imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

2026-03-04T13:00:56Z

Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5

Trang mới

{{Elementbox
|number=70
|symbol=Yb
|name=Yterbi
|pronounce={{IPAc-en|ɨ|ˈ|t|ɜr|b|i|əm}} {{respell|i|TER|bee-əm}}
|left=[[Thuli]]
|right=[[Luteti]]
|above=-
|below=[[Nobeli|No]]
|series=Họ Lanthan
|period=6
|group = n/a
|block=f
|image name= Ytterbium-3.jpg
|appearance=Bạc trắng
|atomic mass= 173,054(5)
|electron configuration= [[[xenon|Xe]]] 4f14 6s2
|electrons per shell= 2, 8, 18, 32, 8, 2
|color=Bạc trắng
|phase=Chất rắn
|density gpcm3nrt= 6,90
|density gpcm3mp= 6,21
|melting point K=1097
|melting point C=824
|melting point F=1515
|boiling point K=1469
|boiling point C=1196
|boiling point F=2185
|heat fusion= 7,66
|heat vaporization= 159
|heat capacity= 26,74
|vapor pressure 1= 736
|vapor pressure 10= 813
|vapor pressure 100= 910
|vapor pressure 1 k= 1047
|vapor pressure 10 k= (1266)
|vapor pressure 100 k= (1465)
|vapor pressure comment=
|crystal structure= Lập phương tâm mặt
|oxidation states= '''3''', 2
|oxidation states comment=[[base]]
|electronegativity= ? 1,1
|number of ionization energies=3
|1st ionization energy= 603,4
|2nd ionization energy= 1174,8
|3rd ionization energy= 2417
|atomic radius= 176
|covalent radius= 187±8
|magnetic ordering= [[Thuận từ]]<ref name="irm.umn.edu">M. Jackson "Magnetism of Rare Earth" [http://www.irm.umn.edu/quarterly/irmq10-3.pdf The IRM quarterly col. 10, No. 3, p. 1, 2000]</ref>
|electrical resistivity= ([[Nhiệt độ phòng|r.t.]]) (β, poly) 0,250 µ
|thermal conductivity= 38,5
|thermal expansion= ([[Nhiệt độ phòng|r.t.]]) (β, poly) 26,3
|speed of sound rod at 20= 1590
|Young's modulus= (Dạng β) 23,9
|Shear modulus= (Dạng β) 9,9
|Bulk modulus= (Dạng β) 30,5
|Poisson ratio= (Dạng β) 0,207
|Vickers hardness= 206
|Brinell hardness= 343
|CAS number= 7440-64-4
|isotopes=
{{Elementbox_isotopes_decay | mn=166 | sym=Yb
| na=[[Đồng vị phóng xạ tổng hợp|Tổng hợp]] | hl=56,7 [[giờ]]
| dm=[[Bắt giữ electron|ε]] | de=0.304 | pn=166 | ps=[[Thuli|Tm]]}}
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=168 | sym=Yb | na=0.13% | n=98}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''164Er''' hoặc phân rã [[Phân rã beta kép|β+β+]] thành '''168Er''' với [[chu kỳ bán rã]] hơn 1,3×1014 [[năm]].</ref>
{{Elementbox_isotopes_decay | mn=169 | sym=Yb
| na=[[Đồng vị phóng xạ tổng hợp|Tổng hợp]] | hl=32,026 [[ngày]]
| dm=[[Bắt giữ electron|ε]] | de=0.909 | pn=169 | ps=[[Thuli|Tm]]}}
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=170 | sym=Yb | na=3.04% | n=100}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''166Er'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=171 | sym=Yb | na=14.28% | n=101}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''167Er'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=172 | sym=Yb | na=21.83% | n=102}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''168Er'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=173 | sym=Yb | na=16.13% | n=103}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''169Er'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=174 | sym=Yb | na=31.83% | n=104}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''170Er'''.</ref>
{{Elementbox_isotopes_decay | mn=175 | sym=Yb
| na=[[Đồng vị phóng xạ tổng hợp|Tổng hợp]] | hl=4,185 [[ngày]]
| dm=[[Phân rã beta|β-]] | de=0.470 | pn=175 | ps=[[Luteti|Lu]]}}
{{Elementbox_isotopes_stable | mn=176 | sym=Yb | na=12.76% | n=106}}<ref>Được cho là trải qua quá trình [[phân rã alpha]] thành '''172Er''' hoặc phân rã [[Phân rã beta kép|β−β−]] thành '''176Hf''' với chu kỳ bán rã hơn 1,6×1017 [[năm]].</ref>
{{Elementbox_isotopes_decay | mn=177 | sym=Yb
| na=[[Đồng vị phóng xạ tổng hợp|Tổng hợp]] | hl=1,911 [[giờ]]
| dm=[[Phân rã beta|β-]] | de=1.399 | pn=177 | ps=[[Luteti|Lu]]}}
|isotopes comment=
}}
'''Yterbi''' là một [[nguyên tố hóa học|nguyên tố]] [[nguyên tố đất hiếm|đất hiếm]] thuộc [[nhóm Lanthan]] có ký hiệu '''Yb''' và [[số nguyên tử]] 70. Yterbi là kim loại màu trắng bạc mềm được tìm thấy trong các khoáng vật [[gadolinit]], [[monazit]], và [[xenotim]]. Nguyên tố này đôi khi đi cùng với [[ytri]] hoặc các nguyên tố liên quan khác và được dùng trong các loại [[thép]] nhất định. Yterbi tự nhiên là hỗn hợp của 7 [[đồng vị]] ổn định. Yterbi-169 là một đồng vị nhân tạo, được dùng làm nguồn tạo [[tia gamma]].

== Tính chất ==
=== Tính chất vật lý ===
Yterbi là một nguyên tố mềm, dễ uốn và dễ kéo có [[ánh]] bạc lấp lánh. Là nguyên tố đất hiếm, nó dễ hòa tan trong các [[axit vô cơ]], phản ứng chậm với nước và bị oxy hóa chậm trong không khí.<ref name=CRC>{{chú thích sách| author = C. R. Hammond |title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition| url = https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 | publisher =CRC press| year = 2000| isbn = 0849304814}}</ref>

Yterbi có 3 dạng [[thù hình]] gọi là alpha, beta và gamma, và các điểm chuyển đổi hình dạng ở −13 °[[Celsius|C]] và 795 °C. Dạng beta tồn tại ở nhiệt độ phòng và có [[cấu trúc tinh thể]] tâm mặt trong khi dạng gamma tồn tại ở nhiệt độ cao hơn có cấu trúc tâm khối.<ref name=CRC/>

Thông thường dạng beta có [[độ dẫn diện]] giống kim loại, nhưng nó trở thành [[bán dẫn]] khi ở áp suất khoảng 16.000 [[áp suất khí quyển|atm]] (1,6 [[gigapascal|GPa]]). Điện trở suất của nó tăng gấp 10 lần ở 39.000 atm (3,9 GPa) nhưng giảm liên tục, khoảng 10% so với giá trị ở nhiệt độ phòng tại 40.000 atm (4 GPa).<ref name=CRC/><ref name=history>{{chú thích sách|url=http://books.google.com/?id=j-Xu07p3cKwC| pages= 492–494|title = Nature's building blocks: an A-Z guide to the elements| author =John Emsley| publisher= Oxford University Press| year = 2003| isbn = 0198503407}}</ref>

Trái ngược với các [[kim loại]] đất hiếm khác, thường chúng mang tính chất [[phản sắt từ]] hoặc [[sắt từ]] ở nhiệt độ thấp, Yb có tính [[thuận từ]] ở các giá trị nhiệt độ lớn hơn 1 K.<ref name="irm.umn.edu"/>

Nó có [[điểm nóng chảy]] ở 824 °C và [[điểm sôi]] ở 1196 °C: điều này làm cho nó có khoảng hóa [[thể lỏng|lỏng]] hẹp so với các kim loại khác.

=== Tính chất hóa học ===
Kim loại ytterbi xỉn chậm khi tiếp xúc với không khí và dễ cháy ở 200 [[Celsius|°C]] tạo ra [[ytterbi(III) oxit]] (Yb2O3) hoặc [[ytterbi(II) oxit]] (YbO) kém bền hơn.

Yterbi có khả năng nhường điện tử, phản ứng chậm với nước lạnh và phản ứng nhanh với nước ấm tạo thành ytterbi hydroxide:
:2Yb (r) + 6H2O (l) → 2Yb(OH)3 (dd) + 3H2 (k)

Kim loại Yterbi phản ứng với tất cả [[halogen]]:
:2Yb (r) + 3F2 (k) → 2YbF3 (r) [trắng]
:2Yb (r) + 3Cl2 (k) → 2YbCl3 (r) [trắng]
:2Yb (r) + 3Br2 (k) → 2YbBr3 (r) [trắng]
:2Yb (r) + 3I2 (k) → 2YbI3 (r) [trắng]

Các ion ytterbi(III) hấp thụ ánh sáng trong dãi quang phổ hồng ngoại gần, nhưng không hấp thụ dãi phổ ánh sáng nhìn thấy nên nó có màu trắng, và các anion không màu của các muối ytterbi cũng không màu. Yterbi dễ hòa tan trong [[axit sulfuric]] loãng tạo thành các dung dịch chứa các ion Yb(III) không màu, tồn tại ở dạng phức [Yb(H2O)9]3+:<ref>{{chú thích web| url =https://www.webelements.com/ytterbium/chemistry.html| title =Chemical reactions of Yterbium| publisher=Webelements| access-date = ngày 6 tháng 6 năm 2009}}</ref>

:2Yb (r) + 3H2SO4 (dd) → 2Yb3+ (dd) + 3SO42- (dd) + 3H2 (k)

=== Các hợp chất ===
Yterbi có phản ứng hóa học tương tự như các nguyên tố trong nhóm Lanthan. Hầu hết các hợp chất được tìm thấy có trạng thái oxy hóa +3, các muối ở trạng thái này gần như không màu. Giống europi, samari hoặc thuli, các trihalogen có thể bị oxy hóa hoặc bị khử bởi hydro bằng các thêm vào kim loại tạo ra các dihalogen, ví dụ như [[Yterbi(II) clorua|YbCl2]]. Trạng thái +2 phản ứng tương tự với các hợp chất của [[kim loại kiềm thổ]], ví dụ như Yterbi(II) oxit (YbO) có cùng cấu trúc như [[calci oxit]] (CaO).<ref name="Holl">{{chú thích sách | publisher=Walter de Gruyter | year=1985 | edition=91–100| pages=1265–1279 | isbn=3-11-007511-3 | title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie |authors=Arnold F. Holleman; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils| language=de | chapter=Die Lanthanoide}}</ref>
* Các [[halide]]: [[Yterbi(II) clorua|YbCl2]], [[Yterbi(III) bromua|YbBr3]], [[Yterbi(III) clorua|YbCl3]], [[Yterbi(III) florua|YbF3]]
* [[Ôxít|Oxit]]: [[Yterbi(III) oxit|Yb2O3]]

=== Các đồng vị ===
{{chính|Đồng vị của ytterbi}}
Yterbi trong tự nhiên là hợp phần của 7 [[đồng vị]] bền: Yb-168, Yb-170, Yb-171, Yb-172, Yb-173, Yb-174, và Yb-176, trong đó Yb-174 là đồng vị phổ biến nhất chiếm 31,83%. 27 [[đồng vị phóng xạ]] đã được phát hiện, trong đó đồng vị ổn định nhất là Yb-169 có [[chu kỳ bán rã]] 32,026 ngày, Yb-175 là 4,185 ngày, và Yb-166 là 56,7 giờ. Tất cả đồng vị [[phóng xạ]] còn lại có chu kỳ bán rã nhỏ hơn 2 giờ, và đa số trong đó có chu kỳ bán rã nhỏ hơn 20 phút. Nguyên tố này có 12 đòng vị ổn định giả, trạng thái ổn định nhất là Yb-169m (''t''½ 46 giây).

Khối lượng nguyên tử của các đồng vị ytterbi nằm trong khoảng từ 147,9674 [[đơn vị khối lượng nguyên tử|u]] (Yb-148) đến 180,9562 u (Yb-181). [[Cơ chế phân rã]] chủ yếu trước đồng vị ổn định nhất Yb-174 là [[bắt điện tử]], và cơ chế chủ yếu sau là phát [[tia beta]]. Các [[sản phẩm phân rã]] chủ yếu trước Yb-174 là các đồng vị của nguyên tố 69 ([[thuli]]), và sau là các đồng vị của nguyên tố 71 ([[luteti]]). Về lĩnh vực [[quang lượng tử]], các đồng vị ytterbi khác nhau tuân theo hoặc là [[Bose-Einstein statistics]] hoặc là [[Fermi-Dirac statistics]], dẫn đến ứng xử thú vị trong các [[ô mạng quang học]].

== Lịch sử ==
Yterbi được nhà hóa học Thụy Điển [[Jean Charles Galissard de Marignac]] [[phát hiện các nguyên tố hóa học|phát hiện]] năm 1878. Marignac đã tìm thấy một thành phần mới trong đất sau đó được gọi là [[erbia]] và đặt tên nó là ytterbia (theo tên [[Ytterby]], một ngôi làng ở Thụy Điển nơi ông tìm thấy thành phần mới này). Ông nghi ngờ rằng ytterbia là một hỗn hợp của nguyên tố mới mà ông gọi là ytterbi.<ref name=history/>

Năm 1907, nhà hóa học người Pháp [[Georges Urbain]] tách ytterbia của Marignac thành hai thành phần: neoytterbia và lutecia. Neoytterbia có thể sau này được gọi là nguyên tố ytterbi, và lutecia có thể là nguyên tố [[luteti]]. Cùng lúc đó, [[Auer von Welsbach]] đã tách hoàn toàn các nguyên tố này từ ytterbia, nhưng ông gọi chúng là aldebarani và cassiopei.<ref name=history/>

Các tính chất vật lý và hóa học của ytterbi đã không được xác định mãi cho đến năm 1953 khi ytterbi gần như tinh khiết đầu tiên được sản xuất.<ref name=history/> Giá ytterbi tương đối ổn định khoảng 1.000 [[USD]]/kg từ khoảng năm 1953 và 1998.<ref>{{chú thích báo| publisher = USGS| title = Rare-Earth Metals| author = James B. Hedrick| access-date = ngày 6 tháng 6 năm 2009| url = http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/rare_earths/740798.pdf| archive-date = 2011-01-10| archive-url = https://web.archive.org/web/20110110181854/http://minerals.usgs.gov//minerals//pubs//commodity//rare_earths//740798.pdf| url-status = dead}}</ref>

== Xem thêm ==
* [[Erbi]]
* [[Terbi]]
* [[Ytri]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

== Đọc thêm ==
* ''Guide to the Elements – Revised Edition'', Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1

== Liên kết ngoài ==
{{Commons|Yterbium}}
{{wiktionary|ytterbium}}
* [http://education.jlab.org/itselemental/ele070.html It's Elemental – Ytterbium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128160328/http://education.jlab.org/itselemental/ele070.html |date=2021-01-28 }}
{{clear}}
{{Bảng tuần hoàn thu gọn}}


[[Thể loại:Nguyên tố hóa học]]
[[Thể loại:Họ Lanthan]]
[[Thể loại:Yterbi]]
[[Thể loại:Họ Lantan]]

Yterbi - Lịch sử thay đổi

imported>InternetArchiveBot: Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.9.5