoài Trái Đất, khảo cổ học không gian, SETA (Tìm kiếm Hiện vật ngoài Trái Đất), Dysonian SETI, Planetary SETI, SETT (Tìm kiếm Công nghệ ngoài Trái Đất), SETV (Tìm kiếm Sự Thăm viếng ngoài Trái Đất),<ref>{{chú thích web |last=Darling |first=David |title=SETA (Search for Extraterrestrial Artifacts) |url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/S/SETA.html}}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref> nhân chủng học ngoài Trái Đất, areoarchaeology và selenoarchaeology.<ref name="matthews">Matthews, Keith, 2002, Archaeology and the Extraterrestrial, in Miles Russell (ed), Digging Holes in Popular Culture, Bournemouth University School of Conservation Sciences Occasional Paper 7, Oxbow Books, Oxford, pp. 129–60</ref>

==Biện minh==
Có thể cho rằng, do khoảng cách quá xa giữa các ngôi sao, bất kỳ bằng chứng nào mà con người phát hiện ra về trí thông minh ngoài Trái Đất, cho dù đó là hiện vật hay tín hiệu điện từ, đều có thể đến từ một nền văn minh đã biến mất từ lâu. Do đó, toàn bộ dự án SETI vốn dĩ được xem như một hình thức khảo cổ học.<ref>{{chú thích web |title=They're Dead, Jim! |url=http://www.setileague.org/askdr/dead.htm |publisher=SETI League}}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref><ref>{{chú thích web |date=ngày 5 tháng 10 năm 2006 |title=Future Archaeology |url=http://seti.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=120&mode=thread&order=0&thold=0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929093248/http://seti.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=120&mode=thread&order=0&thold=0 |archive-date=ngày 29 tháng 9 năm 2007 |magazine=Astrobiology Magazine}}</ref><ref>{{chú thích web |last=Tarter |first=Jill |date=ngày 9 tháng 7 năm 2004 |title=Communication with Extraterrestrial Intelligence – A Necessarily Long-Term Strategy |url=http://discuss.longnow.org/viewtopic.php?t=22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813140543/http://discuss.longnow.org/viewtopic.php?t=22 |archive-date=ngày 13 tháng 8 năm 2006}}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref> Ngoài ra, do tuổi cực đại của vũ trụ, có thể có kỳ vọng hợp lý đối với nghiên cứu sinh học vũ trụ ngõ hầu tạo ra bằng chứng về sự sống ngoài hành tinh đã bị hủy diệt trước khi phát hiện ra sự sống ngoài hành tinh.<ref name="mcgee">{{chú thích tạp chí |last=McGee |first=Ben |date=November 2010 |title=A Call for Proactive Xenoarchaeological Guidelines: Scientific, International Policy, and Socio-Political Considerations |url=https://archive.org/details/sim_space-policy_2010-11_26_4/page/209 |journal=Space Policy |volume=26 |issue=4 |page=209 |doi=10.1016/j.spacepol.2010.08.003}}, retrieved ngày 8 tháng 1 năm 2011.</ref>

Nghiên cứu về các nền văn hóa ngoài hành tinh có thể cung cấp cho nhân loại cái nhìn về quá khứ hoặc sự phát triển trong tương lai của mình.<ref>{{chú thích tạp chí |last=Thomas |first=Charles |date=February 1996 |title=Diggers at the final frontier |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba11/ba11int.html |journal=British Archaeology |issue=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716194538/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba11/ba11int.html |archive-date=ngày 16 tháng 7 năm 2012}}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref><ref>{{chú thích tạp chí |last=Kershaw |first=Carolyne |date=June 1996 |title=Letters – Star Trek digging |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba15/ba15lets.html |journal=British Archaeology |issue=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719154745/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba15/BA15LETS.HTML |archive-date=ngày 19 tháng 7 năm 2012}}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref>

Vicky Walsh lập luận về sự tồn tại của "hiện vật cũ" bằng cách sử dụng [[nguyên lý thông thường]] và [[phương trình Drake]]. Bà đề xuất rằng một lĩnh vực khảo cổ học mang tính lý thuyết và suy đoán được thành lập để kiểm tra những lời tuyên bố kỳ lạ và chuẩn bị cho thời điểm mà các hiện vật ngoài Trái Đất không thể phủ nhận cần được phân tích. "Nếu có thể xây dựng nền khảo cổ học trừu tượng có khả năng thử nghiệm và tinh chế trên Trái Đất rồi sau đó đem áp dụng cho các khu vực bên ngoài hành tinh của chúng ta, thì các tuyên bố về tàn tích của ETI trên Mặt Trăng và Sao Hỏa có thể thực sự được đánh giá dựa trên lý thuyết và phân tích khảo cổ học đã có".<ref>Walsh, Vicky, 2002, The case for exo-archaeology, in Miles Russell (ed), Digging Holes in Popular Culture, Bournemouth University School of Conservation Sciences Occasional Paper 7, Oxbow Books, Oxford, pp. 121–8.</ref>

Ben McGee cũng đề xuất việc tạo ra một bộ hướng dẫn liên ngành, chủ động về xenoarchaeology, cho rằng việc xác định số hiện vật bị nghi ngờ của sinh học vũ trụ là tất cả những gì cần thiết nhằm chứng minh cho việc thiết lập một phương pháp luận dành cho xenoarchaeology. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của công việc chủ động về xenoarchaeology ngõ hầu tránh thành kiến, xác định sai lầm và quản lý thông tin trong tương lai, và ông trích dẫn ba kịch bản mà theo đó một phương pháp luận hoặc tập hợp các hướng dẫn như vậy tỏ ra hữu ích, đó là "[[Viễn thám|khả năng cảm nhận từ xa]]" của hiện vật xenoarchaeology đầy tiềm năng, bắt gặp hiện vật trong quá trình "thăm dò của con người" và hiện vật "bị chặn lại trên mặt đất".<ref name="mcgee" />

Greg Íter đã lập luận rằng kỹ thuật khảo cổ nên được sử dụng để đánh giá các địa điểm hạ cánh hoặc va chạm khả nghi của UFO, chẳng hạn như ở [[Sự kiện UFO Roswell|Roswell]].<ref>Fewer, G. [https://web.archive.org/web/20070927065558/http://www.nidsci.org/pdf/fewer.pdf Searching for extraterrestrial intelligence: an archaeological approach to verifying evidence for extraterrestrial exploration on Earth], retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref>

==Lịch sử==
Nguồn gốc của lĩnh vực này bắt nguồn từ<ref>Sutton, Mark Q. & Yohe, Robert M., II 2003, Archaeology: The Science of the Human Past, Allyn & Bacon, Boston, p. 73</ref> giả thuyết về một nền văn minh trên [[Sao Hỏa]] giả định dựa trên mấy lần quan sát về những gì được coi là [[kênh đào Sao Hỏa]]. [[Percival Lowell]] là nhân vật tiêu biểu nổi tiếng nhất ủng hộ giả thuyết này dường như lấy cảm hứng từ việc dịch sai một câu trích dẫn của [[Giovanni Schiaparelli]].

Hội nghị Nhóm Khảo cổ học Lý thuyết năm 1997 có một phiên thảo luận về "khảo cổ học và khoa học viễn tưởng".<ref>{{chú thích web |date=1997 |others='When Worlds Collide': Arqueology and Science Fiction |title=The Arqueology Group, 1997 programme.pdf |url=https://antiquity.ac.uk/sites/default/files/downloads/tag/TAG_1997_programme.pdf |access-date=ngày 5 tháng 3 năm 2020 |website=The Arqueology Group |page=8 |ngày lưu trữ=2022-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010101106/https://antiquity.ac.uk/sites/default/files/downloads/tag/TAG_1997_programme.pdf |url-status=dead }}</ref>

Cuộc họp thường niên năm 2004 của [[Hiệp hội Nhân chủng học Hoa Kỳ]] đã chủ trì phiên họp mang tên ''Nhân chủng học, Khảo cổ học và Giao tiếp Liên sao''.<ref>{{chú thích web|url=http://www.seti.org/site/pp.asp?c=ktJ2J9MMIsE&b=617353|title=Anthropology, Archaeology and Interstellar Communication|website=SETI|access-date=ngày 7 tháng 10 năm 2006}}{{Liên kết hỏng|date=2023-03-30 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

==Planetary SETI==
Planetary SETI quan tâm đến việc tìm kiếm cấu trúc ngoài Trái Đất trên bề mặt thiên thể trong Hệ Mặt Trời. Những lời tuyên bố có bằng chứng về các hiện vật ngoài hành tinh có thể được chia thành ba nhóm bao gồm Mặt Trăng, Sao Hỏa, và các hành tinh khác cùng vệ tinh của chúng.<ref name="matthews" />

Ví dụ về các địa điểm liên quan bao gồm "cây cầu" được nhìn thấy trong [[Mare Crisium]] vào năm 1953 và "Blair Cuspids", "một sự sắp xếp bất thường của bảy vật thể hình chóp có độ cao khác nhau" ở rìa phía tây của ''[[Mare Tranquillitatis]]'', do tàu [[Lunar Orbiter 2]] chụp lại vào ngày 20 tháng 11 năm 1966.<ref>Louis Proud, ''The Secret Influence of the Moon: Alien Origins and Occult Powers'' (Inner Traditions / Bear & Co, 2013)</ref> Năm 2006, Ian Crawford đề xuất rằng một cuộc tìm kiếm hiện vật của [[người ngoài hành tinh]] nên được tiến hành trên Mặt Trăng.<ref>{{chú thích báo |last=Groshong |first=Kimm |date=ngày 16 tháng 5 năm 2006 |title=Looking for aliens on the Moon |publisher=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/dn9173-looking-for-aliens-on-the-moon.html}}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref>

Việc nhầm lẫn [[kênh đào Sao Hỏa]] của [[Percival Lowell]]<ref name="NYT-20151001">{{chú thích báo |last=Dunlap |first=David W. |date=ngày 1 tháng 10 năm 2015 |title=Life on Mars? You Read It Here First. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/09/30/insider/life-on-mars-you-read-it-here-first.html |access-date=ngày 1 tháng 10 năm 2015}}</ref> là nỗ lực ban đầu nhằm phát hiện và nghiên cứu nền văn hóa ngoài hành tinh từ những tàn tích vật chất được cho là của nó. Gần đây, người ta quan tâm đến cái gọi là [[Cydonia (vùng của Sao Hỏa)|Khuôn mặt Sao Hỏa]], một ví dụ về hiện tượng tâm lý của hội chứng [[pareidolia]].<ref name="cnnface">{{chú thích báo |last=Britt |first=Robert Roy |date=ngày 18 tháng 3 năm 2004 |title=Scientist attacks alien claims on Mars |work=CNN |agency=SPACE.com |url=http://www.cnn.com/2004/TECH/space/03/17/alien.debunk/index.html |access-date=ngày 12 tháng 10 năm 2007}}</ref>

Hội Nghiên cứu SETI về Hành tinh là một tổ chức lỏng lẻo của các nhà nghiên cứu quan tâm đến lĩnh vực này. Tổ chức không xác nhận bất kỳ kết luận cụ thể nào do các thành viên đưa ra trên các trang web cụ thể.<ref>{{chú thích web |title=Society for Planetary SETI Research |url=http://spsr.utsi.edu/ |ngày truy cập=2022-10-10 |archive-date=2009-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114203841/http://spsr.utsi.edu/ |url-status=dead }}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref>

==Probe SETI==
Có rất nhiều nghiên cứu và công trình được thực hiện, và giới khoa học còn triển khai một số cuộc tìm kiếm dành cho các tàu thăm dò ngoài Trái Đất trong Hệ Mặt Trời.<ref>{{chú thích web |last=Stride |first=S. |title=Probing for ETI's Probes in the Solar System |url=http://www.setileague.org/editor/stride2.htm}}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref> Điều này tiếp nối công trình của [[Ronald N. Bracewell]].

[[Robert Freitas]],<ref>Freitas, R., [http://www.rfreitas.com/Astro/InterstellarProbesJBIS1980.htm Interstellar Probes: a New Approach to SETI], retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref><ref>Freitas, R., [http://www.rfreitas.com/Astro/ProbeMyths1983.htm Debunking the Myths of Interstellar Probes], retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref><ref>Freitas, R., [http://www.rfreitas.com/Astro/TheCaseForInterstellarProbes1983.htm The Case for Interstellar Probes], retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref> [[Christopher Rose (giáo sư)|Christopher Rose]] và [[Gregory Wright (nhà vật lý thiên văn)|Gregory Wright]] lập luận rằng tàu thăm dò liên sao có thể là một phương tiện liên lạc tiết kiệm năng lượng hơn so với phát sóng điện từ.<ref>Rose, C. & Wright, G., [http://www.winlab.rutgers.edu/~crose/papers/nature.pdf Inscribed Matter as an Energy-Efficient Means of Communication with an Extraterrestrial Civilization], retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref>

Nếu vậy, một cuộc Tìm kiếm Hiện vật Ngoài Trái Đất (SETA)<ref>Freitas, R., [http://www.rfreitas.com/Astro/SETAJBISNov1983.htm The Search for Extraterrestrial Artifacts (SETA)], retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref> tập trung vào năng lượng mặt trời có vẻ như được ưa chuộng hơn là hoạt động tìm kiếm vô tuyến hoặc quang học mang tính truyền thống hơn.
Robert A. Freitas còn đặt ra thuật ngữ ''seta'' vào thập niên 1980.<ref>Csaba Kecskes: ''Observation of Asteroids for Searching Extraterrestrial Artifacts.'' in: Viorel Badescu: ''Asteroids - prospective energy and material resources.'' Springer, Berlin 2013, {{ISBN|978-3-642-39243-6}}. p.635, [https://books.google.com/books?id=BWBGAAAAQBAJ&pg=PA639&dq=badescu+asteroids+SETA&hl=en&sa=X&ei=HWghU5byNZGthQeZ4IDQCQ&redir_esc=y#v=onepage&q=badescu%20asteroids%20SETA&f=false]@google books</ref>

Trên cơ sở [[quỹ đạo liên kết]] Trái Đất-Mặt Trăng hoặc Mặt Trời-Trái Đất có thể tạo thành trạm trung chuyển thuận tiện dành cho tàu thăm dò ngoài Trái Đất tự hành, Freitas và Valdes từng tiến hành cuộc tìm kiếm không thành công.<ref>Freitas, R. & Valdes, F., [http://www.rfreitas.com/Astro/SearchIcarus1980.htm A Search for Natural or Artificial Objects Located at the Earth-Moon Libration Points], retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref><ref>Valdes, F. & Freitas, R., [http://www.rfreitas.com/Astro/SearchIcarus1983.htm A Search for Objects near the Earth-Moon Lagrangian Points], retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref>

==Dysonian SETI==
[[Freeman Dyson]] trong bài báo khoa học viết năm 1960 từng đề xuất ý tưởng về [[quả cầu Dyson]], một loại hiện vật ngoài Trái Đất có thể được tìm kiếm và nghiên cứu ở khoảng cách liên sao. Sau bài báo này giới nghiên cứu đã tiến hành một số cuộc tìm kiếm.<ref>Carrigan, D., [http://home.fnal.gov/~carrigan/Infrared_Astronomy/Other_searches.htm Other Dyson Sphere searches] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120716233413/http://home.fnal.gov/~carrigan/Infrared_Astronomy/Other_searches.htm |date=ngày 16 tháng 7 năm 2012 }}, retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2006.</ref>

Luc Arnold có gợi ý về một phương tiện phát hiện các hiện vật nhỏ hơn trong một bài báo khoa học đăng năm 2005, dù vẫn ở quy mô lớn, xuất phát từ dấu hiệu nhận biết đường cong ánh sáng chuyển tuyến đặc biệt của chúng.<ref>Arnold, L., [https://arxiv.org/abs/astro-ph/0503580 Transit Lightcurve Signatures of Artificial Objects], retrieved ngày 29 tháng 10 năm 2010.</ref>

==Tham khảo==
{{tham khảo|2}}

==Liên kết ngoài==
* [http://www.spacearchaeology.org/ Khảo cổ học vũ trụ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120411164206/http://www.spacearchaeology.org/ |date=2012-04-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20060805055558/http://metaresearch.org/solar%20system/cydonia/asom/artifact_html/default.htm Cấu trúc nhân tạo trên Sao Hỏa]

{{UFO}}
{{Sự sống ngoài Trái Đất}}

[[Thể loại:Sinh vật ngoài Trái Đất]]
[[Thể loại:Đề tài khoa học viễn tưởng]]
[[Thể loại:Nghiên cứu về UFO]]
[[Thể loại:Giả khảo cổ học]]
[[Thể loại:Công nghệ giả định]]
[[Thể loại:Sinh học vũ trụ]]

Xenoarchaeology - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5