Thổ dân châu Úc

Thổ dân Úc và Người dân đảo Torres Strait
Người bản địa Úc

Tượng thổ dân châu Úc
Tổng dân số
983.700 (Điều tra dân số Úc năm 2021)
Ngôn ngữ
Chủ yếu là Tiếng Anh (Tiếng Anh Úc, Tiếng Anh của Thổ dân Úc) Thiểu số: Ngôn ngữ Thổ dân Úc, Tiếng Creole Torres Strait, Tiếng Kriol Úc, Tiếng Anh Torres Strait
Tôn giáo
Thế tục, tín ngưỡng khác, không tôn giáo 51% Kitô giáo 41% Tôn giáo Thổ dân Úc 1%
Sắc tộc có liên quan
Người Papua, Người Melanesia

Thổ dân Úc là thổ dân ở lục địa Úc và các đảo của eo biển Torres, là hậu duệ của nhóm người tồn tại ở Úc và các đảo chung quanh lục địa này trước quá trình thực dân hóa của người châu Âu diễn ra. Những di chỉ con người sớm nhất tìm thấy ở Úc là Di cốt hồ Mungo, với niên đại khoảng 40.000 năm, mặc dù thời điểm đến vùng này đầu tiên Thổ dân Úc là một vấn đề tranh cãi giữa các nhà nghiên cứu, với con số niên đại xa nhất cỡ 125.000 năm. Có sự đa dạng rất lớn giữa các cộng đồng và các xã hội bản địa khác nhau ở Úc, mỗi cộng đồng đều có các nền văn hóa, phong tục và ngôn ngữ của riêng mình. Ngày nay tại Úc các nhóm này được chia thành các cộng đồng địa phương. Tại thời điểm định cư ban đầu của người châu Âu, hơn 250 ngôn ngữ được sử dụng; ước tính 120-145 trong số này vẫn được sử dụng, nhưng chỉ 13 ngôn ngữ không bị đe dọa tuyệt chủng. Thổ dân ngày nay hầu như chỉ nói tiếng Anh, với các cụm từ và các từ của ngôn ngữ thổ dân được thêm vào để tạo ra tiếng Anh thổ dân Úc (vốn cũng có ảnh hưởng hữu hình của ngôn ngữ bản địa trong cách ngữ âm và cấu trúc ngữ pháp). Dân số của thổ dân người Úc tại thời điểm người châu Âu đến định cư được ước tính vào khoảng 318.000 và 1.000.000 với sự phân bố dân cư tương tự như của dân số Úc hiện nay, phần lớn sống ở phía đông, tập trung dọc theo sông Murray.

Thổ dân Úc từng là những cộng đồng săn bắt hái lượm có cơ cấu xã hội phức tạp cùng nền kinh tế đa dạng. Họ bao gồm khoảng 600 bộ lạc (hay quốc gia) và sử dụng 250 ngôn ngữ với nhiều phương ngữ khác nhau. Một số nhóm đã áp dụng kỹ thuật Canh tác bằng lửa và nuôi cá, cũng như xây dựng các nơi trú ẩn bán kiên cố. Tuy nhiên, việc liệu có nhóm nào thực sự phát triển nông nghiệp hay không vẫn là chủ đề gây tranh cãi. Người dân đảo Torres Strait vốn là những người đi biển; họ sinh sống dựa vào nghề Làm vườn theo mùa cũng như khai thác tài nguyên từ biển và các rạn san hô. Họ cũng phát triển nông nghiệp trên một số hòn đảo, và các ngôi làng đã xuất hiện tại khu vực này từ thế kỷ 14.

Lịch sử

Trước khi người Anh đến định cư vào năm 1788, dân số bản địa ước tính dao động từ 318.000 đến hơn 3.000.000 người. Sau sự kiện thuộc địa hóa năm 1788, dân số đã sụt giảm thảm khốc, nguyên nhân chính là do các loại bệnh truyền nhiễm mới du nhập vào. Bên cạnh đó, các vụ thảm sát, xung đột vũ trang vùng biên và cuộc chiến tranh giành tài nguyên với người định cư Anh cũng góp phần khiến dân số Thổ dân suy kiệt.

Từ thập niên 1930, dân số bản địa bắt đầu hồi phục và các cộng đồng đã thành lập tổ chức để đấu tranh cho quyền lợi của mình. Từ thập niên 1960, người bản địa giành được quyền bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử cấp bang và liên bang, đồng thời một số nhóm đã lấy lại được các vùng đất truyền thống. Năm 1992, Tòa án Tối cao Úc, qua phán quyết trong Vụ kiện Mabo, đã công nhận quyền sở hữu đất đai của người bản địa theo Thông luật. Đến năm 2021, Thổ dân Úc nắm giữ quyền sở hữu độc quyền hoặc đồng sở hữu đối với khoảng 54% diện tích lãnh thổ Úc. Kể từ năm 1995, Cờ Thổ dân Úc và Cờ người dân đảo Torres Strait đã được công nhận là những lá cờ chính thức của Úc.

Từ thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20, thực hiện các chính sách của chính phủ, nhiều trẻ em có dòng máu lai đã bị cưỡng ép tách khỏi gia đình và cộng đồng Thổ dân, nhằm mục đích đồng hóa các em vào nền văn hóa da trắng chiếm đa số lúc bấy giờ. Năm 1997, Ủy ban Nhân quyền Úc kết luận rằng chính sách này cấu thành tội diệt chủng.

Đọc thêm

• Condon, J. R., Barnes, T., Cunningham. J. & Smith. L 2004) Demographic characteristics and trends of the Northern Territory Indigenous population, 1966 to 2001. Cooperative Research Centre for Aboriginal Health. ISBN 1-920969-03-9

Liên kết ngoài

• Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies
• AUSTLANG Australian Indigenous Languages Database
• Science 2.0: Australian Aborigines were once Indians – Study
• Australian Bureau of Statistics, Key Messages from "The Health and Welfare of Australia's Aboriginal and Torres Strait Islander Peoples, 2010". Data from the 2008 National Aboriginal and Torres Strait Islander Social Survey (NATSISS), Census of Population and Housing, the Australian Bureau of Statistics (ABS), and other administrative data sources. 4704.0 – "The Health and Welfare of Australia's Aboriginal and Torres Strait Islander Peoples, 2010"
• Closing the Gap – celebrates the achievements of Aboriginal and Torres Strait Islander people and a gateway to information on Australian Government Indigenous initiatives and programs
• Australian Museum: Indigenous Australia
• The South Australian Museum: Tribal boundaries in Aboriginal Australia map
• Indigenous Language Map
• Australian Indigenous Health InfoNet
• Australian Human Rights Commission: Aboriginal & Torres Strait Islander Social Justice Index
• Indigenous Law Resources
• National Indigenous Times – national Indigenous affairs newspaper
• NT Mojos – Northern Territory Mobile Journalists – an innovative, pilot mobile journalism project that is helping close the gap in the Northern Territory by giving Indigenous communities a chance to tell their stories in their own way
• Singing about nations within nations: Geopolitics and Identity in Australian Indigenous rock music
• The politics of suffering: Indigenous policy in Australia since the 1970s