Bước tới nội dung

Vĩnh Cơ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Vĩnh Cơ
永璂
Hoàng tử nhà Thanh
Thông tin chung
Sinh(1752-06-07)7 tháng 6, 1752
Mất17 tháng 3, 1776(1776-03-17) (23 tuổi)
Phối ngẫuBát Nhĩ Tế Cát Đặc thị
Tên đầy đủ
Ái Tân Giác La·Vĩnh Cơ (愛新覺羅·永璂)
Thân phụThanh Cao Tông
Thân mẫuKế Hoàng hậu

Vĩnh Cơ (chữ Hán: 永璂; 7 tháng 6 năm 1752 - 17 tháng 3 năm 1776), Ái Tân Giác La, là Hoàng tử thứ 12 cũng là đích tử của Thanh Cao Tông Càn Long Đế.

Là 1 trong 4 vị Hoàng đích tử thời Càn Long, Vĩnh Cơ là người duy nhất sống đến khi trưởng thành. Nhưng sự kiện của mẹ ông Kế Hoàng hậu Na Lạp thị cắt tóc vào năm Càn Long thứ 30 (1765) đã khiến ông trở nên bị lu mờ đối với Càn Long Đế.

Cuộc đời

Hoàng tử Vĩnh Cơ sinh vào giờ Dần, ngày 25 tháng 4 (âm lịch) năm Càn Long thứ 17 (1752), là con trai thứ 12 của Thanh Cao Tông Càn Long Đế và là con đầu lòng của Kế Hoàng hậu Na Lạp thị, Hoàng hậu thứ hai của Càn Long Đế. Ông là anh ruột của Hoàng ngũ nữ và Hoàng thập tam tử Vĩnh Cảnh (永璟).[1][2]

Càn Long Đế mỗi ngày đều sẽ tự đến thỉnh an Sùng Khánh Hoàng thái hậu, nhưng vào ngày Vĩnh Cơ sinh ra, Càn Long Đế chỉ phái Thái giám đến báo, còn mình thì tự đến cung của Hoàng hậu (Dực Khôn cung) chào đón Hoàng tử ra đời.[3] Do mẹ là Hoàng hậu, Hoàng tử Vĩnh Cơ được xem là ["Hoàng đích tử"] - danh từ dùng để gọi Hoàng tử do Hoàng hậu hạ sinh. Sau cái chết của Đoan Tuệ Hoàng thái tử Vĩnh Liễn cùng Hoàng thất tử Vĩnh Tông, Vĩnh Cơ là Đích tử duy nhất vào lúc đó của Càn Long Đế. Càn Long Đế đối với sự ra đời của Vĩnh Cơ rất vui mừng, không chỉ có viết thơ kỷ niệm, còn báo với các đại thần cùng ông "chung vui".[4]

Tên "Cơ" của Vĩnh Cơ, cũng đọc "Kỳ", là loại ngọc thường dùng để đính trên các đồ dùng bằng da của Thiên tử. Đánh giá về Vĩnh Cơ, nhà sử học và ngôn ngữ học nổi tiếng Tiền Đại Hân (錢大昕), ở năm Càn Long thứ 38, ngày 12 tháng 1 (tức ngày 2 tháng 3 dương lịch), từng yết kiến Dưỡng Tâm điện, dạy bảo Hoàng tử Vĩnh Cơ, ông ghi như sau:「Dẫn đến Dưỡng Tâm điện. Nhận chỉ ở Thượng thư phòng hành tẩu, nhậm làm sư phó của Hoàng thập nhị tử. Mỗi ngày đều đến; 引見養心殿。得旨在上書房行走，派皇十二子師傅。自是每日入直。」. Sau khi làm thầy của Hoàng tử được 2 năm, ông ghi nhận Hoàng tử 「Thiên tư thuần túy, chí tính hơn người; 天資淳粹，至性過人。」.[5][6][7]

Năm Càn Long thứ 30 (1765), tháng 2, khi trong chuyến Nam tuần định mệnh, Hoàng hậu Na Lạp thị bị đưa về Bắc Kinh, sau đó thu hồi hết sách bảo, ấn phong, đồng đẳng phế hậu mặc dù không có chỉ dụ phế truất từ Càn Long. Năm Càn Long thứ 31 (1766), ngày 14 tháng 7, Na Lạp Hoàng hậu bạo băng. Càn Long Đế khi biết tin Hoàng hậu tạ thế, thì ông đang đi săn ở Mộc Lan Vi Trường (木蘭圍場). Ông không hề sửng sốt cũng như dừng cuộc đi săn lại, mà chỉ để con trai của bà là Vĩnh Cơ trở về Bắc Kinh chịu tang cho mẹ.

Năm Càn Long thứ 35 (1770), tháng 4, Vĩnh Cơ năm 18 tuổi thành hôn, Đích Phúc tấn là Bát Nhĩ Tế Cát Đặc thị (博尔济吉氏).[8][9]

Năm Càn Long thứ 36 (1771), phụ trách biên soạn 《Ngự chế Mãn Mông văn giám tổng cương - 御製滿蒙文鑑總綱》, năm đó Vĩnh Cơ mới 19 tuổi. Năm thứ 40 (1775), công việc hoàn thành, chỉ dụ: "Con làm rất tốt, nhưng có một số chỗ không rõ, sửa lại rồi trình duyệt.", lại có dụ: "Con làm được thế này, cũng đã hao tâm tư rồi", Vĩnh Cơ hồi đáp: "Thần nghe được lời dạy này, cảm thấy rất may mắn".[10]

Năm Càn Long thứ 41 (1776), ngày 28 tháng 1 (âm lịch), giờ Sửu, Hoàng thập nhị tử Vĩnh Cơ bạo bệnh quy thiên, chỉ mới 23 tuổi. Suốt đời của ông, dù là đích tử nhưng chỉ mang thân phận Nhàn tản Tông thất, không hề được ban tước vị gì. Càn Long Đế chiếu dùng quy tắc Bất nhập bát phân Phụ quốc công để lo việc tang ma. Mộ của ông ở Chu Hoa sơn (朱華山) nằm ngoài Hỉ Phong khẩu (喜峰口) của Thanh Đông lăng, tức phía rìa Tây của Đoan Tuệ Hoàng thái tử lăng (端慧皇太子園), nơi chôn cất Hoàng nhị tử Vĩnh Liễn. Như vậy, dù các hoàng tử trưởng thành đều chôn ở Mật Vân nhưng Vĩnh Cơ lại cùng các hoàng tử chết yểu chôn bên cạnh nhau.

Thầy dạy của Vĩnh Cơ là Tiền Đại Hân thậm chí còn vì không kịp về dự tang Vĩnh Cơ mà khổ sở một thời gian, ông ấy nói bản thân chẳng làm được gì cho Vĩnh Cơ, người nhà cũng không nói cho ông chuyện Vĩnh Cơ qua đời, đến kỳ chay có tiền bối Nam hạ mới nói cho ông biết sự thật này, trăm ngày đã qua, không thể dự tang được nữa, nỗi đau này khác chi Giả Nghị khóc Lương Hoài vương năm xưa, từ đây có thể thấy được Tiền Đại Hân đối với cậu học trò này vô cùng yêu mến, vô cùng tiếc hận.

Tương quan

Sinh thời, Hoàng thập nhị tử Vĩnh Cơ có quan hệ tốt với các anh khác mẹ là Vĩnh Dung cùng Vĩnh Tinh, những hoàng tử này có sinh mẫu (Thuần Huệ Hoàng quý phi và Thục Gia Hoàng quý phi) khá thân thiết với mẹ ông là Kế Hoàng hậu Na Lạp thị.[cần dẫn nguồn] Từ đánh giá của nhiều người đương thời[cần dẫn nguồn], có thể thấy Vĩnh Cơ thực sự là một thiếu niên "thuần túy", biết làm thơ, thường xuyên hầu giá săn bắn, có thể thấy được cưỡi ngựa bắn cung không tồi. Học giả Dương Trân trong Thanh triều hoàng vị kế thừa chế độ (清朝皇位繼承製度) đã bất bình thay Vĩnh Cơ, nói rằng các con trai của Càn Long Đế, trừ những người chết yểu, còn lại đều vì lý do khác nhau mà từng bị Càn Long Đế trách mắng, chỉ có Vĩnh Cơ trước sau luôn không bị Càn Long mắng lấy một chữ, chứng tỏ hành vi xử sự của Vĩnh Cơ không chê vào đâu được, người nghiêm khắc như Càn Long cũng không tìm được điểm xấu. Nhưng cũng có thể giải thích rằng Càn Long Đế đã lờ đứa con trai này, trừ khi cần người mặc tang phục cho người khác mới nghĩ đến ông.

Suốt cuộc đời Vĩnh Cơ không được Càn Long Đế ban phong tước hiệu gì, do không có tước vị nên dường như cũng không được phân phủ, có lẽ vẫn luôn ở trong cung. Chỉ khi qua đời, Hoàng tử Vĩnh Cơ mới được ban làm Đa La Bối lặc (多羅貝勒) bởi người em trai của mình là Gia Khánh Đế, ngay sau khi Càn Long Đế băng hà năm Gia Khánh thứ 4 (1799). Bản thân Gia Khánh Đế từng ngẫu nhiên làm thơ để tưởng nhớ anh trai. Có bài sáng tác vào năm Càn Long thứ 50 (1785), khi Gia Khánh Đế (khi đó vẫn còn là Hoàng tử) đi thăm mộ của Vĩnh Cơ.

Căn cứ 《Học nhân hủy tụy đích Vĩnh Cơ bối lặc phủ - 學人卉萃的永璂貝勒府 》 của Đổng Bảo Quang (董寶光): "Vĩnh Cơ sinh thời chưa hoạch phong hào, phỏng chừng cũng không phân phủ....... Vĩnh Cơ phủ mạt đại phủ chủ Phổ Thắng huynh đệ 3 người, tới tháng 1 năm 1921 lấy 8.000 nguyên tiền Dương đem phủ bán với hoàng tổng thể thị. Bán phủ khế ước, cũ nghiệp chủ thuộc tên là: Kim Phổ Thắng, Kim Phổ Lâm cùng Kim Phổ Đa".

Văn chương

Vĩnh Cơ để lại tác phẩm 《Nhật Khóa Thi Cảo》(日課詩稿), tên của ông cũng được vinh dự đặt ở vị trí đầu tiên trong danh sách ban biên soạn 《Ngự chế Mãn Mông văn giám tổng cương - 御製滿蒙文鑑總綱》.[11] Tập thơ này chỉ là nơi gom góp những sáng tác thơ từ bình thường hằng ngày của ông chứ không phải tác phẩm chủ ý biên soạn để phô trương, thu lục các bài viết từ năm Càn Long thứ 29 (1764), xếp theo dòng thời gian từng năm; riêng phần thơ xướng họa cùng thơ ngự chế của Càn Long được gom lại ở chương cuối. Sách này do anh trai khác mẹ của ông là Vĩnh Tinh biên soạn sau khi ông qua đời[12], ngoài ra còn có sự đóng góp từ người thầy của ông là Kim Hải Trú.

Sinh tiền, Vĩnh Cơ đã dành phần lớn thời gian thanh xuân cho công việc biên dịch từ điển khô khan, tốn sức. Ông tự mô tả tâm cảnh qua bài thơ năm Tân Mại (1771) khi hoàn thành gần xong tập thơ:

"...Ghi chép từ ngữ, đã cậy vào sức lực suốt ba năm qua, khảo cứu các loại, vẫn phải nương vào một chữ để thông suốt... Ban đầu có chút sai sót, nay vui vì việc biên soạn đã xong, vị đắng cay trong lòng này biết thuộc về ai..."[13]

Toàn bộ tập thơ tuyệt nhiên không nhắc một chữ nào đến nỗi đau mất mẹ (có lẽ do kiêng kị chính trị đương thời), nhưng ông lại gửi gắm rất nhiều tình cảm nhớ thương các người anh đã khuất của mình qua bài thơ năm Càn Long thứ 36 (1770):

"Anh cả (Vĩnh Hoàng) than ôi mất sớm, em sinh sau anh hai mươi năm; Anh ba (Vĩnh Chương) được cùng theo bước, chẳng mấy chốc ngày tháng đổi thay; Anh năm (Vĩnh Kỳ) từng cùng xướng họa, ngỡ vui vầy mãi mãi bên nhau. Đau đớn thay các anh liên tiếp qua đời, nay chỉ còn trơ trọi vết mực xưa... Anh nay gom góp di bút của các anh, hàng em út như đàn chim nhạn lạc hàng... Cội rễ cành lá xưa kia nay nhìn lại chỉ thêm đau lòng."

Gia quyến

Sinh tiền Vĩnh Cơ chỉ có một người vợ là Đích phu nhân Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị (博爾濟吉特氏), xuất thân từ bộ tộc A Ba Cát Hữu Kỳ của Khoa Nhĩ Thấm Mông Cổ. Hai người thành hôn vào ngày 10 tháng 4 năm Càn Long thứ 35 (1770), sau khi Vĩnh Cơ qua đời thì cư trú tại Thọ Khang cung đến khi qua đời. Điều này càng chứng tỏ việc Càn Long không có ý đoái hoài gì đến chuyện lập thất của đứa con này, vì ngoài Vĩnh Cơ ra thì Hoàng đế đều chỉ định những vị Phúc tấn xuất thân rất cao bấy giờ, đến cả "Hoàng đế thâm ác chi" Vĩnh Tinh cũng được Càn Long chỉ định lấy Sa Tế Phú Sát thị danh giá, con gái của Đại học sĩ Phó Hằng. Theo quy chế đại hôn của hoàng tử triều Thanh, khi Phúc tấn về nhà chồng, nhà đẻ phải chuẩn bị và đưa theo 8 vị Sử nữ để phục dịch, tuy nhiên duy nhất có một người nữ tử Mông Cổ đi theo Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị thì lại đổ bệnh chết ngay trong năm đó, khiến bên cạnh Phúc tấn không còn ai thân tín, chỉ có đúng một người Quan nữ tử hầu hạ. Để không làm mất thể diện cung đình, quan viên Nội vụ phủ đã đặc cách tuyển bù thêm 7 vị nữ tử có tên trong danh sách cấp cho bà[14].

Sau khi ông qua đời, Càn Long Đế chọn Miên Tư [綿偲; 1776 - 1848], con trai thứ 4 của Thành Triết Thân vương Vĩnh Tinh làm con thừa tự của Vĩnh Cơ. Miên Tư sinh ngày 29 tháng 2 (âm lịch) năm thứ 41, chỉ tầm 1 tháng sau khi Vĩnh Cơ qua đời, nhưng khi vừa tròn 2 tháng tuổi đã được đem đi làm con thừa tự cho Vĩnh Cơ, một chỉ dụ khá khó hiểu của Càn Long Đế. Một chi hệ Vĩnh Cơ nhập Chính Hồng kỳ, cùng kỳ tịch với Quả vương phủ (hậu duệ Dận Lễ), Thành vương phủ (hậu duệ Vĩnh Tinh) và Chung vương phủ (hậu duệ Dịch Hỗ).

Năm Gia Khánh thứ 4 (1799), tháng giêng, Miên Tư được sơ phong Nhất đẳng Trấn quốc Tướng quân, 3 tháng sau thì Vĩnh Cơ truy phong Bối lặc. Năm thứ 24 (1819), lại phong Bối tử. Thời Đạo Quang, năm thứ 18 (1838), lấy lý do cùng đọc sách với Hoàng đế tại Thượng thư phòng, tấn Bối lặc. Qua đời, con Miên Tư là Dịch Tấn tập tước Bối tử, sau lại có Dịch Thiện tập Trấn quốc công.

Xem thêm

Tham khảo

  1. ^ Ngọc điệp, Ghi chép của Tinh Nguyên Cát Khánh
  2. ^ Triệu Nhĩ Tốn (1928), Quyển 221, Liệt truyện 8 - Vĩnh Cơ truyện: 贝勒永璂，高宗第十二子。乾隆四十一年，卒。嘉庆四年三月，追封贝勒。以成亲王子绵偲为后，初封镇国将军，再进封贝子。道光十八年正月，谕曰："绵偲逮事皇祖，昔同朕在上书房读书者只绵偲一人。"进贝勒。二十八年，卒，子奕缙，袭贝子。卒，弟奕缮，袭镇国公。
  3. ^ Trung Quốc đệ nhất lịch sử đương án quán (2002), Quyển 11
  4. ^ Hội đồng biên soạn nhà Thanh (1799), Quyển 413：乾隆十七年四月: ○乙卯。上还宫。○户部议准、四川总督策楞疏称、大宁、荣县、威远、等三县。新添榷课增 引。请于发川余引内照数给发。从之。 ○丙辰。上御太和殿视朝。文武升转各官谢恩。 ○皇十二子永璂生 ○庚申。（出生第五天）○大学士管江南河道总督高斌奏、下江淮、扬、徐、海、等属。四月以来。天气晴和。又得时雨霡霂。二麦秋实。愈见坚好。大概均得丰收。现米价无增。民情宁谧。得旨、欣慰览之。北省今春及入夏。雨旸时若。二麦可定丰收。又皇后已生皇子。一切顺适吉祥。卿其同此喜也。
  5. ^ Tiễn Đại Hân (thời Thanh). "Quyển 33". Tiềm Nghiêm đường văn tập.
  6. ^ Tất Vĩnh Thường (2000). "Bản hiệu đính "Giảng Đình nhật ký" của Tiễn Đại Hân (hạ)". Thư mục hàng quý. Quyển 34 số 2. tr. 78.
  7. ^ Tiễn Đại Hân (thời Thanh). "Tiềm Nghiên đường văn tập 17". Dự án văn bản tiếng Trung điện tử. tr. 37. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2018.
  8. ^ 《户部则例》：乾隆三十五年四月，皇十二子成婚，福晋父家亲族，台吉蟒噶拖玛之妻，管旗京章济尔噶尔之妻，均未封
  9. ^ 《十二阿哥福晉使女補撥事》二十五日總管內務府謹奏，為請旨事查得阿哥等娶福晉向來俱由福晉母家陪送使女八名，今十二阿哥福晉原帶來蒙古女子一名業已病故，現今惟有官女子一名。
  10. ^ 乾隆四十年，《御制满蒙文鉴总纲》完成，谕旨:"汝所进书甚好，但有眉目不清数处，改正后再行呈阅。"又奉谕旨:"汝所作之书亦费心矣。"永璂回忆："闻命之下曷胜感幸。"(《日课诗稿》第25到26页，《进御览敬志长律一首》）
  11. ^ 參見: 林士鉉，《清朝前期的滿洲政治文化與蒙古》 頁197-198。 (PDF). [2017-10-09]. （原始内容存档 (PDF)于2016-03-03）.
  12. ^ 永瑆，《詒晉齋集》卷一，〈補題蔡葛山先生澄懷園八友圖四首〉：我與齊年弟中天早對牀〈十二弟與余同庚同入書房讀書卒於今年正月廿八日〉食常聯席尺課即共燈光祖道歸蔬廣〈秦澗泉先生〉編詩託宋庠〈弟有詩余近為輯錄之〉無兒遂奄忽世事此堪傷〈弟無子蒙恩以余第四子嗣之〉緬邈開圖畫沉吟激性真各歡今日讌莫減昔時人求舊稀朋輩優賢又奐輪〈園不戒於火奉旨官修〉只應霑御氣常此奉陽春
  13. ^ 【清】永璂. 日課詩稿三 第22頁 (圖書館). 中國哲學書電子化計劃. [2018-11-04]. （原始内容存档于2020-04-03）.
  14. ^ 乾隆三十一年六月二十五日總管內務府《十二阿哥福晉使女補撥事》，中研院近史所藏內務府奏銷檔案：二十五日，總管內務府謹奏為請旨事，查得阿哥等娶福晉，向來俱由福晉母家陪送使女八名，今十二阿哥福晉原帶來蒙古女子一名，業已病故，現今惟有官女子一名。相應請旨交總管太監等，將記名女子內補撥七名，以足八名之數可也，謹奏請等因繕寫摺片，交與奏事員外郎柏齡轉奏。奉旨：「知道了」。欽此。掌儀司筆帖式拴住抄去。

Liên kết ngoài

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Vĩnh_Cơ&oldid=6760372”