Bước tới nội dung

Henriette Marie của Pháp

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Bản mẫu:Infobox Henriette Marie của Pháp (tiếng Pháp: Henriette Marie de France; 25 tháng 11, năm 1609 – 10 tháng 9, năm 1669) là Vương hậu của Vương quốc Anh, Ireland và Scotland với tư cách là vợ của Charles I của Anh. Nguyên là Vương nữ của Vương quốc Pháp, Henriette Marie là một người phụ nữ theo đạo Công giáo, do đó khi sang nước Anh bà đã gặp phải một làn sóng dè bỉu vì khác biệt tôn giáo, không những vậy mà chính điều này đã khiến bà không được làm lễ đăng quang với tư cách là Vương hậu Anh.[1] Sự mâu thuẫn và ảnh hưởng tiêu cực về gốc gác của bà tiếp tục leo thang vào năm 1644, khi Henrietta Maria bị buộc phải rời khỏi Anh trở về Pháp vào lúc Cuộc nội chiến Anh lần thứ nhất của Nội chiến Anh đang bùng phát mạnh mẽ. Cho đến năm 1649, Vua Charles I bị xử tử hình, chế độ quân chủ Anh tưởng chừng cáo chung cho đến khi con trai bà, Charles II, thành công thiết lập lại trong Trung hưng quân chủ Anh. Dẫu vậy, sau một thời gian ngắn quay lại London, Henrietta Maria vẫn quyết định lưu vong và qua đời tại Pháp, cùng người con gái út Henrietta.

Henrietta Maria là vợ của Vua Charles I, do vậy là mẹ của hai vị Quốc vương liên tiếp sau đó là Charles II và James II. Cũng do vậy, bà là bà nội của 2 vị Nữ vương và 1 vị Quốc vương dẫn đến sự kết thúc của nhà Stuart trên ngai vàng Anh, đó là Mary II, William III và Anne I của Anh. Thông qua con gái út Henrietta, bà cũng là tổ tiên của các quân chủ Pháp nhà Bourbon từ thời Louis XV của Pháp.

Tiểu sử

Tập tin:Queen Henrietta Maria as a child by Frans Pourbus the Younger 1611.jpg
Henriette Marie khi còn nhỏ.

Henriette Marie sinh vào ngày 25 tháng 11 năm 1609 tại Cung điện Louvre ở Paris. Ngày sinh của bà có tranh cãi, một số sử gia cho là ngày 26 tháng 11, trong khi tại Anh khi ấy vẫn đang dùng lịch Julius, thì ngày sinh của bà là được viết thành ngày 16 tháng 11, chỉ có năm sinh không thay đổi.

Trong gia đình, Henriette Marie là con gái út của Quốc vương Henri IV của Pháp thuộc nhà Bourbon và Vương hậu thứ hai của ông, Marie de' Medici - một quý nữ xuất thân từ gia tộc quyền lực và danh giá người Ý, nhà Medici. Bà là một người nổi bật theo đạo Công giáo với đức tin ngoan đạo. Với việc là con gái của một vị Vua nhà Bourbon, Henrietta Maria là Fille de France, em gái của vị Vua tương lai của Pháp, Louis XIII. Quốc vương Henry, cha của bà đã bị ám sát vào ngày 14 tháng 5 năm 1610, lúc đó bà còn chưa đầy tuổi. Khi còn là một đứa trẻ, với địa vị công chúa của Pháp, Henrietta Maria được nuôi dưỡng dưới sự giám sát của phó mẫu là Françoir de Montglat.

Sau khi chị gái của bà là Christine Marie kết hôn với Victor Amadeus I, Công tước xứ Savoy và trở thành Công tước phu nhân, Henriette Marie đã bắt đầu được đào tạo như một công chúa danh giá. Cùng với các chị em của mình, Henriette Marie được tham gia các môn cưỡi ngựa, nhảy múa và ca hát, đồng thời còn được tham gia vào các vở kịch được biểu diễn trong triều đình Pháp. Mặc dù được dạy kèm về đọc và viết, Henriette Marie không được biết đến là có thiên phú do Công chúa bị ảnh hưởng nặng nề bởi dòng Cát Minh. Đến năm 1622, Henrietta Maria đang sống ở Paris với một gia đình khoảng 200 người hầu và được bề trên nhen nhóm kế hoạch định hôn.[2]

Vương hậu nước Anh

Sắp đặt hôn nhân

Tập tin:Henrietta Maria as Princess of France.jpg
Vương nữ Henrietta Maria khi còn ở Pháp, năm 1615.

Lần đầu tiên Henrietta Maria gặp người chồng tương lai của mình, Charles I, là ở Paris vào năm 1623, khi ông đang đi du lịch tới Tây Ban Nha với Công tước xứ Buckingham để thảo luận về một cuộc hôn nhân có thể với María Ana của Tây Ban Nha thuộc Vương tộc Habsburg.

Vua Charles lần đầu tiên nhìn thấy Henrietta Maria là tại một buổi giải trí tại triều đình Pháp. Tuy nhiên, chuyến đi của Charles đến Tây Ban Nha đã kết thúc tồi tệ. Khi Vua Felipe IV của Tây Ban Nha yêu cầu ông chuyển sang Công giáo và sống ở Tây Ban Nha trong 1 năm sau đám cưới để đảm bảo sự tuân thủ của Anh đối với các điều khoản của hiệp ước, Charles đã cảm thấy bị xúc phạm và khi trở về Anh vào tháng 10, ông và Buckingham đã yêu cầu Vua James tuyên chiến với Tây Ban Nha. Từ đó, Charles bắt đầu kiếm tìm một cô dâu mới, và Henrietta Maria của nước Pháp là một gợi ý tuyệt vời. Cuộc hôn nhân cuối cùng đã được James Hay và Henry Rich đàm phán tại Paris. Henrietta Maria khi ấy 15 tuổi nhưng bà không quá trẻ so với tuổi kết hôn ở thời đại đó, thông thường là 14 tuổi. Dù được nhìn nhận chung là xinh đẹp, song quan điểm về ngoại hình của Henrietta Maria đương thời có nhiều ý kiến khác nhau, ví dụ cô cháu gái Sophie của Pfalz cho rằng: "Sau khi nhin những tranh chân dung tuyệt đẹp của Van Dyck, tôi đã nhìn rất nhiều phụ nữ đẹp khắp nước Anh, nhưng vẫn ngạc nhiên khi thấy Vương hậu (chỉ Henrietta Maria). Người phụ nữ xinh đẹp và gầy gò, vẻ đẹp vượt trên tiêu chuẩn bình thường. Bà ấy mặc dù có cánh tay dài và săn chắc, đôi vai không đều... nhưng lại có đôi mắt, cái mũi và làn da xinh đẹp".[3]

Ngày 1 tháng 5 năm 1625, lễ kết hôn chính thức giữa Quốc vương nước Anh Charles I và Henrietta Maria được tổ chức tại Cung điện ở Notre Dame. Đây là thời điểm ngắn sau khi Charles chính thức lên ngôi Vương nước Anh. Charles và Henrietta Maria sau đó đã trải qua đêm đầu tiên cùng nhau tại Tu viện Thánh Augustine, Canterbury, Kent vào ngày 13 tháng 6 năm 1625. Vào ngày 2 tháng 2 năm 1626, Vua Charles cùng Henrietta Maria dự định cùng làm lễ đăng quang ở Tu viện Westminster.

Tuy nhiên, vấn đề phát sinh khi Henrietta Maria là người Công giáo trong khi Nhà thờ nước Anh lúc này đều được cử hành lễ theo kiểu Tin Lành. Việc này càng khó khăn khi Henrietta Maria khăng khăng giữ lại đức tin Công giáo, và do vậy đã khiến bà không thể đồng thời được làm lễ cùng chồng trong ngày đăng quang - một điều chưa từng xảy ra trước đó. Khi nghe tin lễ nghi sẽ khác biệt, Henrietta Maria đã từng đề nghị Daniel de La Mothe Duplessis Houdancourt, Giám mục Mende, một người Pháp theo Công giáo, thay cho vị Giám mục thuộc nước Anh để bà có thể cử hành lễ đăng quang, nhưng điều này bị Charles và triều đình của ông phản đối. Và cuối cùng, Henrietta Maria chỉ được phép nhìn Charles đăng quang vương miện Anh, với khoảng cách xa và khuất khỏi tầm mắt.

Chính việc Henrietta Maria không đủ tư cách đăng quang đã khiến quần chúng Anh bất mãn và chỉ trích bà. Vị Vương hậu khi đến nước Anh đã đem theo một bộ phận của hồi môn khổng lồ với đầy kim cương, đá quý, ngọc trai, cùng những bộ quần áo đẹp đẽ bằng vải satanh và vải nhung. Bên cạnh đó, còn vô số trang sức đi kèm, tranh vẽ, sách vở liên quan đến tôn giáo cùng với 10.000 đồng livre bằng vàng. Bên cạnh đó, dĩ nhiên là các Thị tùng người Pháp, đặc biệt là hơn 10 Thầy tu dòng Oratorian.[2] Thời điểm cuộc hôn nhân diễn ra, triều đình Anh có chiều hướng thân Pháp với sự ủng hộ Huguenot,[4] nhưng danh tiếng của Henrietta Maria tại Anh vẫn rất thấp. Và sau thời gian đầu khá khó khăn thì bà cùng chồng mình cũng dần tận tâm về mặt tình cảm. Dẫu vậy, Henrietta Maria vẫn không thể hòa nhập mình với xã hội Anh, khi bà không thích nói tiếng Anh, và tận những năm cuối của thập niên 1640s thì bà vẫn rất khó khăn khi đọc và viết loại ngôn ngữ nhà chồng này.

Vấn đề tôn giáo và Hộ quản gia

Tôn giáo của Henriette Marie, đạo Công giáo, không được ưa chuộng ở Anh kể từ thời kỳ Henry VIII cùng các triều thần thực hiện cuộc Cải cách Anh. Ngay cả nhà chồng của bà là nhà Stuart, vào thời điểm tiếp nhận ngai vàng đã trở thành Anh giáo. Trước khi cưới Henrietta Maria, Vua Charles cũng đã từng cảm thấy bị xúc phạm khi Vua Tây Ban Nha yêu cầu ông chuyển sang đạo này nếu muốn cưới Công chúa Tây Ban Nha là Infanta Maria Anna. Điều này đã ngăn cản Henrietta Maria có một lễ đăng quang Vương hậu chính thức.

Tập tin:Coat of Arms of Henrietta Maria of France.svg
Huy hiệu của Henriette Marie với tư cách là Vương hậu của Anh, Scotland và Ireland.

Những sự kiện trên, kết hợp với niềm tin Công giáo của bà đã khiến Henrietta Maria trở thành một "thế lực nguy hiểm" cho xã hội Anh thời đó, cũng như một vị Vương hậu không được lòng dân vì người ta lo sợ Công giáo sẽ lại thống trị cùng với âm mưu thuốc súng được suy diễn lan tràn. Nhân dân London thường chỉ trích Maria là một nhân vật "vô căn cứ, thiếu hiểu biết và phù phiếm" trong năm 1630,[5] thế nhưng một số người có cái nhìn thiện cảm hơn về bà, cho rằng Henrietta Maria là một người thụ hưởng, có một sức mạnh cá nhân tiềm ẩn của nữ tính và thiên phú nghệ thuật.

Về quan điểm tôn giáo, rất hiển nhiên rằng Henrietta Maria cực kỳ có lòng tin về Công giáo, và trong suốt thời gian làm Vương hậu bà cũng cho thấy điều này. Vua Charles hay gọi bà là [Maria], còn dân chúng lại gọi [Queen Mary], ám chỉ và mỉa mai đến bà nội của nhà Vua, Mary, Nữ vương của người Scots, cũng là một người Công giáo nổi tiếng.[6] Mặc cho các chỉ trích, Henrietta Maria rất cởi mở khi nói về tôn giáo của mình,[6] bà đã cản trở việc nuôi dạy các con trai cả của gia đình Công giáo biến thành Tin Lành của triều đình Anh, thậm chí còn khuyến khích kết hôn kiểu Công giáo, và những việc làm này của bà gây tranh cãi dữ dội, ngoài ra hành động của bà cũng phạm vào luật lệ của Anh.[6] Tháng 7 năm 1626, Henrietta Maria ngừng cầu nguyện cho những người Công giáo bị xử tử tại Tyburn, khiến một làn sóng phẫn nộ từ cộng đồng Công giáo tràn lan.[7] Và mặc cho những người Công giáo vẫn hằng ngày bị xử tử tại Anh, Henrietta Maria vẫn rất chuyên tâm đam mê tín ngưỡng của mình. Với những sự kiện trên, bà đã không thành công khi thuyết phục người cháu theo thần học Calvin là Rupert xứ Rhine cải đạo trong thời gian ông ở nước Anh.[3]

Thời điểm qua Anh để kết hôn, Henrietta Maria đã mang một đoàn Thị tùng rất đông đúc, tất cả đều là người Công giáo, đáng kể nhất là người bạn tâm giao của bà là Madame Jeanne de Harlay. Vua Charles nhiều lần chỉ trích đám Thị tùng này của vợ mình vì đã khiến cuộc hôn nhân giữa ông và bà gặp khó khăn trong thời gian đầu vì khác biệt tôn giáo. Điều này đã khiến ông trục xuất toàn bộ bọn họ khỏi triều đình Anh vào ngày 26 tháng 6 năm 1626, nhà Vua đã phải dùng đến vũ lực quân đội khi Henrietta Maria đã rất phản đối quyết định này. Sau cùng, bà cũng dàn xếp giữ lại 7 người, trong đó có thầy tu chứng tội của mình, Robert Phillip. Việc làm này của Vua Charles ngoài cắt sự ảnh hưởng của người Pháp tác động lên vợ mình, đồng thời cũng khiến sự tiêu xài hoang của Henrietta Maria được kiểm soát, khi chỉ mới vài năm hôn nhân mà bà đã phải mắc vào những món nợ khá lớn. Và dù nhà Vua đã gửi khá nhiều quà cho bà, Henrietta Maria vẫn rất thích sử dụng tiền riêng để mua sắm, đều là những bộ trang phục đắt tiền xa hoa, điều này được dẫn chứng bởi các hồ sơ tài chính trong Hộ quản gia riêng của bà,[8] rất nhiều chi tiêu khổng lộ kéo dài đến tận thời kỳ Tiền nội chiến.[9]

Tập tin:Anthonis van Dyck 013.jpg
Henriette Marie cùng người hầu lùn của mình, Jeffrey Hudson.

Chỉ trong vài năm sau, những thành viên trong Hộ quản gia của Henrietta Maria hình thành với toàn người Anh. Henry Jermyn, Bá tước xứ St Albans trở thành tâm phúc và Phó Trấn viên của bà, Susan Feilding, Bà Bá tước xứ Denbigh trở thành bạn thân và Trưởng thị tùng với tư cách ["Head of the Robes"] - chuyên phụ trách sửa soạn y phục cho Vương hậu trong các dịp đại lễ,[10] và bà cũng bắt đầu sử dụng nhiều người mắc chứng thấp lùn trong triều, điển hình là Jeffrey Hudson. Theo điều kiện tặng phẩm mà Vua Charles dành cho bà, Henrietta Maria sở hữu Dinh thự Somerset, Cung điện Greenwich, Cung điện Oatlands, Cung điện Nonsuch, Cung điện Richmond và Dinh thự Holdenby. Sau đó ít lâu, bà còn được tặng thêm Dinh thự Wimbledon do chính Vua Charles mua cho bà.[11] Ngoài ra, bà cũng còn một đàn thú cưng gồm chó, khỉ và chim được nuôi trong lồng.[12]

Henrietta Maria và Charles

Henrietta Maria và Charles bắt đầu một mối quan hệ theo một cách không mấy tốt đẹp, khi Charles đã ngạo mạn từ chối người đàm phán Pháp được phái đến cho cuộc hôn nhân của hai người. Lúc đầu, hai người họ rất lạnh lùng và hay cãi vã. Henrietta Maria cũng tỏ ra không ưa Công tước xứ Buckingham - một cận thần yêu thích của Charles.[13]

Trong thời gian này, người thân thiết nhất với Henrietta Maria ở nước Anh chính là Lucy Hay, Bà Bá tước xứ Carlisle, một nữ quý tộc theo đạo Tin Lành và là vợ của James Hay, Bá tước xứ Carlisle thứ nhất. Bá tước Carlisle là người góp phần khiến cuộc hôn nhân giữa Henrietta Maria và Charles diễn ra thành công, còn Bà Bá tước Lucy là con gái của Henry Percy, Bá tước xứ Northumberland, sinh trưởng trong một gia đình danh giá và sớm đã nổi tiếng với vẻ đẹp quyến rũ cùng sự dí dỏm. Lucy trở thành vợ thứ hai của Bá tước Carlisle và nhân dịp Henrietta Maria đăng quang Vương hậu, bà được phong làm ["First Lady of the Bedchamber"] - một tước vị dành cho các Thị tùng cao cấp của các Vương hậu hoặc Công chúa của triều đình Anh.

Vào tháng 8 năm 1628, Công tước xứ Buckingham bị ám sát, để lại một khoảng trống tại triều đình Anh. Mối quan hệ của Henrietta Maria với chồng nhanh chóng bắt đầu được cải thiện và hai người đã tạo nên mối liên kết sâu sắc về tình yêu và tình cảm, được đánh dấu bằng những trò đùa khác nhau của Henrietta Maria về Charles. Henrietta Maria mang thai lần đầu tiên vào cùng năm ấy, nhưng mất đứa con đầu lòng ngay khi sinh vào năm 1629, sau một cuộc chuyển dạ rất khó khăn. Năm 1630, Vua Charles II tương lai đã được sinh ra thành công, tuy nhiên, cuộc chuyển dạ này cũng cực kỳ khó khăn và thành công khi có sự can thiệp của vị bác sĩ nổi tiếng Theodore de Mayerne.

Và dù đã tống các thành viên người Pháp từng đi theo Henrietta Maria đến Anh, triều đình của Charles bị ảnh hưởng nặng nề bởi xã hội Pháp. Tiếng Pháp thường được sử dụng để ưu tiên cho tiếng Anh, được coi là một ngôn ngữ lịch sự hơn. Ngoài ra, Vua Charles sẽ thường xuyên viết thư cho Henrietta Maria gửi ["Tình yêu dấu"]. Những lá thư này thể hiện sự thân thiết trong mối quan hệ của họ, và Vua Charles cũng bắt đầu gọi bà là "Maria" một cách thân mật hơn nếu so với khi trước.[14] Sau khi mối quan hệ giữa hai người được cải thiện, Maria với Lucy Hay không còn thân thiết như trước vì trước đó họ đã có sự khác biệt, Lucy theo đạo Tin Lành sôi nổi và mạnh mẽ, Henrietta Maria lại tuân theo sự hài hòa Công giáo.[15][16]

  • Tranh vẽ bởi Anthony van Dyck về hai vợ chồng những năm 1630

Thú vui nghệ thuật

Henrietta Maria có niềm vui thích cực kỳ mạnh về hội họa, và việc bà bảo trợ cho vô số nghệ sĩ là một biểu trưng rất hiển nhiên chứng minh điều này.[17] Bà đã cùng chồng mình dành nhiều thời gian đánh giá và sưu tầm các thể loại tranh cổ, sách vở từ nhiều nguồn, và bà nổi tiếng khi bảo trợ cho họa sĩ người Ý là Orazio Gentileschi, người đã đi theo cùng Henrietta Maria đến Anh trong đoàn tùy tùng mà bà mang theo khi trước, với tư cách là một thành viên trong hộ bảo trợ của François de Bassompierre - một sủng thần của Henrietta Maria.

Dưới sự bảo trợ của Vương hậu, Orazio cùng con gái là Artemisia Gentileschi đã phụ trách trang trí các ô trần nhà trong tòa nhà Queen's House thuộc Cung điện Greenwich do bà sở hữu. Những họa sĩ người Ý khác nhận sự bảo trợ của bà còn có Guido Reni, Jean Petitot và Jacques Bourdier.[18] Bên cạnh đó, Henrietta Maria cũng tích cực trong nghệ thuật sân khấu thời Stuart, và những hoạt động này của bà được tán dương bởi Vua Charles - một người cũng yêu thích các loại hình nghệ thuật thị giác. Ngoài ra, bà cũng là người bảo trợ cho nhà soạn nhạc người Anh Nicholas Lanier và nhà điêu khắc Inigo Jones, những cái tên nổi tiếng thuộc phạm trù âm nhạc và điêu khắc của Anh.[19]

Đối diện với Nội chiến Anh

Thời kỳ Tiền nội chiến

Trong những năm 1640, nước Anh rơi vào cuộc nội chiến khủng khiếp được biết đến là Nội chiến Anh hay Chiến tranh Ba Vương quốc, sự sung đột giữa phái ủng hộ vương triều là Cavalier và Roundhead ủng hộ Nghị viện Anh. Henrietta Maria, vợ của nhà Vua Charles I, theo lẽ thường cũng dính vào cuộc tranh đoạt này. Rất nhiều nghiên cứu cấp trường học ở Anh khi bàn về cuộc nội chiến này đều nêu lên vai trò của bà và mức độ mà bà chịu trách nhiệm để dẫn đến thất bại của phe bảo hoàng về sau.[20]

Tập tin:Workshop of Anthony van Dyck - Portrait of Henrietta Maria de Bourbon, Queen of England.jpg
Henrietta Maria khoảng những năm 1630, trước khi Nội chiến Anh bùng nổ.

Hầu hết ý kiến phổ thông đều đánh giá Henrietta Maria trong thời kỳ này là một người mạnh mẽ, áp chế người chồng có phần nhu nhược của mình. Nhà sử học Wedgwood còn nhấn mạnh rằng vai trò của Henrietta Maria chắc chắn rất lớn mạnh, "Nhà vua đều hỏi bà bất kỳ vấn đề chính trị nào, ngoại trừ tôn giáo", và kêu ca rằng nhà Vua Charles I không thành công khi đưa bà vào Cơ mật Hội đồng để dự chính một cách chính thức.[21] Những năm 1970, nhiều sử gia nhận định vai trò của Henrietta Maria lại rất hạn chế, chỉ ra rằng nhiều vấn đề là do Vua Charles I tự mình ra quyết định.[22] Trong khi đó, các sử gia hiện đại nhận định Henrietta Maria có tham dự vào cuộc nội chiến này, nhưng không phải thông qua sự ảnh hưởng chính trị mà là các hành động với công chúng, ảnh hưởng không ít đến quyền đưa ra lựa chọn mà Vua Charles có thể thực hiện.[23]

Trước đó, từ những năm 1630, Henrietta Maria đã hành động nhiều vấn đề liên quan đến tôn giáo, mà về sau được nhìn nhận là chất xúc tác mạnh dẫn đến căng thẳng trước thời kỳ Nội chiến, và khiến bà trở thành "Một vị Vương hậu không được dân chúng kính trọng, một người chưa bao giờ thành công khiến triều thần của mình nể phục".[24] Năm 1632, bà bắt đầu triển khai những dự án xây dựng những nhà thờ Công giáo trong khu vực Dinh thự Somerset. Trước đó, ở trong khu vực này cũng có một nhà thờ cũ và đã bị hạ đi vì dân chúng Tin Lành không thích thú,[25] đến khi Henrietta Maria xây dựng nhà thờ mới thì tuy bề ngoài được che đậy kỹ càng, song bên trong phát sinh ra những buổi lễ cầu nguyện theo lối Công giáo ngày một mạnh mẽ. Đặc biệt ở năm 1636, một hoạt động tôn giáo lớn diễn ra ở đây, đã khiến người Tin Lành cảm thấy bị đe dọa và bắt đầu chỉ trích việc làm này của Vương hậu. Theo đó, hoạt động tôn giáo của Henrietta Maria chủ yếu là theo lối Công giáo ở Châu Âu lục địa vào thế kỉ 17 đương thời. Và theo như ghi nhận của nhà sử học Kevin Sharpe, một lượng lớn tầm 300.000 người Anh đã theo Công giáo do sự ảnh hưởng của Henrietta Maria, và con số này chắc chắn còn nhiều hơn nếu xét các dân số sống tại triều đình Anh khi ấy.[26]

Hệ quả này khiến Vua Charles I bị chỉ trích mạnh mẽ từ Nghị viện do vô dụng trong việc can thiệp việc làm của vợ mình, và hành động tổ chức Requiem dành cho Richard Blount vào năm 1638 của Henrietta Maria tiếp theo đó càng khiến tình hình thêm phức tạp. Không chỉ dừng lại ở vấn đề tôn giáo gây tức giận dân chúng, Henrietta Maria còn tham gia các vở ca vũ kịch, động chạm đến hình ảnh toàn diện của mình và làm mất lòng những người theo Thanh giáo tại Anh. Trong hầu hết các vở kịch, Henrietta Maria sắm vai diễn truyền tải niềm tin của phong trào Đại kết.[27] Những sự việc của Henrietta Maria được cho là "ngạo mạn và bất dung", thậm chí dấy lên những ý kiến và nhận xét thù ghét về Vương hậu ngay trong triều đình. Học giả người Scotland là Alexander Leighton đã bị tra khảo và bỏ tù vì sỉ nhục Henrietta Maria trong sách của mình, còn Luật sư phái Thanh giáo là William Prynne đã bị xẻo lỗ tai vì viết rằng "Thể loại nữ diễn viên chỉ là những con điếm", một dòng ám chỉ rõ ràng Henrietta Maria.[28] Sau đó, triều đình Anh còn đổ cho Henrietta Maria chịu trách nhiệm trong Bạo loạn ở Ireland năm 1641, được tin rằng có liên quan đến các Tu sĩ dòng Tên mà Henrietta Maria là đại diện. Và cũng vì những hệ quả trên, Henrietta Maria rất ít khi hiện diện ở London từ những năm này.[29]

Tập tin:John Pym.jpg
John Pym, người góp phần quan trọng trong Nội chiến Anh.

Từ năm 1641, một liên minh của thành viên trực thuộc Nghị viện Anh đứng đầu bởi John Pym đã tăng sức ép lên Vua Charles I, sau những trận chiến bên ngoài đầy thảm bại. Tiếp đó, Nghị viện tiến hành bắt giam và xử tử Cố vấn của nhà Vua, Tổng giám mục William Laud cùng Thomas Wentworth, Bá tước xứ Strafford. Và như một phần kế hoạch, Pym lại tiếp tục hướng đến Henrietta Maria để tạo một sức ép nữa cho nhà Vua. Cuối năm ấy, một điều luật có tên Đại phản kháng (Grand Remonstrance) đã được Nghị viện Anh thông qua, đã yêu cầu không gọi trực tiếp tên của Henrietta Maria. Và tuy không trực tiếp đề cập, song rõ ràng bà là một phần của những kế hoạch tra khảo và xét xử sắp tới để tạo sức ép cho Vua Charles I.[30] Một tâm phúc cải đạo Công giáo của bà, Henry Jermyn, đã bị buộc phải rời khỏi Anh sau sự kiện Âm mưu binh biến năm 1641 diễn ra.

Những động thái liên tiếp của Henrietta Maria chủ yếu là giúp đỡ chồng mình vạch ranh giới với Nghị viện Anh, và nhiều nguồn tin rằng chính bà đã khiến nhà Vua quyết định bắt giữ thành viên của Nghị viện vào tháng 1 năm 1642, mặc dù không có bằng chứng chắc chắn nào chứng minh.[31] Đại sứ Pháp là Hầu tước de La Ferté-Imbault, trong tình thế cân bằng chính trị của mình khi ấy, đã muốn nhà Vua cùng Nghị viện hòa hoãn, khiến âm mưu bắt giữ của nhà Vua bị trục trặc, bên cạnh đó còn có lẽ do sự can thiệp của người bạn cũ Lucy Hay của Vương hậu, mà cuối cùng John Pym và các thành viên của Nghị viện Anh đều thoát khỏi sự bắt giữ này của nhà Vua. Kế hoạch này khiến lý do chống đối nền quân chủ Anh dâng cao hơn bao giờ hết, khiến Henrietta Maria cùng chồng mình phải chạy từ Whitehall đến Hampton Court, làm ngấp nghé bừng lên cuộc Nội chiến kinh khủng sắp xảy đến.[32]

Tháng 2 năm ấy, Henrietta Maria giong buồm rời khỏi Anh để đến Den Haag, phần vì tự bảo vệ mình, phần vì để dân chúng Anh bớt vì sự có mặt của bà mà giương mũi giáo về phía Vua Charles I trong tình thế nhạy cảm này.[33] Thành phố Den Haag là nơi quan trọng của gia tộc xứ Orange, do con rể tương lai của bà là William xứ Orange nắm giữ. Và trong chuyến chạy trốn này, Henrietta Maria cũng đem theo con gái cả Mary Henrietta, người được định ước cho William để mang lại liên minh cho nước Anh.

Thời kỳ thứ nhất (1642 – 1646)

Tập tin:Henrietta Maria and Charles I 02.jpg
Henrietta Maria và Charles trước chiến tranh, cùng với con trai Charles của họ. Hai vợ chồng đã trải qua phần lớn thời gian chiến tranh xa cách nhau, chỉ liên lạc qua thư từ. Hendrik Gerritsz Pot , Bộ sưu tập Hoàng gia

Vào tháng 8 năm 1642, khi cuộc nội chiến Anh bùng nổ, Henrietta Maria đang ở The Hgue, Hà Lan gây quỹ cho phe Bảo hoàng. Henrietta Maria tập trung gây quỹ để đảm bảo an toàn cho vương quyền Anh và cố gắng thuyết phục Hoàng tử Frederick Henry xứ Orange và vua Christian IV của Đan Mạch ủng hộ phe của Charles[34] . Henrietta vẫn thường xuyên gửi thư liên lạc với chồng nhằm trao đổi và đưa ra quyết định chung[35] . Bà không khỏe trong thời gian này khi bị cảm lạnh, ho, đau răng và đau đầu. Các cuộc đàm phán gặp khó khăn khi những đồ trang sức quá đắt để bán dễ dàng, vừa tiềm ẩn nguy cơ chính trị - nhiều người mua đã chùn bước do lo ngại tương lai Quốc hội Anh sẽ đòi lại, họ lập luật việc bán này là bất hợp pháp.[36] Sau nhiều nỗ lực, vị Vương hậu Anh đã thành công bán một số món nhỏ hơn nhưng bà bị báo chí Anh miêu tả đã bán những viên ngọc quý của quốc gia để mua súng cho cuộc xung đột tôn giáo khiến dân Anh ngày càng bất mãn với bà. Bà thúc giục chồng khi đó đang ở York phải nhanh chóng bảo vệ cảng chiến lược Hull càng sớm càng tốt và tỏ vẻ giận giữ khi ông chậm trễ.[37]

Đầu năm 1643, Henrietta Maria cố gắng trở lại Anh gặp chồng một phần do vua Charles I coi thường lời khuyên của vợ trong các bức thư[38] . Lần đầu tiên cố gắng vượt biển từ The Hague không hề dễ dàng do bị bão táp đánh tơi tả, con tàu của bà suýt bị chìm và buộc phải quay trở lại cảng. Một số tàu hộ tống của bà đã bị hư hại và một chiếc, tàu chở hành lý của gia đình bà với nhiều tài sản của bà đã bị chìm gần Texel. Henrietta Maria đã lợi dụng sự chậm trễ này để thuyết phục người Hà Lan thả một lô vũ khí cho nhà vua, lô hàng này đã bị giữ theo yêu cầu của Quốc hội. Bất chấp các nhà chiêm tinh của bà dự đoán thảm họa, bà lại ra khơi vào cuối tháng Hai. Lần thử thứ hai này đã thành công và bà đã tránh được hải quân của Quốc hội để đổ bộ xuống Bridlington ở Yorkshire với quân đội và vũ khí.[39] Các tàu chiến truy đuổi sau đó đã bắn phá thị trấn, buộc đoàn tùy tùng hoàng gia phải tìm nơi trú ẩn ở các cánh đồng lân cận. Tuy nhiên, Henrietta Maria đã quay lại dưới làn đạn để tìm lại con chó cưng Mitte của mình, con chó đã bị tùy tùng của bà bỏ quên.

Henrietta Maria đã dừng chân một thời gian ở York, nơi bà được Bá tước Newcastle tiếp đãi rất trọng thị .Bà đã tận dụng cơ hội để thảo luận về tình hình phía bắc biên giới với những người Scotland theo phe Hoàng gia, thúc đẩy các kế hoạch của Montrose và những người khác về một cuộc nổi dậy.[40] Vương hậu cũng ủng hộ đề xuất của Bá tước Antrim về việc giải quyết cuộc nổi loạn ở Ireland và đưa quân từ bên kia biển đến hỗ trợ nhà vua ở Anh. Henrietta Maria tiếp tục tranh luận mạnh mẽ cho một chiến thắng hoàn toàn trước kẻ thù của Charles, phản đối các đề xuất thỏa hiệp. Bà đã bác bỏ những thông điệp riêng từ Pym và Hampden yêu cầu bà sử dụng ảnh hưởng của mình đối với nhà vua để tạo ra một hiệp ước hòa bình và bị Quốc hội luận tội ngay sau đó[41]. Trong khi đó, Quốc hội đã bỏ phiếu phá hủy nhà nguyện riêng của bà tại Somerset House và bắt giữ các tu sĩ dòng Capuchin. Vào tháng 3, Henry Marten và John Clotworthy đã xông vào nhà nguyện cùng với quân đội và phá hủy bàn thờ của Rubens, đập vỡ nhiều bức tượng và đốt các bức tranh tôn giáo, sách và y phục của Vương hậu.[42]

Tập tin:Merton College Chapel from just north of the Meadow.jpg
Nhà nguyện Merton College , nơi trở thành nhà nguyện riêng của Henrietta Maria khi bà ở Oxford trong thời Nội chiến

Đi về phía nam vào mùa hè bà gặp Charles tại Kineton gần Edgehill trước khi tiếp tục hành trình đến thủ đô hoàng gia ở Oxford. Chuyến đi qua vùng Midlands đang tranh chấp không hề dễ dàng và Hoàng tử Rupert được cử đến Stratford-upon-Avon để hộ tống bà.Bất chấp những khó khăn của chuyến đi, Henrietta Maria rất thích thú, ăn uống ngoài trời với binh lính của mình và gặp gỡ bạn bè trên đường đi.[43] Bà đến Oxford và được hoan nghênh nhiệt liệt, có những bài thơ được viết để vinh danh bà và Jermyn, thị thần của bà, được nhà vua phong tước hiệu quý tộc theo yêu cầu của chủ.[44]

Henrietta Maria đã trải qua mùa thu và mùa đông năm 1643 ở Oxford cùng với Charles, bà cố gắng hết sức để duy trì cuộc sống cung đình dễ chịu mà họ đã tận hưởng trước chiến tranh. Vương hậu sống trong khu nhà ở của Hiệu trưởng tại Merton College , được trang hoàng bằng đồ nội thất hoàng gia được mang từ London lên. Những người bạn đồng hành thường xuyên của Henrietta đều có mặt: Denbigh, Davenant, những người lùn của bà, các phòng nhiều chú chó, bao gồm cả Mitte.[45] Bầu không khí ở Oxford là sự kết hợp giữa một thành phố được củng cố và một cung đình hoàng gia và Henrietta Maria thường xuyên căng thẳng lo lắng.[46]

Tuy nhiên vào đầu năm 1644, tình hình quân sự của nhà vua bắt đầu xấu đi. Lực lượng Hoàng gia ở phía bắc chịu áp lực và sau thất bại của phe Hoàng gia tại trận Alresford vào tháng 3, kinh đô Oxford trở nên kém an toàn hơn. Vương hậu đang mang thai con gái Henrietta và quyết định được đưa ra là để bà rút lui an toàn về phía tây đến Bath.[47] Charles đã đi cùng bà đến tận Abingdon trước khi trở về Oxford với các con trai của mình. Đó là lần cuối cùng hai người gặp nhau.

Henrietta Maria cuối cùng tiếp tục đi về phía tây nam qua Bath đến Exeter và ở đó chờ chuyển dạ sinh con.Tuy nhiên, trong khi đó các tướng lĩnh Nghị viện là Bá tước Essex và William Waller đã đưa ra một kế hoạch để khai thác tình hình. Waller sẽ truy đuổi và cầm chân nhà vua và quân đội của ông, trong khi Essex sẽ tấn công về phía nam đến Exeter với mục đích bắt giữ Henrietta Maria và do đó sẽ có được một con bài mặc cả có giá trị đối với Charles. Đến tháng 6, quân đội của Essex đã đến Exeter. Henrietta Maria đã trải qua một ca sinh khó khăn và nhà vua phải đích thân cầu xin bác sĩ thường trực của họ là de Mayerne mạo hiểm rời London để chăm sóc vợ. Vương hậu rất đau đớn và khổ sở nhưng quyết định rằng mối đe dọa từ Essex là quá lớn nên bà đã ở lại Lâu đài Pendennis cùng con gái mới sinh, sau đó lên đường từ Falmouth trên một tàu Hà Lan đến Pháp vào ngày 14 tháng 7.[48] Mặc dù bị một tàu của Nghị viện bắn phá, bà vẫn chỉ đạo thuyền trưởng tiếp tục đi, đến Brest ở Pháp và được gia đình người Pháp của mình bảo vệ. [49]

Đến cuối năm vị thế của Charles ngày càng suy yếu và ông rất cần Henrietta Maria để gây quỹ và huy động thêm quân từ lục địa. Tuy nhiên các chiến dịch năm 1645 diễn ra không thuận lợi cho phe Bảo hoàng và việc tìm thấy và công bố thư từ giữa Henrietta Maria và Charles vào năm 1645 sau Trận Naseby đã gây thiệt hại rất lớn cho phe hoàng gia.[50] Trong hai trận đánh quyết định – Trận Naseby vào tháng 6 và Trận Langport vào tháng 7 – phe Nghị viện đã tiêu diệt hiệu quả quân đội của Charles. Cuối cùng vào tháng 5 năm 1646, Charles tìm nơi trú ẩn với một đội quân Presbyterian Scotland tại Southwell ở Nottinghamshire.[51]

Thời kỳ thứ hai (1648 – 1651)

Tập tin:IsraelSilvestreChateauneufStGermainenLaye.jpg
Cung điện lưu vong của Henrietta Maria tại St-Germain-en-Laye , như được thể hiện trong một bản khắc của Israel Silvestre vào khoảng năm 1660 .

Với sự hỗ trợ của Anna của Áo và chính quyền Pháp, Henrietta Maria được sắp xếp ở kinh đô Paris, bổ nhiệm ngài Kenelm Digby lập dị làm tể tướng và thành lập một triều đình Hoàng gia lưu vong tại Chateau-Neuf de Saint-Germain-en-Laye. Trong năm 1646, có tin đồn về việc Hoàng tử Charles sẽ đến Paris đoàn tụ với Henrietta Maria. Henrietta Maria và nhà vua rất muốn, nhưng ban đầu Hoàng tử được khuyên không nên đi vì điều đó sẽ khiến ông bị coi là một người bạn Công giáo của Pháp.[52] Sau những nỗ lực liên tục thất bại của phe Hoàng gia ở Anh, cuối cùng ông đã đồng ý đến gặp mẹ mình vào tháng 7 năm 1646.[53]

Henrietta Maria ngày càng chán nản và lo lắng ở Pháp[54], từ đó bà cố gắng thuyết phục Charles chấp nhận một chính phủ Presbyterian ở Anh như một phương tiện để huy động sự ủng hộ của người Scotland cho cuộc tái xâm lược nước Anh và đánh bại Quốc hội. Vào tháng 12 năm 1647, bà kinh hoàng khi Charles từ chối "Bốn dự luật" do Quốc hội đưa ra như một thỏa thuận hòa bình.Tuy nhiên, Charles đã bí mật ký "Cam kết" với người Scotland, hứa hẹn một chính phủ Presbyterian ở Anh ngoại trừ gia đình của chính Charles. Kết quả là Chiến tranh Nội chiến lần thứ hai, Henrietta Maria đã nỗ lực gửi một số viện trợ quân sự hạn chế đã kết thúc vào năm 1648 với thất bại của người Scotland và việc vua Charles bị lực lượng Quốc hội bắt giữ.[55]

Trong khi đó, tại Pháp, một bầu không khí "nóng bỏng" ngày càng lớn trong triều đình hoàng gia lưu vong tại Château de Saint-Germain-en-Laye.[56] Phe Henrietta Maria đã được tham gia bởi một nhóm lớn những người lưu vong theo phe Hoàng gia, bao gồm Jermyn, Henry Wilmot , Lord John Byron, George Digby , Henry Percy , John Colepeper và Charles Gerard, những người được gọi chung là 'phe Louvre'. Triều đình của Vương hậu bị bao vây bởi chủ nghĩa bè phái, sự ganh đua và đấu tay đôi; Henrietta Maria đã phải ngăn Hoàng tử Rupert đấu tay đôi với Digby, bắt giữ cả hai người, tuy nhiên, bà không thể ngăn chặn một cuộc đấu tay đôi sau đó giữa Digby và Percy, và giữa Rupert và Percy ngay sau đó. [57]

Vua Charles bị xử tử theo sắc lệnh của Quốc hội vào năm 1649, cái chết của ông khiến Henrietta Maria gần như trắng tay và bị sốc[58]. Tình hình càng trở nên tồi tệ hơn do cuộc nội chiến Pháp của Fronde , khiến cháu trai của Henrietta Maria là Vua Louis XIV cũng thiếu tiền. Trong cuộc Nội chiến Anh lần thứ ba diễn ra sau đó và cũng là lần cuối cùng, toàn bộ phe Bảo hoàng giờ đây đóng quân tại St-Germain với những người theo Henrietta Maria được bổ sung bởi phe Bảo hoàng cũ từng ở cùng con trai bà là Charles II tại The Hague bao gồm Ormonde, Inchiquin và Clarendon - những người mà bà đặc biệt không thích. Bà cũng cãi nhau với Ormonde: khi bà nói rằng nếu bà được tin tưởng thì nhà vua sẽ ở Anh, Ormonde với sự thẳng thắn thường thấy của mình, đã đáp trả rằng nếu bà chưa bao giờ được tin tưởng thì nhà vua không bao giờ cần phải rời khỏi Anh. Việc cùng đóng quân bắt đầu đưa các phe phái lại gần nhau, nhưng ảnh hưởng của Henrietta Maria đang suy yếu. Năm 1654, Charles II chuyển triều đình của mình đến Cologne, loại bỏ ảnh hưởng còn lại của Henrietta Maria ở St-Germain. [59]

Henrietta Maria ngày càng tập trung vào đức tin và con cái của mình, đặc biệt là Henrietta (người mà bà gọi là "Minette"), James và Henry. Henrietta Maria đã cố gắng cải đạo cả James và Henry sang Công giáo,[60] những nỗ lực của bà với Henry đã khiến cả những người theo phe Hoàng gia lưu vong và Charles II đều tức giận. Henrietta Maria đã thành lập một tu viện ở Chaillot vào năm 1651, và bà sống ở đó trong phần lớn những năm 1650.[61]

Thời kỳ Trung hưng

Tập tin:Sir Peter Lely 001.jpg
Bức chân dung Henrietta Maria do Sir Peter Lely vẽ sau khi con trai bà Charles II lên ngôi.

Henrietta Maria quay trở lại Anh khi chế độ quân chủ được phục hồi với việc con trai bà Charles II đăng quang vua nước Anh vào tháng 10 năm 1660 cùng con gái út Henrietta Anne. Bà không được công chúng hoan nghênh nhiều khi trở về - Samuel Pepys chỉ đếm được ba đống lửa nhỏ được đốt để vinh danh bà[62] và mô tả bà là một "người phụ nữ già nhỏ nhắn, giản dị [khi đó 50 tuổi] và không có gì khác biệt về trang phục so với bất kỳ người phụ nữ bình thường nào". Thái hậu cư trú tại Somerset House được hỗ trợ bởi một khoản lương hưu hào phóng.

Sự trở lại của Henrietta Maria một phần được thúc đẩy bởi mối quan hệ giữa con trai thứ hai của bà là James, Công tước xứ York và Anne Hyde - con gái của Edward Hyde tể tướng của Charles II. Anne đang mang thai và James đã cầu hôn cô.[63] Henrietta Maria kinh hoàng, bà vẫn không thích Edward Hyde, không chấp thuận việc Anne mang thai, và chắc chắn không muốn con gái của cận thần kết hôn với con trai mình. Tuy nhiên bất chấp những nỗ lực của bà, cặp đôi đã kết hôn.[64]

Cũng vào tháng 9 năm đó, con trai thứ ba của Henrietta Maria là Henry Stuart, Công tước xứ Gloucester qua đời vì bệnh đậu mùa ở London ở tuổi 20. Ông đã cùng anh trai mình là Vua Charles II đến Anh vào tháng 5 và đã tham gia vào cuộc diễu hành khải hoàn của nhà vua qua London. Sau đó vào đêm Giáng sinh, con gái lớn của Henrietta Maria là Mary Henrietta cũng qua đời vì bệnh đậu mùa ở London để lại một cậu con trai 10 tuổi - người sau này trở thành vua William III của Anh.

Năm 1661, Henrietta Maria quay trở về Pháp và sắp xếp để con gái út Henrietta Anne kết hôn với con trai của anh trai Louis XIII của bà là Philip I, Công tước xứ Orléans. Điều này giúp cải thiện đáng kể mối quan hệ giữa Anh và Pháp.[65]

Sau đám cưới của con gái, Henrietta Maria trở về Anh vào năm 1662 cùng với con trai Charles II và cháu trai Hoàng tử Rupert. Bà dự định ở lại Anh cho đến hết đời nhưng đến năm 1665 bà bị bệnh viêm phế quản nặng mà bà cho là do thời tiết ẩm ướt của Anh. Henrietta Maria trở lại Pháp cùng năm đó, cư trú tại Hôtel de la Bazinière (nay là Hôtel de Chimay ) ở Paris. Cháu trai của bà, Louis XIV yêu quý và kính trọng dì của mình nên đã đến thăm bà nhiều lần và tham khảo ý kiến ​​​​của bà về mọi việc liên quan đến nước Pháp. Vào tháng 8 năm 1669, bà chứng kiến ​​sự ra đời của cháu ngoại Anne Marie d'Orléans, Không lâu sau đó, bà qua đời tại Château de Colombes, gần Paris, sau khi uống quá liều thuốc phiện để giảm đau theo lời khuyên của bác sĩ Antoine Vallot của Louis XIV vì bị nhiễm trùng phổi nghiêm trọng vào thời điểm đó. Bà được chôn cất tại nghĩa trang hoàng gia Pháp ở Vương cung thánh đường Saint-Denis , trái tim của bà được đặt trong một chiếc hộp bạc và được chôn cất tại tu viện của bà ở Chaillot.[66]

Di sản

Trong chuyến thám hiểm Hành lang Tây Bắc năm 1631 trên con tàu Henrietta Maria, Thuyền trưởng Thomas James đã đặt tên cho mũi đất phía tây bắc của Vịnh James, nơi nó mở ra Vịnh Hudson theo tên bà. Tiểu bang Maryland của Hoa Kỳ được đặt tên để vinh danh bà bởi chồng bà. George Calvert, Nam tước Baltimore thứ nhất , đã đệ trình một bản dự thảo hiến chương cho thuộc địa với tên được để trống, đề nghị Charles đặt một cái tên để vinh danh chính mình. Charles, sau khi đã vinh danh bản thân và một số thành viên gia đình bằng những tên thuộc địa khác, đã quyết định vinh danh vợ mình. Tên cụ thể được đưa ra trong hiến chương là " Terra Mariae, anglice , Maryland". Tên tiếng Anh được ưa chuộng hơn tên tiếng Latinh một phần do sự liên tưởng không mong muốn của "Mariae" với tu sĩ dòng Tên người Tây Ban Nha Juan de Mariana .[67]

Nhiều công thức được cho là của Henrietta Maria được tái hiện trong cuốn sách nấu ăn nổi tiếng của Kenelm Digby có tựa đề The Closet of the Eminently Learned Sir Kenelme Digbie Kt. Opened.[68]

Một loại vải pha lụa và len được làm vào năm 1660, được đặt tên để vinh danh Vương hậu (Henrietta Maria).

Bà được Dorothy Tutin thủ vai trong bộ phim Cromwell.

Huy hiệu

Tập tin:Coat of Arms of Henrietta Maria of France.svg
Huy hiệu của Henrietta Maria của Pháp với tư cách là Vương hậu Anh.

Huy hiệu hoàng gia của Anh, Scotland và Ireland được ghép với huy hiệu của cha bà với tư cách là Vua của Pháp và Navarre[69]. Huy hiệu của Henry IV là: Màu xanh lam, ba bông hoa huệ vàng (Pháp); ghép với màu đỏ, một chữ thập chéo và một vòng dây xích được nối ở điểm giữa với một bùa hộ mệnh màu xanh lá cây (Navarre). Vương hậu sử dụng sư tử đội vương miện của Anh ở bên phải và ở bên trái sử dụng một trong những thiên thần đã từng đi kèm với huy hiệu hoàng gia của Pháp trong một thời gian.

Tổ tiên

Bản mẫu:Ahnentafel

Hậu duệ

Tên Chân dung Ngày sinh và ngày mất Ghi chú
Charles James, Công tước xứ Cornwall 13 tháng 3 năm 1629 Sinh non.
Charles II của Anh Tập tin:Wright, John Michael - Charles II - Google Art Project.jpg 29 tháng 5 năm 1630
– 6 tháng 2 năm 1685
(54 tuổi) 		Kết hôn với Catarina Henriqueta của Bồ Đào Nha. Không có hậu duệ hợp pháp.
Mary Henrietta, Vương nữ Vương thất và Vương phi xứ Oranje Tập tin:Princess Mary Stuart, Princess of Orange.jpg 4 tháng 11 năm 1631
- 24 tháng 12 năm 1660
(29 tuổi) 		Người nhận tước vị Vương nữ Vương thất đầu tiên trong lịch sử. Kết hôn với Willem II của Hà Lan. Có hậu duệ là William III của Anh. Mất do bệnh đậu mùa
James II của Anh Tập tin:James II by John Riley.png 14 tháng 10 năm 1633
– 16 tháng 11 năm 1701
(67 tuổi)
Elizabeth Stuart Tập tin:Sir Anthony van Dyck - Princess Elizabeth, 1635 - 1650 and Princess Anne, 1637 - 1640. Daughters of Charles I - Google Art Project.jpg 28 tháng 12 năm 1635
- 8 tháng 9 năm 1650
(14 tuổi) 		Mất sớm. Không có hậu duệ.
Anne Stuart 17 tháng 3 năm 1637
- 5 tháng 11 năm 1640
(3 tuổi)
Catherine Stuart 29 tháng 1 năm 1639 Sinh non, chết ngay sau lễ rửa tội khoảng nửa giờ.
Henry Stuart, Công tước xứ Gloucester Tập tin:Prince Henry, Duke of Gloucester by Princess Louise Hollandine.jpg 8 tháng 7 năm 1640
- 13 tháng 9 năm 1660
(20 tuổi) 		Từng có kế hoạch gả Wilhelmine Ernestine của Đan Mạch- con gái Frederik III của Đan Mạch cho ông. Mất khi chưa kết hôn do bệnh đậu mùa. Không có hậu duệ.
Henrietta Anne, Công tước phu nhân xứ Orléans Tập tin:Lely, Peter - Henriette of England, Duchess of Orléans - NPG 6028.jpg 16 tháng 6 năm 1644
- 30 tháng 6 năm 1670
(26 tuổi) 		Kết hôn với Philippe I, Công tước xứ Orléans. Có hậu duệ. Bà là bà ngoại của Maria Adelaide của Savoia - mẹ vua Louis XV của Pháp.

Chú thích

Trang Bản mẫu:Tham khảo/styles.css không có nội dung.

  1. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  2. ^ a ă Hibbard, p. 117.
  3. ^ a ă Spencer, p. 33.
  4. ^ Kiston, p. 21.
  5. ^ Griffey, p. 3.
  6. ^ a ă â Purkiss, p. 35.
  7. ^ Purkiss, pp. 28–9.
  8. ^ Tức [Queen's household]: đây là gồm các quan chức được chỉ định lo mọi việc sinh hoạt riêng cho Vương hậu theo truyền thống.
  9. ^ Hibbard, p. 133.
  10. ^ Hibbard, p. 127.
  11. ^ Purkiss, p. 57.
  12. ^ Purkiss, p. 56.
  13. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  14. ^ Bruce, John. Letters of King Charles the First to Queen Henrietta Maria. Camden Society, 1856, Pg. 7
  15. ^ Purkiss, p. 66.
  16. ^ Purkiss, pp. 64–5.
  17. ^ Griffey, p. 6.
  18. ^ Hibbard, p. 126.
  19. ^ Purkiss, p. 62.
  20. ^ White, p. 1.
  21. ^ Wedgwood, 1966, p. 70.
  22. ^ White, p. 2.
  23. ^ White, p. 5.
  24. ^ White, p. 20.
  25. ^ Purkiss, p. 31.
  26. ^ Purkiss, p. 34.
  27. ^ White, p. 28.
  28. ^ Purkiss, p. 9.
  29. ^ White, p. 22.
  30. ^ Fritze and Robison, p. 228.
  31. ^ Purkiss, p. 122.
  32. ^ Purkiss, p. 126.
  33. ^ Purkiss, p. 248.
  34. ^ Wedgwood 1970 , p. 78–79.
  35. ^ Bulman 2010 , p.  45.
  36. ^ White 2006 , p. 62.
  37. ^ White 2006 , p.  63.
  38. ^ Bulman 2010 , p. 43–79.
  39. ^ Purkiss 2007 , p. 249.
  40. ^ Wedgwood 1970 , p. 199.
  41. ^ Wedgwood 1970 , p. 200–201.
  42. ^ Purkiss 2007, p. 247.
  43. ^ Wedgwood 1970 , p.216.
  44. ^ Wedgwood 1970 , p  216.
  45. ^ Purkiss 2007 , p. 250
  46. ^ Purkiss 2007 , p.  251
  47. ^ Wedgwood 1970 , p. 290.
  48. ^ Wedgwood 1970 , p. 332.
  49. ^ Wedgwood 1970 , tr.  332, Công chúa Henrietta và gia sư của bà đã bị quân đội Nghị viện bắt giữ khi Exeter thất thủ ngay sau đó.
  50. ^ White 2006 , p. 9.
  51. ^ Wedgwood 1970 , p.  519–520.
  52. ^ Purkiss 2007 , p.404.
  53. ^ Purkiss 2007 , p.406.
  54. ^ White 2006 , p.185.
  55. ^ White 2006 , p.187.
  56. ^ Kitson 1999 , p.17.
  57. ^ Kitson 1999 , p.33.
  58. ^ Fritz & Robinson 1996 , p.228.
  59. ^ Kitson 1999 , p.117.
  60. ^ White 2006 , p. 192.
  61. ^ Britland 2006 , p.288.
  62. ^ White 2006 , p. 193.
  63. ^ Kitson 1999 , p.132.
  64. ^ Kitson 1999 , p.132–133.
  65. ^ Kitson 1999 ,p. 134–135.
  66. ^ White 2006 , p. 194.
  67. ^ Stewart 1967 , p. 42–43.
  68. ^ Purkiss 2007 , p. 352.
  69. ^ Vua Anh tự xưng vua nước Pháp từ thời vua Edward III của Anh.

Tham khảo

  • Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  • Britland, Karen. (2006) Drama at the courts of Queen Henrietta Maria. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Bone, Quinton. (1972) Henrietta Maria: Queen of the Cavaliers. Chicago: University of Illinois Press.
  • Croft, Pauline (2003). King James. Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-61395-3Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Check isxn”..
  • Everett Green, Mary Anne. (1855) Lives of the Princesses of England: From the Norman Conquest. Henry Colburn. V. 6
  • Fritze, Ronald H. and William B. Robison. (eds) (1996) Historical dictionary of Stuart England, 1603–1689. Westport: Greenwood Press.
  • Griffey, Erin. (2008) "Introduction" in Griffey (ed) 2008.
  • Griffey, Erin. (2008) Henrietta Maria: piety, politics and patronage. Aldershot: Ashgate Publishing.
  • Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  • Hibbard, Caroline. (2008) "'By Our Direction and For Our Use:' The Queen's Patronage of Artists and Artisans seen through her Household Accounts." in Griffey (ed) 2008.
  • Kitson, Frank. (1999) Prince Rupert: Admiral and General-at-Sea. London: Constable.
  • Maclagan, Michael Maclagan and Jiří Louda. (1999) Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe. London: Little, Brown & Co. ISBN 1-85605-469-1Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Check isxn”..
  • Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  • Purkiss, Diane. (2007) The English Civil War: A People's History. London: Harper.
  • Raatschan, Gudrun. (2008) "Merely Ornamental? Van Dyck's portraits of Henrietta Maria." in Griffey (ed) 2008.
  • Smuts, Malcolm. (2008) "Religion, Politics and Henrietta Maria's Circle, 1625–41" in Griffey (ed) 2008.
  • Spencer, Charles. (2007) Prince Rupert: The Last Cavalier. London: Phoenix. ISBN 978-0-297-84610-9Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Check isxn”.
  • Stewart, George R. (1967) 'Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in the United States, 3rd edition. Houghton Mifflin.
  • Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  • Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”. online Bản mẫu:Webarchive
  • Wedgwood, C. V. (1966) The King's Peace: 1637–1641. London: C. Nicholls.
  • Wedgwood, C. V. (1970) The King's War: 1641–1647. London: Fontana.
  • White, Michelle A. (2006) Henrietta Maria and the English Civil Wars. Aldershot: Ashgate Publishing.

Liên kết ngoài

Bản mẫu:Side box

Bản mẫu:Vương tộc Bourbon Bản mẫu:Phối ngẫu Anh

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Henriette_Marie_của_Pháp&oldid=4039611”