Bước tới nội dung

Tô Châu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Đối với các định nghĩa khác, xem Tô Châu (định hướng).

Bản mẫu:Infobox settlement Bản mẫu:Infobox Chinese Tô Châu (Bản mẫu:Zh-stp, âm Hán-Việt: Tô Châu thị) là một địa cấp thị thuộc tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Nằm ở hạ lưu sông Trường Giang và trên bờ đông Thái Hồ, thành phố này nổi tiếng với những cầu đá đẹp, chùa và các khu vườn (viên lâm) được thiết kế tỉ mỉ, mà ngày nay chúng đã trở thành những điểm thu hút khách du lịch. Tô Châu cũng đã từng là một trung tâm quan trọng của công nghiệp sản xuất tơ lụa Trung Hoa kể từ thời kỳ nhà Tống (960–1279) cũng như tiếp tục nắm giữ vị trí nổi tiếng này trong thời gian gần đây. Thành phố này là một phần của Tam giác vàng thuộc Trung Quốc. Thành phố này đặc biệt nổi tiếng vì những khu vườn. Một số vườn cây cảnh cổ điển đã được UNESCO xếp loại là di sản thế giới. Diện tích của thành phố là 8.488,42 km²,[1] dân số năm 2020 là 12.748.252 người (trong đó dân số nội thị 6.715.559 người). GDP trên đầu người của thành phố này là ¥178,207 (khoảng US$27,629) vào năm 2021, đứng hàng thứ năm trong số 659 thành phố tại Trung Quốc.

Nguồn gốc tên gọi

Lịch sử

Tô Châu, các tên gọi cổ là Câu Ngô, Ngô, Cối Kê (Bản mẫu:Zh-stp), Ngô Châu, Ngô Quận, Bình Giang Đẳng. Tô Châu còn có biệt danh là Ngô Đô, Ngô Hội, Ngô Môn, Đông Ngô, Ngô Trung, Ngô Hạ, Cô Tô, Trường Châu, Mậu Uyển Đẳng.

Tô Châu, cái nôi của văn hóa Ngô, là một trong những đô thị cổ nhất trong lưu vực sông Dương Tử. Khoảng 2.500 năm trước, các bộ lạc bản địa, tự gọi mình là "Câu Ngô" vào cuối thời kỳ nhà Thương đã sinh sống trong khu vực mà sau này gọi là Tô Châu.

Vào thời kỳ cuối của nhà Thương, Thái Bá đã đến đây để lập ra nước Ngô, đóng kinh đô tại đây và gọi nó là Ngô thành. Năm 514 TCN, trong thời kỳ Xuân Thu, vua Hạp Lư (Bản mẫu:Zh-stp) của nước Ngô đã sai Ngũ Tử Tư xây dựng "Hạp Lư thành" (giới học giả cho là thuộc Tô Châu ngày nay) làm kinh đô của mình. Nước Ngô trọng dụng Tôn Vũ để phát triển quân đội, tiến đánh nước Tề ở phương bắc, xưng bá trung nguyên. Năm 496 TCN, Hạp Lư đã được mai táng tại Hổ Khâu (

  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh).
Tập tin:Humble Administrator's Garden1.jpg
Chuyết Chính viên

Năm 473 TCN, nước Ngô bị nước Việt của Việt vương Câu Tiễn đánh bại. Tô Châu trở thành kinh đô của nước Việt. Năm 306 TCN, nước Việt lại bị nước Sở sát nhập. Thời kỳ hoàng kim của Tô Châu đã qua đi. Các di tích của nền văn hóa này bao gồm các phần còn sót lại của các tường thành và cổng thành có niên đại 2.500 năm tuổi tại Bàn Môn (Bản mẫu:Zh-stp).

Vào thời kỳ nhà Tần, thành phố này được biết dưới tên gọi Ngô huyện. Hạng Vũ (Bản mẫu:Zh-stp) đã bắt đầu sự nổi dậy lịch sử của mình tại đây vào năm 209 TCN và nó đã góp phần vào sự sụp đổ nhanh chóng của nhà Tần.

Vào thời kỳ nhà Tùy, thành phố này đã được đổi tên thành Tô Châu vào năm 589.

Khi Đại Vận Hà được hoàn thành, Tô Châu nằm ở vị trí có tầm quan trọng chiến lược trên hành trình thương mại chính. Trong suốt lịch sử Trung Hoa nó đã là thủ phủ chính yếu của công nghiệp và thương mại ở khu vực ven biển thuộc miền đông nam Trung Quốc.

Trong thời kỳ nhà Đường, năm 825 nhà thơ lớn Bạch Cư Dị (

  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh) đã cho xây dựng Sơn Đường nhai (
  2. đổi Bản mẫu:Lang-zh) để nối thành phố này với Hổ Khâu phục vụ cho du khách. Thời kỳ nhà Tống (960-1279), tại Tô Châu đặt Bình Giang phủ, cai quản Chiết Giang tây đạo. Năm 1035, nhà thơ, nhà văn lớn kiêm chính trị gia Phạm Trọng Yêm (
  3. đổi Bản mẫu:Lang-zh) đã cho xây dựng Khổng miếu tại đây. Nó đã trở thành nơi để diễn ra các cuộc thi tuyển chọn quan lại cho triều đình.

Tháng Hai năm 1130, quân đội nhà Kim (1115–1234 tiến xuống phía nam đã phá hủy và thảm sát thành phố này. Năm 1275 quân đội nhà Nguyên (1271-1368) cũng đã tiến tới đây và đổi tên Tô Châu thành Bình Giang lộ. Cuối thời nhà Nguyên, Trương Sĩ Thành nổi dậy, tự xưng là Ngô vương, đổi Bình Giang lộ thành Long Bình phủ, lấy Tô Châu làm kinh đô. Năm 1367, quân đội của Chu Nguyên Chương công phá Tô Châu, phá hủy hoàng thành của Trương Sĩ Thành. Trương Sĩ Thành đầu hàng. Nhà Minh (1367-1644) đổi Long Bình phủ thành Tô Châu phủ, cho trực thuộc Nam Kinh. Thời kỳ nhà Thanh (1644-1911), Tô Châu là nơi đặt trụ sở của tuần phủ và bố chánh sứ Giang Tô.

Trong thời kỳ hai triều Minh-Thanh, thành phố này đã có nhiều thời kỳ thịnh vượng. Nhiều khu vườn nổi tiếng của các tư nhân đã được các tầng lớp quan lại và người giàu có xây dựng. Tuy nhiên, thành phố này cũng đã phải gánh chịu thảm họa vào năm 1860 khi binh lính của Thái Bình thiên quốc tiến vào chiếm giữ thành phố. Tháng 11 năm 1863, thường thắng quân dưới sự chỉ huy của Charles Gordon đã tái chiếm thành phố này từ tay Thái Bình thiên quốc.

Tập tin:Humble admin garden suzhou small.jpg
Hình ảnh chụp gần của Chuyết Chính viên tại Tô Châu

Khủng hoảng tiếp theo mà thành phố này vấp phải là sự xâm chiếm của người Nhật năm 1937. Nhiều khu vườn đã bị phá hủy vào cuối cuộc chiến. Đầu thập niên 1950, công việc khôi phục đã được tiến hành đối với Chuyết Chính viên, Đông viên và các khu vườn khác để đua chúng trở lại với cuộc sống.

Năm 1981, thành phố cổ này đã được Quốc vụ viện Cộng hòa nhân dân Trung Hoa liệt kê như là một trong bốn thành phố mà sự bảo vệ các di sản lịch sử và văn hóa cũng như cảnh quan thiên nhiên phải được đặt lên hàng đầu (các thành phố khác là Bắc Kinh, Hàng Châu và Quế Lâm). Kể từ đó, với các công trình kinh tế ở ngoại ô, Tô Châu đã phát triển thành một trong những thành phố thịnh vượng nhất ở Trung Quốc.

Các khu vườn cổ điển của Tô Châu đã được liệt kê trong danh sách di sản thế giới của UNESCO vào các năm 1997 và 2000.

Phân chia hành chính

Là một trong những thành phố thịnh vượng nhất của Trung Quốc, sự phát triển của Tô Châu có sự liên quan trực tiếp với sự lớn mạnh của các thành thị vệ tinh, đáng chú ý nhất là Côn Sơn, Thái Thương và Trương Gia Cảng. Các khu vực thuộc quyền quản lý hành chính của Tô Châu cũng là nơi có nhiều nhà máy, xí nghiệp công nghệ cao.

Tô Châu được chia thành 9 đơn vị hành chính cấp huyện gồm:

  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh)
  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh)
  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh)
Bản đồ địa cấp thị Tô Châu
Tên đơn vị hành chính Chữ Hán giản thể Bính âm Hán ngữ Dân số (2020)[2] Diện tích (km²) Mật độ (/km²)
Vùng đô thị
Cô Tô Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 2.058.010 372 5.532,28
Vùng ngoại ô
Hổ Khâu Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 832.499 258 3.226,74
Ngô Trung Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 1.388.972 672 2.066,92
Tương Thành Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 891.055 416 2.141,95
Ngô Giang Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 1.545.023 1.093 1.413,56
Thành phố cấp huyện
Thường Thục Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 1.677.050 1.094 1.532,95
Thái Thương Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 831.113 620 1.340,5
Côn Sơn Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 2.092.496 865 2.419,07
Trương Gia Cảng Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Bản mẫu:Transliteration 1.432.044 772 1.854,97
Tổng 12.748.252 8.488 1.501,84
Không phải đơn vị hành chính chính thức – Khu công nghiệp Tô Châu & quận mới Tô Châu
Các quận đã giải thể – Thương Lãng, Bình Giang, & Kim Xương

Phong cảnh đặc sắc

Từ thời cổ đại đã có nhiều nhà thơ viết về phong cảnh Tô Châu. Nổi tiếng nhất trong số đó có lẽ là Phong Kiều dạ bạc của Trương Kế với

Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên
Giang phong ngư hỏa đối sầu miên
Cô Tô thành ngoại Hàn Sơn tự
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền
Tập tin:Postcard-like view in the gardens of the Hu Qiu Shan (Suzhou, China).jpg
Lối vào một trong những khu vườn cổ tại Tô Châu

Các khu vực đáng chú ý có:

Giao thông

Tập tin:Pagoda Yunyan Ta.jpg
Tháp Hổ Khâu của Vân Nham tự. Đây là một tháp nghiêng. Nó là ngọn tháp nổi tiếng nhất ở miền đông Trung Quốc

Tô Châu nằm ở vị trí thuận tiện trên tuyến đường sắt Kinh Hồ nối liền Thượng Hải và Nam Kinh, thủ phủ của tỉnh, với thời gian đi tới cả hai thành phố này chỉ khoảng trên dưới 1 giờ tàu chạy. Ga đường sắt Tô Châu là một trong những nhà ga bận rộn nhất tại Trung Quốc, với 139 tàu khách dừng tại đây mỗi ngày. Các tàu hỏa chỉ mất 45 phút tới Thượng Hải và khoảng 1,5 giờ tới Nam Kinh. Các đường bộ có thể chọn lựa là đường cao tốc Giang Tô-Thượng Hải, đường cao tốc ven sông Dương Tử, đường cao tốc Tô Châu-Gia Hưng-Hàng Châu. Năm 2005, đường vành đai mới đã hoàn thành, liên kết các huyện cấp thị ở ngoại vi như Thái Thương, Côn Sơn và Thường Thục. Theo đường thủy, Tô Châu được nối với Trương Gia Cảng, Lộ Trực (Phủ Lý), Thường Châu.

Mặc dù sân bay Quang Phúc phục vụ như là sân bay nối hai đô thị (Tô Châu-Bắc Kinh, Tô Châu-Phật Sơn, Quảng Đông) và Quốc vụ viện đã phê chuẩn việc xây dựng một sân bay chỉ phục vụ cho Tô Châu vào năm 2003, nhưng vận tải hàng không từ Tô Châu vẫn tiếp tục được thực hiện chủ yếu tại sân bay Hồng Kiều và sân bay quốc tế Phố Đông ở Thượng Hải.

Văn hóa

Giáo dục

Tại Tô Châu có một số trường đại học và cao đẳng như:

Những người nổi tiếng

  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh) (989–1052)
  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh) (1126–1193)
  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh) (1470–1524)
  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh) (1470–1559)
  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh) (1585–1645)
  1. đổi Bản mẫu:Lang-zh) (1868–1936)

Nói về Tô Châu

Tập tin:Bonsai forest at the gardens of pagoda Yunyan Ta.jpg
Triển lãm bonsai/bồn cảnh trong một khu vườn tại Tô Châu.
Một thành phố lớn và quý phái... Nó có 1.600 cầu đá mà dưới đó thuyền bè có thể qua lại. - Marco Polo
Kinh đô tơ lụa, Venezia phương Đông, Nôi của nền văn hóa Ngô và Thế giới vườn – các cách nói khác về Tô Châu.

Ngạn ngữ Trung Hoa

Bản mẫu:Zh-ts ("Thượng có thiên đường, hạ có Tô Hàng")
Bản mẫu:Zh-ts ("Sinh tại Tô Châu, trú tại Hàng Châu, thực tại Quảng Châu, tử tại Liễu Châu")
Bản mẫu:Zh-ts ("Đẹp hay không đẹp, cũng là nước Thái Hồ. Quen hay không quen, cũng là đồng hương")

Xem thêm

Tham khảo

  1. ^ "Table showing land area and population". Suzhou People's Government. 2003. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 12 năm 2007. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2007.
  2. ^ "苏州市第七次全国人口普查公报（第二号） – 苏州市统计局". tjj.suzhou.gov.cn. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2022.

Liên kết ngoài

Tập tin:Commons-logo.svg
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Tô Châu.

Bản mẫu:Giang Tô Bản mẫu:Thành thị đặc biệt lớn của CHNDTH

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Tô_Châu&oldid=11452”