Xe tự lái

Xe tự lái (Self-driving car) còn được biết đến với các tên gọi như Xe tự hành (Autonomous car) hay Xe không người lái (Driverless car) hay Xe robot (Robotic car hoặc robo-car) là một loại ô tô có khả năng vận hành với sự can thiệp giảm thiểu hoặc hoàn toàn không cần đến sự can thiệp của con người. Chúng đôi khi còn được gọi là Robotaxi, mặc dù thuật ngữ này đề cập cụ thể đến các dòng xe tự lái được vận hành cho một công ty dịch vụ gọi xe hay công ty chia sẻ chuyến đi (Ridesharing company). Tính đến năm 2026, thuật ngữ "tự lái" vẫn thiếu một định nghĩa chuẩn mực được thống nhất chung và cũng phải chịu sự chi phối từ các cân nhắc về quảng cáo thương mại cũng như xây dựng thương hiệu. Hiệp hội các nhà bảo hiểm Anh tuyên bố rằng việc sử dụng từ tự hành trong tiếp thị là vô cùng nguy hiểm vì các quảng cáo xe hơi khiến người tham gia giao thông nghĩ rằng các từ như "tự hành" và "hệ thống lái tự động" (autopilot) đồng nghĩa với việc người lái có thể hoàn toàn tin tưởng giao phó cho chiếc xe tự kiểm soát, mặc dù thực tế không phải như vậy.

Hình thu nhỏ có lỗi:

Một chiếc xe tự lái

Tập tin:Zoox Toyota Highlander Test Vehicle - Sensor Closeup - San Francisco, May 2025 06.jpg

Trang thiết bị xe tự lái tại Mỹ

Hiện nay hai công nghệ cốt lõi chủ yếu được sử dụng bao gồm Lidar (phát hiện và đo khoảng cách bằng ánh sáng) và các cảm biến thị giác vốn có nhiệm vụ ghi lại hình ảnh và video tương tự như mắt người. Những công nghệ này được kết hợp chặt chẽ với các hệ thống như hệ thống định vị toàn cầu (GPS), mạng nơ-ron nhân tạo, trí tuệ nhân tạo, và các kỹ thuật ADAS đã được thiết lập vững chắc để mang lại các cấp độ tự hành khác nhau cho việc lái xe. Rào cản hàng đầu đối với xe tự lái chính là hệ thống phần mềm tiên tiến và công nghệ lập bản đồ kỹ thuật số đòi hỏi độ chính xác cao để giúp chúng vận hành an toàn trong vô số các điều kiện đa dạng mà người lái xe thường trải nghiệm. Tuy nhiên, phần mềm hiện vẫn chưa đủ tiến bộ để xử lý mọi tình huống phát sinh và đã gây ra một số vụ tai nạn cũng như tử vong. Nhận thức và sự đón nhận của công chúng đối với xe tự hành vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều. Một cuộc khảo sát vào năm 2022 cho thấy chỉ có 27% dân số thế giới cảm thấy an toàn khi ngồi trên một chiếc xe tự lái. Sự chấp nhận của công chúng cũng chịu ảnh hưởng lớn bởi hiện tượng "thiên kiến tự AV" (self-AV bias), nơi người lái xe có xu hướng đánh giá các hành vi lái xe của xe tự hành khắt khe hơn rất nhiều so với hành vi tương tự do con người thực hiện.

Lịch sử

Tập tin:Students with an autonomous car at Canyon View Elementary School.jpg

Các học sinh bu lại xem xe tự lái

Các tổ chức như cơ quan tiêu chuẩn toàn cầu SAE International (SAE) đã đề xuất hệ thống thuật ngữ để mô tả các năng lực kỹ thuật. Tuy nhiên, hầu hết các thuật ngữ đều không có định nghĩa chuẩn mực và được sử dụng một cách rất đa dạng bởi các nhà cung cấp và các bên liên quan khác. Các đề xuất nhằm áp dụng thuật ngữ tự động hóa hàng không cho ô tô cũng đã không giành được ưu thế. Các nhà cung cấp đã thực hiện nhiều phương pháp tiếp cận đa dạng đối với bài toán xe tự lái. Phương pháp tiếp cận của Tesla là cho phép hệ thống "tự lái hoàn toàn" (Full Self-Driving - FSD) của họ được sử dụng trong mọi ODD với tư cách là một hệ thống ADAS Cấp độ 2 (yêu cầu đặt tay trên vô lăng và mắt không rời đường). Waymo lựa chọn các ODD cụ thể (các đường phố đô thị ở Phoenix và San Francisco) cho dịch vụ robotaxi Cấp độ 5 của họ. Mercedes Benz cung cấp dịch vụ Cấp độ 3 tại Las Vegas trong tình trạng ùn tắc giao thông trên đường cao tốc với tốc độ lên tới 40 dặm/giờ. Hệ thống SuperVision của Mobileye cung cấp khả năng lái xe bỏ tay khỏi vô lăng nhưng mắt phải nhìn đường (hands-off/eyes-on) trên mọi loại đường với tốc độ lên tới 130 km/h. Hệ thống Super Cruise không cần chạm tay của GM vận hành trên các cung đường cụ thể trong các điều kiện xác định, sẽ dừng lại hoặc trả lại quyền kiểm soát cho người lái khi ODD thay đổi. Vào năm 2024, công ty này thông báo kế hoạch mở rộng phạm vi bao phủ đường bộ từ 400.000 dặm lên 750.000 dặm. Hệ thống BlueCruise không cần chạm tay của Ford vận hành trên 130.000 dặm đường cao tốc chia dải của Hoa Kỳ.

Tham khảo

• O'Toole, Randal (ngày 18 tháng 1 năm 2010). Gridlock: Why We're Stuck in Traffic and What To Do About It. Cato Institute. ISBN 978-1-935308-24-9.
• Macdonald, Iain David Graham (2011). A Simulated Autonomous Car (PDF) (thesis). The University of Edinburgh. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2013.
• Knight, Will (ngày 22 tháng 10 năm 2013). "The Future of Self-driving Cars". MIT Technology Review. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2016.
• Taiebat, Morteza; Brown, Austin; Safford, Hannah; Qu, Shen; Xu, Ming (2019). "A Review on Energy, Environmental, and Sustainability Implications of Connected and Automated Vehicles". Environmental Science & Technology. 52 (20): 11449–11465. arXiv:1901.10581. Bibcode:2019arXiv190110581T. doi:10.1021/acs.est.8b00127. PMID 30192527. S2CID 52174043.
• Glancy, Dorothy (2016). A Look at the Legal Environment for Driverless Vehicles (PDF) (Báo cáo). National Cooperative Highway Research Program Legal Research Digest. Quyển 69. Washington, DC: Transportation Research Board. ISBN 978-0-309-37501-6. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2016.
• Newbold, Richard (ngày 17 tháng 6 năm 2015). "The driving forces behind what would be the next revolution in the haulage sector". The Loadstar. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2016.
• Bergen, Mark (ngày 27 tháng 10 năm 2015). "Meet the Companies Building Self-Driving Cars for Google and Tesla (And Maybe Apple)". re/code.
• John A. Volpe National Transportation Systems Center (tháng 3 năm 2016). "Review of Federal Motor Vehicle Safety Standards (FMVSS) for Automated Vehicles: Identifying potential barriers and challenges for the certification of automated vehicles using existing FMVSS" (PDF). National Transportation Library. US Department of Transportation. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 16 tháng 6 năm 2017. Truy cập ngày 6 tháng 4 năm 2016.
• Slone, Sean (tháng 8 năm 2016). "State Laws on Autonomous Vehicles" (PDF). Capitol Research – Transportation Policy. Council of State Governments. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 28 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2016.
• Henn, Steve (ngày 31 tháng 7 năm 2015). "Remembering When Driverless Elevators Drew Skepticism".
• Anderson, James M.; và đồng nghiệp (2016). "Autonomous Vehicle Technology: A Guide for Policymakers" (PDF). RAND Corporation.
• Meyer, Gereon; Beiker, Sven, biên tập (2014). "Road Vehicle Automation". Lecture Notes in Mobility (bằng tiếng Anh). doi:10.1007/978-3-319-05990-7. ISBN 978-3-319-05989-1. ISSN 2196-5544.
  • Meyer, Gereon; Beiker, Sven, biên tập (2015). "Road Vehicle Automation 2". Lecture Notes in Mobility (bằng tiếng Anh). doi:10.1007/978-3-319-19078-5. ISBN 978-3-319-19077-8. ISSN 2196-5544.
  • Meyer, Gereon; Beiker, Sven, biên tập (2016). "Road Vehicle Automation 3". Lecture Notes in Mobility (bằng tiếng Anh). doi:10.1007/978-3-319-40503-2. ISBN 978-3-319-40502-5. ISSN 2196-5544.
  • Meyer, Gereon; Beiker, Sven, biên tập (2018). "Road Vehicle Automation 4". Lecture Notes in Mobility (bằng tiếng Anh). doi:10.1007/978-3-319-60934-8. ISBN 978-3-319-60933-1. ISSN 2196-5544.
  • Meyer, Gereon; Beiker, Sven, biên tập (2019). "Road Vehicle Automation 5". Lecture Notes in Mobility (bằng tiếng Anh). doi:10.1007/978-3-319-94896-6. ISBN 978-3-319-94895-9. ISSN 2196-5544. S2CID 168659939.
  • Meyer, Gereon; Beiker, Sven, biên tập (2019). "Road Vehicle Automation 6". Lecture Notes in Mobility (bằng tiếng Anh). doi:10.1007/978-3-030-22933-7. ISBN 978-3-030-22932-0. ISSN 2196-5544.

These books are based on presentations and discussions at the Automated Vehicles Symposium organized annually by TRB and AUVSI.

• Kemp, Roger (2018). "Autonomous vehicles – who will be liable for accidents?". [15 Digital Evidence and Electronic Signature Law Review (2018) 33 – 47].