Thời cơ
Thời cơ (còn có các tên gọi khác như Cơ may hay Thời vận, hay Cơ hội vàng, hay Vận hội ) hay Cửa sổ cơ hội (Window of opportunity) còn được gọi là Khung thời gian vàng (margin of opportunity) hay Thời điểm vàng (Critical window) là một khoảng thời gian mà trong đó khi ta tranh thủ hành động thì có thể đạt được thành công hay kết quả mong muốn. Một khi khoảng thời gian này kết thúc, hay "cánh cửa cơ hội khép lại", kết quả rốt cuộc đã định và an bài thì sẽ không còn có thể tận dụng để đạt được lợi thế nữa.[1] Thời cơ liên quan đến tính thời điểm và công sức, chi phí bỏ ra. Trong quan niệm người Việt, thời cơ hay cơ may, còn gọi là thời vận, khí vận là đây một phạm trù mang tính triết lý và chiến lược, ngõ hầu chi phối tiến trình lịch sử, chính trị, nhân khẩu học và ngoại giao. Trong tư tưởng quân sự và chính trị Việt Nam, nghệ thuật "chớp thời cơ" khi thời tới là một trong những bài học lịch sử mang tính sống còn, xoay chuyển cục diện chiến lược qua câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thời khắc ra quyết định phát động Cách mạng tháng Tám phàm là "Dù phải hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập" và Việt Minh đã chớp thời cơ phát lệnh Tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân.
Đơn cử
Các thời cơ bao gồm:
Sinh y học
- Giai đoạn tới hạn trong quá trình phát triển sinh học thần kinh, khi mà độ mềm dẻo của hệ thần kinh đạt mức lớn nhất và các chức năng chính, chẳng hạn như sự in vết và ngôn ngữ, được tiếp thu, điều mà có thể không thể tiếp thu được ở một giai đoạn muộn hơn.[2]
- Giờ vàng hoặc thời gian vàng, được sử dụng trong y học cấp cứu để mô tả khoảng thời gian sau chấn thương, trong đó các phương pháp điều trị cứu sống bệnh nhân có khả năng thành công cao nhất.[3]
Kinh tế học
- Cơ hội thị trường, trong đó một cá nhân hoặc tổ chức có vị thế để tận dụng khoảng trống trong một thị trường cụ thể,[4][5] mà thời điểm của nó có thể phụ thuộc vào các hoạt động của khách hàng, đối thủ cạnh tranh và các yếu tố bối cảnh thị trường khác.[6]
- Ưu đãi trong thời gian có hạn, một khung thời gian then chốt dành cho người tiêu dùng được áp đặt một cách nhân tạo (hoặc thậm chí ám chỉ sai lệch) như một chiến thuật tiếp thị nhằm khuyến khích hành động mua sắm.[7]
Đơn cử khác
- Mùa vụ gieo trồng và thu hoạch trong nông nghiệp, thường được tính toán thời gian để tối đa hóa năng suất cây trồng.
- Các cửa sổ phóng tàu vũ trụ và điều động quỹ đạo, được xác định bởi động lực học quỹ đạo và các mục tiêu của sứ mệnh, đồng thời bị giới hạn từ ngân sách nhiên liệu tên lửa/delta-v.[8][9]
- Điểm bùng phát theo lý thuyết trong khí hậu học, mà sau đó khí hậu Trái Đất được dự đoán sẽ chuyển sang một trạng thái cân bằng ổn định mới.[10]
- Các sự kiện thiên văn thoáng qua khác nhau, mang đến những khung thời gian giới hạn (và thường không thể đoán trước) cho việc quan sát.[11][12]
Đặc điểm
Thời cơ có đặc điểm về tính thời điểm và sự chuẩn bị công sức, chi phí ("bằng mọi giá" để đạt được):
Thời điểm
Thời điểm và độ dài của một khung thời gian then chốt có thể được biết rõ và có thể dự đoán được (như trong sự đi qua của các hành tinh) hoặc ít được hiểu rõ hơn (như trong các trường hợp cấp cứu y tế hoặc biến đổi khí hậu). Trong một số trường hợp, có thể có nhiều khung thời gian để đạt được một mục tiêu, giống như trường hợp của các cửa sổ phóng không gian. Trong các tình huống có những thời cơ rất ngắn hoặc không thể đoán trước, tự động hóa có thể được sử dụng để tận dụng các cơ hội này, như trong quá trình xử lý tự động các giao dịch tài chính[13] và thiên văn học miền thời gian.[14] Các hệ thống máy tính thời gian thực có thể đảm bảo thời gian phản hồi trong khoảng mili-giây hoặc ít hơn.[15]
Chi phí
Trong một số tình huống mà thời gian là yếu tố then chốt, việc không tận dụng để hành động, làm mất thì giờ, thì tất yếu kéo theo sự gia tăng chi phí theo thời gian, hoặc làm giảm dần xác suất đạt được kết quả mong muốn theo thời gian. Trong các hệ thống máy tính thời gian thực, điều này có thể được thể hiện bằng các hàm thỏa dụng thời gian (time-utility functions). Nếu để lỡ thời cơ thì sẽ liên quan đến khái niệm chi phí cơ hội, việc đeo đuổi tiếp tục sẽ làm tăng chi phí chìm. Tại Việt Nam, cử tri các tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), Yên Bái (cũ), Hà Giang (cũ) bày tỏ lo ngại về viễn cảnh Việt Nam đánh mất cơ hội tận dụng lợi thế từ thời kỳ dân số vàng khi nó kết thúc, Việt Nam sẽ chuyển sang giai đoạn dân số già vào năm 2038, nguy cơ rơi người Việt sẽ lâm vào tình trạng "chưa giàu đã già"[16], đó là viễn cảnh mức sinh thấp, dân số già nhanh hơn sự phát triển kinh tế đang chưa thoát khỏi cái bẫy thu nhập trung bình[17]. Các chuyên gia dân số trong nước cũng khẵng định thực trạng này khi cho rằng Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có thu nhập bình quân đầu người thấp, nhưng tỉ lệ dân số từ 60 tuổi trở lên đã bắt đầu tăng nhanh, điều này tạo nên hiện tượng "chưa giàu đã già".[18]
Xem thêm
- Cơ hội kinh doanh
- Kế hoạch
- Lập kế hoạch và lên lịch tự động, trong trí tuệ nhân tạo
- Điểm không thể quay lại
- Thời gian phản hồi
- Mục tiêu cơ hội, trong chiến đấu
- Giới hạn thời gian
- Cờ tỷ phú
Chú thích
- ^ "window of opportunity". Collins English Dictionary. Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2022.
- ^ Robson, Ann L. "Critical/Sensitive Periods." Child Development. Ed. Neil J. Salkind. New York: Macmillan Reference USA, 2002. 101-103. Gale Virtual Reference Library. Web. 10 Dec. 2014.
- ^ American College of Surgeons (2008). Atls, Advanced Trauma Life Support Program for Doctors. Amer College of Surgeons. ISBN 978-1880696316.
- ^ "Window of Opportunity". Boundless.com. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2016.[liên kết hỏng]
- ^ "Window of Opportunity". Investopedia. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2016.
- ^ Sull, Donald N.; Wang, Yong (ngày 6 tháng 6 năm 2005). "The Three Windows of Opportunity". Working Knowledge. Harvard Business School. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 4 năm 2016. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2016.
- ^ Morrison, Maureen (ngày 22 tháng 7 năm 2014). "How to Create a Successful Limited-Time Offer: A Do's (and One Don't) Guide for Marketers to Short-Lived Promos". AdvertisingAge. Crain Communications. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2016.
- ^ Heiney, Anna (ngày 23 tháng 2 năm 2012). Ryba, Jeanne (biên tập). "Aiming for an Open Window". NASA.gov. NASA Kennedy Space Center. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 4 năm 2016. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2016.
- ^ Wheeler, Robin (2009). "Apollo lunar landing launch window: The controlling factors and constraints". Apollo Flight Journal. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2016.
- ^ IPCC AR5 WGII (2014). "Climate change 2014, Impacts, Adaptation and Vulnerability" (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2015.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: tên số: danh sách tác giả (liên kết) - ^ "Time Domain Astronomy". Center for Astrophysics. Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2022.
- ^ "Target of Opportunity Policies". European Southern Observatory. Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2022.
- ^ Lin, Tom C. W. (2013). "The New Investor". UCLA Law Review. 60 (678). Temple University. SSRN 2227498.
- ^ "Automated operations". Mission Operations Center for Swift. Pennsylvania State University. Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2022.
- ^ Ben-Ari, M., "Principles of Concurrent and Distributed Programming", Prentice Hall, 1990. ISBN 0-13-711821-X. Ch16, Page 164
- ^ Việt Nam đối mặt 'chưa giàu đã già'
- ^ Việt Nam trước nỗi lo chưa giàu đã già (Báo Thanh niên)
- ^ Người dân Việt Nam 'chưa giàu đã già'
Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên "Niorlab" được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn trên sử dụng.