Rama V, cũng được gọi là Chulalongkorn Đại đế (tên hoàng gia: Phra Chula Chomklao Chaoyuhua; Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).) (20 tháng 9 năm 1853 – 23 tháng 10 năm 1910) là vị vua thứ năm của vương triều Chakri trong lịch sử Thái Lan. Ông được xem là một trong những ông vua kiệt xuất của Thái Lan và cũng được thần dân gọi là "Đại vương thành kính".
Lịch sử
Chulalongkorn sinh ngày 20 tháng 9 năm 1853 tại kinh đô Bangkok, là con trai trưởng của vua Mongkut (Rama IV) và vương hậu Debsirinda. Ông được vua cha cho học rộng, bao gồm cả học vấn từ những gia sư người châu Âu như Anna Leonowens.
Chulalongkorn kế vị cha mình ngày 1 tháng 10 năm 1868, nhưng thừa tướng Chao Praya Si Suriyawongse làm nhiếp chính vương trong 4 năm do Chulalongkorn vẫn còn quá trẻ để cai trị đất nước. Trong thời gian này, ông đã đi qua các thuộc địa phương tây, bao gồm Singapore, Java và Ấn Độ, để học chính trị, hành chính, lối sống và chính sách thực dân phương Tây. Sau này trong thời gian trị vì, ông cũng đi thăm châu Âu hai lần vào năm 1897 và 1907, là vua Xiêm đầu tiên viếng thăm châu Âu.
Ngày 16 tháng 11 năm 1873, ông đã lên ngôi lần thứ hai. Trong thời gian đi thăm các nước, ông đã học được nhiều chính sách cải cách để hiện đại hóa đất nước mình. Với sự giúp đỡ của một người Bỉ tên là Gustave Rolin-Jaequemyns, ông đã có thể giữ độc lập cho đất nước mình dù Pháp và Anh đang thuộc địa hóa phần lớn các nước Đông Nam Á và đế quốc Anh lúc đó đã tiếp tục chính sách đối nghịch và gây hấn trong quan hệ đối với Xiêm. Ông cũng đã phải nhượng một số lãnh thổ cho hai cường quốc thực dân này, đáng chú ý là các tuyên bố chủ quyền ở nhiều khu vực ngày nay là Lào, Campuchia và một số khu vực phía bắc của Malaysia.
Rama V (trên bên trái) với các vua chúa đương đại
Chulalongkorn đã hiện đại hóa triều đình Xiêm thông qua việc du nhập một chế độ Nội các, và hệ thống hành chính tỉnh bán phong kiến được đổi qua thành tỉnh (changwat) và huyện (amphoe) như ngày nay vẫn áp dụng. Ông đã tuyên bố ân xá cho tất cả tù nhân chính trị và dần bỏ chế độ nô lệ.
Sự giải phóng nô lệ này thường bị hiểu sai nhưng chủ ý của ông là giảm quyền lực của Bunnag, một gia đình quý tộc kiểm soát chặt chẽ triều Chakri vào lúc đó. Ngoài ra, động thái này cũng làm yếu đi các thủ hiến địa phương và trung lập hóa đất nước.
Tuyến đường sắt đầu tiên của Thái Lan đã được khai trương năm 1896 nối Bangkok với Ayutthaya. Trong thời kỳ trị vì của ông, lịch phương Tây đã thay thế âm lịch. Năm 1896, nhà ngoại giao người Anh là Alfred Mitchell-Innes đã được bổ nhiệm làm Cố vấn tài chính cho nhà vua trong 3 năm và ông này đã du nhập hệ thống giấy bạc cho Xiêm. Chulalongkorn cũng tuyên bố tự do tôn giáo, cho phép Ki-tô giáo và Hồi giáo được hành đạo trong vương quốc Phật giáo này.
Người ta thường hiểu nhầm rằng vua Chulalongkorn đã ban hành sắc lệnh năm 1909 trong thời kỳ trị vì của ông, bắt buộc một số lượng dân số người Thái gốc Hoa trên thực tế đồng hóa dân tộc khác vào xã hội Xiêm La và làm giảm căng thẳng dân tộc và tội phạm bạo động. Sắc lệnh này yêu cầu tất cả dân thường trú phải dùng họ Thái. Tuy nhiên, trên thực tế thì Đạo luật Họ được con trai ông là vua Rama VI ban hành năm 1913.
Vua Chulalongkorn có 4 vương hậu (พระมเหสี), Vương hậu Saovabha Bhongsi, Vương hậu Savang Vadhana, Vương hậu Sunandha Kumariratana và Vương hậu Sukumalmarsri và 92 phi tần khác. Ông có ít nhất 77 người con, trong đó 33 con trai. Con trai thứ hai của ông, Vajiravudh, đã kế vị ông làm vua Rama VI. Ngày qua đời của ông, 23 tháng 10 năm 1910, được làm ngày nghỉ lễ trong năm của dân Thái Lan.
1853–1866: Somdet Phra Chao Luk Ya Thoe Chaofa Chulalongkorn Krom Muen Biganeshavara Surasankas (Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).)
1866–1868: Somdet Phra Chao Luk Ya Thoe Chaofa Chulalongkorn Krom Khun Binit Prajanath (Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).)
1868–1910: Somdet Phra Paramindr Maha Chulalongkorn Phra Chulalongkorn Klao Chao Yu Hua (Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).)
thụy hiệu (Rama VI): Phra Bat Somdet Paramindr Maha Chulalongkorn Phra Chula Chom Klao Chao Yu Hua (Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).)
Hoàng hậu Saovabha PhongsriHoàng hậu Saovabha Phongsri (1861 - 1919), con gái Rama IV và Công chúa Piyamavadi, tức em gái cùng cha khác mẹ với ông. Từng được Rama V phong làm "Somdet Phra Nang Chao Saowapha Phongsi Praborommarachininat" (tức Nhiếp chính Vương nữ), đóng vai trò quan trọng trong việc ban hành Luật kế vị năm 1924.
Công chúa Suddha Dibyaratana (1877 - 1922), đóng vai trò lớn trong sự thành lập của Hội Chữ Thập đỏ Thái Lan.
Hoàng tử Paribatra Sukhumbhand (1881 - 1944), từng là tham mưu trưởng của Hoàng gia Thái Lan Quân đội, Tư lệnh Hải quân Hoàng gia Thái Lan, Bộ trưởng Hải quân, Bộ trưởng Quân đội, Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ.
Công chúa Saovabha Nariratana (? - 1887), sau trở thành phi tần của Rama VI.
Công chúa Saisavali Bhiromya (1862 - 1929), sau trở thành phi tần của Rama VI.
Tập tin:Dara Rasmi (1873-1933) in Chiang Mai in 1909.jpgCông chúa, Vương phi DararatsamiVương phi Dararatsami (1873 - 1933), con gái Vua Chiang MaiInthawichayanon và Công chúa Tipkesorn. Ban đầu chỉ là phi tần, sau được thăng làm "Phra Raja Chaya" (Thứ phi) rồi "Phra Akkhara Rajadevi" (Vương phi). Bà đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất Lanna với Xiêm, đồng thời phục hưng nghệ thuật và văn hóa Lanna.
Vương phi Taksincha Narathiratbutri (1852 - 1906), em gái khác mẹ của Rama V. Là người đầu tiên sinh con cho Rama V, sau cái chết của con thì đau lòng đến mức sau đó mất trí và không thể tiếp tục phục vụ trong triều đình.
Hoàng tử không rõ tên (1872), qua đời sau tám giờ sinh.
Chao Khun Phra Prayurawong (1854 - 1943), con gái của Trưởng đội cận thần hoàng gia Chao Phraya Surawongse Waiyawath và Phu nhân Im. Được nạp vào hoàng gia năm 1867, được coi là tình yêu đầu đời của nhà vua[7].
Công chúa Srivilailaksana (1868 - 1904), từng là Phó Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Thái Lan.
Chao Chom Manda Sud (1851 - 1912), con gái của Phraya Surinthararajaseni.
Công chúa Varalakshanavadi (1872 - 1926)
Chao Chom Manda Talab (1852 - 1929), con gái của Phraya Wiang Nai Narubal.
Công chúa Achara Phanni Ratchakanya (1872 - 1910)
Hoàng tử Rajburi Direk Riddhi (1874 - 1920), là một nhân vật chủ chốt trong cuộc cải cách luật pháp Thái Lan.
Chao Chom Marda Morakot (1855 - 1915), con gái của Chao Phraya Mahintharasakthamrong.
Công chúa Chulabhorn (1872 - 1930)
Hoàng tử Phenphatthanapong (1882 - 1909)
Chao Chom Manda Rajawongse Yoi (1855 - 1896), con gái của Mom Chao Sophon Israngkura (con trai của Công chúa Sri Sudaraksa, cụ nội của Rama V) và Mom Im Israngkura na Ayutthaya.
Công chúa Orapin Penphak (1873 - 1926)
Chao Chom Manda Uam (1856 - 1891), con gái của thương gia Phraya Phisansombatboriboon.
Chao Chom Manda Chaem (1857 - 1910), con gái của Phraya Maha Ammat.
Hoàng tử Prachin Kitibodi (1875 - 1919)
Chao Chom Manda Thubtim (1857 - 1938), con gái của Phraya Upphantarikamat. Chị gái của bà, Chao Chom Manda Thiang là phi tần của Rama IV; cháu trai của bà là Hoàng thân Damrong Rajanubhab là người sáng lập ra hệ thống giáo dục hiện đại của Thái Lan cũng như chính quyền tỉnh hiện đại. Bà từng là một vũ công nổi tiếng trong hoàng cung trước khi trở thành phi tần của Rama V.
Chao Chom Manda Thipkesorn (? - 1902), con gái của Chao Suriya Na Chiang Mai, xuất thân từ Vương triều Tipchak.
Hoàng tử Sarakvisai Norabodi (1884 - 1913), là người Thái đầu tiên hoàn thành bằng cấp về kinh tế và là thành viên hoàng gia Thái đầu tiên và là người Thái thứ hai hoàn thành bằng tiến sĩ.
Chao Chom Manda Rajawongse Nueang (1864 - 1885), con gái của Hoàng tử Worawongse Sai Sanitwong (cháu trai vua Rama II).
Hoàng tử Rangsit Prayurasakdi (1885 - 1931), là người sáng lập Bộ y tế công cộng Thái Lan.
Chao Chom Manda On (1868 - 1969), con gái của Chao Phraya Suraphanphisut (Thet Bunnag). Bà có bốn chị em khác đều tham gia vào triều đình hoàng gia của Rama V.
Chao Chom Manda Phrom (1860 - 1899), con gái Thống đốc Phraya Phitsanulokathibodi Sri Surasunthon Udon Nakhon Kasetranurak Akkamahasayamathiratphakdi Abhaipiriyabrakramphahu.
Công chúa Prabhaphan Philai (1885 - 1948)
Công chúa Prapai Phanpilas (1885 - 1886), sinh đôi với Prabhaphan Philai, chết yểu.
Chao Chom Manda Rajawongse Kesor (? - 1909), con gái của Mom Chao Sawatdi Snitwongse.
Hoàng tử Isariyabhon (1888 - 1892)
Hoàng tử Anusorn Siriprasath (1891 - 1900)
Chao Chom Manda Chum (1869 - 1911), con gái của Phra Mongkol Rattana Rajamontri. Là một trong những phi tần được sủng ái nhất của nhà vua, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên được bổ nhiệm làm thị nữ của hoàng gia Thái Lan, thường xuyên tháp tùng theo ông trong các chuyến thăm nước ngoài nhờ việc thông thạo tiếng Anh.
Công chúa Athornthipyanipha (1889 - 1958)
Công chúa Suchitraphorn (1890 - 1918)
Chao Chom Manda Leuan (1875 - 1947), con gái của Phra Narindraphorn, vốn từng là một vũ công. Là một trong những phi tần được sủng ái nhất của nhà vua, bà có nhiệm vụ đọc sách cho vua Chulalongkorn trước khi đi ngủ vì giọng nói du dương của bà, vẫn dễ chịu ngay cả sau thời gian dài đọc sách.
Công chúa Lavavarong (1892 - 1893), chết yểu.
Hoàng tử Urupong Ratchasombhot (1893 - 1909)
Chao Chom Manda Rajawongse Chiu (? - ?)
Công chúa không rõ tên (1892 - 1893), chết non.
Chao Chom Manda Hem (1864 - 1931), con gái của Phraya Thammasarnitivichitphakdi.
Một hoàng tử chết lưu
Công chúa Hemavadi (1893 - 1972)
Chao Chom Kian, em gái Chao Chom Marda Wad. Về sau, bà từ bỏ nhiệm vụ hoàng gia để trở thành một ni cô, và sống ở đó cho đến khi qua đời.
Chao Chom Lamai (1856 - 1933), con gái của Phraya Anuchit Chanchai, từng là một giáo viên dạy múa.
Chao Chom Sawang (1856 - 1942), con gái của Chao Phraya Nakhon Si Thammarat.
Chao Chom Jam (1856 - 1923), con gái của Phraya Srisinghathep, từng là một diễn viên múa.
Chao Chom Phloem (1857 - 1951), con gái của Khun Samut Sakhon.
Chao Chom Nueang (1857 - 1923)
Chao Chom Prakong (1865 - 1921), con gái của Chánh án Bộ Ngoại giao Phraya Thammasarnitipipitbhakdi.
Chao Chom Sangwan (1866 - 1933), con gái của nhà quý tộc Phraya Krasapnakitkosol, rời khỏi triều đình khoảng năm 1893.
Chao Chom Rajawongse Paen (1869 - 1918), con gái của Hoàng tử Worawongse Krom Muen Prabparapak (cháu trai vua Rama II).
Chao Chom Rajawongse Pam (1874 - 1938), em gái Paen.
Chao Chom Phim (1869 - 1934)
Chao Chom Phit (1870 - 1965), con gái của đại quan Chao Phraya Bhaskornwong (con trai Quan nhiếp chính Prayurawongse).
Chao Chom Eiam (1873 - 1925), em gái thứ nhất của Chao Chom Manda On.
Chao Chom Erb (1879 - 1944), em gái thứ hai của Chao Chom Manda On. Nhờ sở hữu dung mạo vô cùng xinh đẹp và thanh tú, bà trở thành một trong những người được nhà vua sủng ái nhất, thường xuyên tháp tùng nhà vua trong các chuyến thăm hoàng gia.
Chao Chom Aab (1881 - 1961), em gái thứ ba của Chao Chom Manda On.
Chao Chom Uean (1887 - 1927), em gái út của Chao Chom Manda On. Giống như chị gái, bà có dung mạo xinh đẹp và được nhà vua sủng ái, ngoài ra còn là một nhà nhiếp ảnh nghiệp dư.
Chao Chom Rajawongse Chiat (1873 - 1958), con gái của Mom Chao Chai Ladavalya.
Chao Chom Thanom (1875 - 1962), con gái của Sanguan Banjongcharoen.
Chao Chom Rajawongse Kho (1867 - 1932), em gái Chao Chom Manda Rajawongse Nueang.
Chao Chom Liam (1881 - 1960), con gái của Trung tướng Phraya Surawongse Vattanasak (cháu trai của Vương hậu Amarindra).
Chao Chom Sae (1892 - 1978), con gái của Hoàng thân Phraya Suraphan Phisut (cháu trai của Vương hậu Amarindra).
Chao Chom Somboon (1877 - 1958), con gái của Sui Manprasert.
Chao Chom Rajawongse Sadab (1891 - 1983), con gái của Thứ trưởng Bộ Tài chính Mom Chao Phim Ladavalya (cháu trai Rama III). Bà có nhan sắc xinh đẹp, giọng hát du dương cùng sự thông minh, nhờ đó mà trở thành phi tần được sủng ái nhất thời cuối trị vì của nhà vua. Bà cũng là phi tần qua đời cuối cùng của ông.
Chao Chom Tham (1891 - 1950), con gái của Phra Satchaphirom. Ngoài ra, bà có năm người cô đều trở thành phi tần của nhà vua. Bà là phi tần cuối cùng được nạp vào hoàng cung.
Chao Chom Rajawongse Charuay (1886 - 1968), con gái của Mom Chao Chamroon Pramoj.
Tham khảo
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Rama V.
Hiệp sĩ Huân chương Hoàng gia Chakri
Hiệp sĩ Huân chương chín viên đá quý
Huân chương Royal Cypher của vua Mongkut_ribbon.svg){kind=small}
_ribbon.svg){kind=small}
_ribbon.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.jpg){kind=link}
.png){kind=link}
_ribbon.svg){kind=link}
_ribbon.svg){kind=link}
_ribbon.svg){kind=link}
.svg){kind=link}
_ribbon.svg){kind=link}
_ribbon.svg){kind=link}
_ribbon.png){kind=link}
_in_Chiang_Mai_in_1909.jpg){kind=link}