Wikibeta, Bách khoa tri thức mở

Bãi ngầm James

Bãi ngầm James[1][2] hay bãi cạn James (tiếng Anh: James Shoal; Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Lang-zh”., Hán-Việt: Tăng Mẫu ám sa/Chiêm Mỗ sa; tiếng Mã Lai: Beting Serupai) là một rạn san hô ngầm ở phía nam Biển Đông, nằm hoàn toàn dưới mặt nước[1][3] với độ sâu khoảng 22 m.[4] Bãi ngầm này cách bờ biển bang Sarawak (Borneo, Malaysia) khoảng 45 hải lý (83 km), nằm trọn trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của quốc gia này. Hiện tại, bãi ngầm James cùng vùng biển xung quanh do Malaysia quản lý thực tế và đang được nước này triển khai một số dự án thăm dò, phát triển dầu khí. Dù vậy, Trung Quốc và Đài Loan cũng tuyên bố chủ quyền đối với bãi ngầm này và xếp nó vào quần đảo Trường Sa.[5][6]

Thực thể địa lý tranh chấp
Bãi ngầm James
Địa lý
Bãi ngầm James trên bản đồ Biển Đông
Bãi ngầm James
Vị trí của bãi ngầm James
Vị tríBiển Đông
Tọa độ03°58′26″B 112°20′56″Đ / 3,97389°B 112,34889°Đ / 3.97389; 112.34889 (bãi ngầm James)
Diện tích2,12 kilômét vuông
Chiều dài2.385 mét
Chiều rộng1.380 mét
Quốc gia quản lý Malaysia
Tranh chấp giữa
Quốc gia Đài Loan
Quốc gia
 Trung Quốc

Tên

Tên gọi James Shoal được sử dụng quốc tế và xuất hiện lần đầu trong các tài liệu hàng hải của Anh vào năm 1892 (như tờ London Gazette và Navigation Magazine).[7] Địa danh này có thể được đặt theo tên của James Brooke (1803–1868), vị Rajah da trắng đầu tiên của Vương quốc Sarawak.[8]

Malaysia gọi Bãi cạn James là Beting Serupai[9][10] (đặt theo tên một địa danh thuộc huyện Tatau, tỉnh Bintulu, bang Sarawak).[11]

Cả Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc Đại lục) và Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) đều gọi Bãi cạn James là "Rạn san hô Zengmu"[12] (Tăng Mẫu Ám Sa). Tên gọi này thực chất là một phiên âm tiếng Trung từ tên tiếng Anh "James", không liên quan đến các tích cổ Trung Quốc. Năm 1935, Ủy ban Kiểm tra Bản đồ Đất và Nước của Cộng hòa Trung Hoa lần đầu phiên âm thực thể này là "Bãi biển Zengmu".[13] Năm 1947, Bộ Nội vụ Cộng hòa Trung Hoa tiến hành Hán hóa tên gọi các đảo ở Biển Đông, chính thức đổi tên bãi cạn này thành "Rạn san hô Zengmu" (ghi chú kèm tên gốc James bên lề). Năm 1983 và 1987, Ủy ban Tên Địa danh Trung Quốc (PRC) cùng chính quyền tỉnh Quảng Đông tiếp tục sử dụng tên "Rạn Zengmu",[14] đồng thời ghi nhận thêm tên gọi dân gian "Shapai" của ngư dân Hải Nam. Tuy nhiên, giới nghiên cứu địa lý Trung Quốc (tiêu biểu là Lưu Nam Vi) đã bác bỏ tên gọi dân gian này. Ông khẳng định dựa theo cuốn cẩm nang hàng hải cổ "Genglubu", từ "Shapai" thực chất dùng để chỉ một vị trí khác (hiện gọi là Changtan, phía đông bắc Rạn Daoming). Do đó, trên thực tế, Rạn Zengmu vốn không có tên gọi truyền thống trong cộng đồng ngư dân Trung Quốc.[15]

Lịch sử

Tên gọi James Shoal lần đầu tiên xuất hiện vào ngày 15 tháng 11 năm 1892[7] trên tờ The London Gazette và tạp chí hàng hải The Nautical Magazine and Journal of the Royal Naval Reserve.[16] Các bài báo này công bố kết quả cuộc khảo sát của Tư lệnh A.M. Field thuộc tàu hải quân Anh HMS Egeria.[17] Cuộc khảo sát xác nhận sự tồn tại của một bãi cạn nằm ngoài khơi bờ biển tây bắc Borneo, cách Acis Shoals khoảng 25 dặm (40 km) về phía tây bắc (tại tọa độ 4°0'N, 112°18'E). Bãi cạn này có độ sâu 12 sải (22 m), giữa vùng nước xung quanh sâu từ 22–31 sải (40–57 m). Về nguồn gốc, tên gọi "James Shoal" được cho là đặt theo tên của James Brooke (1803–1868), vị Rajah da trắng đầu tiên của Vương quốc Sarawak.[8]

Vị trí

Tập tin:Txu-oclc-6654394-na-49-3rd-ed.jpg
Bản đồ thể hiện James Shoal, nằm tại khu vực đánh số 22 ở trung tâm phía trên, biểu thị độ sâu 22 mét dưới mực nước biển (theo tài liệu của AMS).
Tập tin:Luconia Shoals Department of State map 2016587286 (2015) (cropped).jpg
Trích từ bản đồ của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, hiển thị bãi cạn James Shoal (phía dưới bên trái) và cũng hiển thị đá Louisa và Cụm bãi cạn Luconia.

Bãi ngầm James (tọa độ khoảng 3°58′N 112°17′E) là một rạn san hô luôn ngập dưới mực nước biển quanh năm, nằm trên thềm lục địa Borneo và thềm Sunda, thuộc vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Malaysia.[18] Do nằm gần xích đạo, nơi đây có khí hậu xích đạo điển hình với mùa hè quanh năm. Cách bờ biển Sarawak khoảng 80 km (43–50 hải lý) về phía tây bắc Bintulu, cách Niah khoảng 120 km về phía tây và cách Tanjong Payong 50 km về phía bắc. Cách đất liền Trung Quốc khoảng 1.800 km về phía nam[19][20] và cách tỉnh Quảng Đông khoảng 1.900 km. Cách đảo Ba Bình khoảng 740 km về phía nam. Cách quần đảo Natuna khoảng 400 km về phía đông. Cách bãi cạn Parsons khoảng 7,4 km (4 hải lý) về phía nam. Cách Bãi cạn Lydie khoảng 26 km (14 hải lý) về phía tây nam. Nằm ở phía nam cụm bãi cạn Luconia, cách rạn san hô Herald và rạn san hô Sierra Blanca (thuộc Cụm bãi Luconia Nam) khoảng 70 km về phía nam, và cách cực nam của toàn cụm Luconia khoảng 96 km.[21]

Môi trường địa lý

Bãi ngầm James (nằm trong Vùng trũng James) là một rạn san hô dưới nước hình thoi nằm trên thềm lục địa phía nam của Biển Đông. Theo các khảo sát đại dương học, rạn san hô này có các đặc điểm tự nhiên sau: Chiều dài theo trục bắc tây bắc - nam đông nam là 2.385 m, chiều rộng là 1.380 m, với tổng diện tích khoảng 2,12 km². Nơi nông nhất của bãi ngầm đạt 17,5 m,[19] phần thềm xung quanh nằm ở độ sâu từ 40 đến 50 m. Gồm phần lõi và phần sườn kéo dài, bề mặt gồ ghề chứa nhiều mảnh vụn sinh học. Trục ngắn đông - tây của rạn làm cho sườn phía đông có độ dốc rất lớn. Chủ yếu bao gồm các rạn san hô sống, tảo canxi, động vật thân mềm và nhiều sinh vật bám dính khác. Trầm tích ở đây có sự xuất hiện của các khoáng vật như thạch anh, ilmenit, clorit, và limonit.[22] Bãi cạn Parsons cách bãi ngầm James 9,62 km về phía nam, có diện tích 0,31 km² và điểm nông nhất là 23,5 m. Bãi cạn Lydie nằm cách bãi ngầm James khoảng 27,66 km về phía tây nam. Vùng bồn trũng xung quanh thực thể này trải rộng khoảng 18.300 km², được đánh giá là khu vực giàu tài nguyên với trữ lượng dầu và khí tự nhiên dự báo rất lớn.[23] Mặc dù một số tài liệu cũ hoặc bản đồ từ phía Trung Quốc tự nhận đây là điểm cực nam của họ, nhưng xét theo luật pháp quốc tế và vị trí địa lý thực tế, bãi ngầm James là một rạn san hô hoàn toàn chìm dưới nước, nằm sâu trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và thềm lục địa của Malaysia.[24]

Ý nghĩa chiến lược

Bãi ngầm James sở hữu vị trí địa lý đặc biệt chiến lược khi nằm gần eo biển Malacca và gần Malaysia, Brunei, Indonesia, Singapore. Nơi đây đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tuyến hàng hải qua Biển Đông hướng sang Ấn Độ Dương, đồng thời là mắt xích địa-chính trị trọng yếu đối với các bên liên quan trong khu vực Trường Sa.

Bãi ngầm James nằm ở phía nam Biển Đông. Do những hạn chế tự nhiên về địa lý, nơi đây không có quân đội đồn trú cố định. Malaysia là quốc gia quản lý và kiểm soát khu vực này một cách hiệu quả nhờ vị trí địa lý nằm sâu trong vùng đặc quyền kinh tế của mình. Các lực lượng chức năng của Malaysia thường xuyên thực hiện các hoạt động tuần tra, giám sát nhằm duy trì và khẳng định chủ quyền thực tế tại vùng biển này.

Tranh chấp

Bãi ngầm James là đối tượng tranh chấp giữa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) và Malaysia. Hiện Việt Nam vẫn chưa công bố chính thức phạm vi của khái niệm "quần đảo Trường Sa" nên không thể khẳng định nước này coi đây là một phần của quần đảo Trường Sa hay là lãnh thổ Malaysia.

Trong thập niên 1920 và đầu thập niên 1930, các bản đồ của Trung Hoa Dân Quốc vẽ cực nam của nước mình chỉ đến khoảng giữa vĩ tuyến 15°B và 16°B, tức là phía nam của quần đảo Hoàng Sa. Sau sự kiện Pháp chính thức chiếm hữu một số đảo thuộc Trường Sa vào năm 1933,[25] bản đồ Trung Hoa Dân Quốc thay đổi cách thể hiện cực nam lãnh thổ bằng cách đẩy nó xuống phía nam đến khoảng giữa vĩ tuyến 7° và 9°B, tức là vẫn chưa vươn tới bãi ngầm James. Năm 1935, nước này cho ấn hành tấm bản đồ thể hiện 132 thực thể địa lý ("đảo-tiêu-than-châu") trong Biển Đông và lần này đã bao gồm bãi James gần vĩ tuyến 4°B[26] mà khi này được gọi là bãi Tăng Mẫu (chữ Hán phồn thể:曾母灘, bính âm: Céngmǔ tān, Hán-Việt: Tăng Mẫu than).[27] Từ đó đến nay, cả hai chính phủ Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) và Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa đều đồng quan điểm rằng bãi ngầm James là cực nam lãnh thổ của họ.

Tháng 5 năm 1983, một đội tàu Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc ghé thăm rạn san hô nhằm khẳng định chủ quyền quốc gia của Trung Quốc.[28] Tháng 9 cùng năm, Malaysia chính thức tuyên bố về quyết định chiếm bãi ngầm James, đá Hoa Lau, bãi Kiêu Ngựa, đá Kỳ Vân và xem chúng thuộc "vùng kinh tế biển" của mình.[29]

Năm 1994, Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc lại viếng thăm và thả bia. Vào ngày 20 tháng 4 năm 2010, tàu Hải giám số 83 đã thả một bia chủ quyền xuống khu vực biển của rạn san hô để khẳng định chủ quyền của Trung Quốc.[30]

Xem thêm

Tham khảo

Chú thích

  1. ^ a ă Michael Pompeo (ngày 13 tháng 7 năm 2020). "U.S. Position on Maritime Claims in the South China Sea". State Department. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2020.
  2. ^ "SOUTH CHINA SEA: UP FOR GRABS" (PDF). Bureau of Intelligence and Research. ngày 14 tháng 9 năm 1971. tr. 5. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 23 tháng 1 năm 2017. 2) James Shoal (Tseng-mu An-sha) 4°N., 112°15'E., marks the southern extent;
  3. ^ "Sector 11 - Borneo Northwest Coast" (PDF). Sailing Directions pub. 163. US NGA. tr. 305. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 22 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2007. Parsons Shoal (Beting Tugau) (3˚54'N., 112˚15'E.), with a depth of 20m, lies 12.32 miles ENE of Lydie Shoal. James Shoal (Beting Serupai), Beting Serupai, with a depth of 22m, lies 15 miles NE of the same shoal. During the Northeast Monsoon (October to March), a distinct line of tide rips may be seen in the vicinity, particularly W of these shoals. Beting Tugau is marked by Beting Tugau Lighted Buoy. A shoal, with two heads having depths of 21m and 22m, lies 13 miles SSE of Parsons Shoal.
  4. ^ (National Geospatial-Intelligence Agency 2011, tr. 322)
  5. ^ "CO14122 | China's James Shoal Claim: Malaysia the Undisputed Owner - RSIS". rsis.edu.sg (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2026.
  6. ^ BA Hamzah (ngày 26 tháng 6 năm 2014). "SOVEREIGNTY: James Shoal not disputed territory". New Straits Times (bằng tiếng Anh).
  7. ^ a ă "No. 488.—CAPE, EAST INDIES, CHINA, AND AUSTRALIA STATIONS. CHINA SEA.—BORNEO—NORTH-WEST AND NORTH COASTS" (PDF). The London Gazette. ngày 15 tháng 11 năm 1892. tr. 6407. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 18 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2025.
  8. ^ a ă Bill Hayton (2020). The Invention of China. Yale University Press. tr. 215. ISBN 978-0-300-23482-4. Its claim becomes even more surreal 120 kilometres to the southwest at a place called the James Shoal, probably named after one of the 'White Rajahs' of Sarawak, Sir James Brooke.
  9. ^ Sumathy Permal (ngày 23 tháng 1 năm 2015). "South China Sea Manoeuvrings: More of the same in 2015?" (PDF). Sea Views (2). Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2020 – qua Maritime Institute of Malaysia.[liên kết hỏng vĩnh viễn]
  10. ^ 邱仁杰 (ngày 5 tháng 8 năm 2020). "南海局势山雨欲来". 马来西亚中國報 (bằng tiếng Trung).
  11. ^ "Ketua Kaum Daerah Tatau". Portal Rasmi Pentadbiran Bahagian Bintulu (bằng tiếng Mã Lai).
  12. ^ "Boundary". Embassy of the People's Republic of China in the Republic of North Macedonia. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 7 năm 2020. Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2020 – qua Internet Archive. From north to south, the territory of China measures some 5,500 km, stretching from the center of the Heilongjiang River north of the town of Mohe to the Zengmu Reef at the southernmost tip of the Nansha Islands.
  13. ^ "Chinese ships patrol disputed Zengmu Shoal". Taipei Times. ngày 27 tháng 1 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 2 năm 2014. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2025.
  14. ^ Wang, Zheng. "The Nine-Dashed Line: 'Engraved in Our Hearts'". The Diplomat (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 5 năm 2016. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2025.
  15. ^ "SOUTH CHINA SEA: UP FOR GRABS" (PDF). Bureau of Intelligence and Research. ngày 14 tháng 9 năm 1971. tr. 5. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 23 tháng 1 năm 2017. 2) James Shoal (Tseng-mu An-sha) 4°N., 112°15'E., marks the southern extent;
  16. ^ The Nautical Magazine and Journal of the Royal Naval Reserve, Volume 61 (bằng tiếng Anh). Spottiswoode. 1892. tr. 1144.
  17. ^ The Nautical Magazine and Journal of the Royal Naval Reserve, Volume 61 (bằng tiếng Anh). Spottiswoode. 1892.
  18. ^ "Joint Submission to United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS)" (PDF). United Nations. ngày 20 tháng 5 năm 2009. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 21 tháng 4 năm 2014. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2015.
  19. ^ a ă "第三节 南沙群岛的岛礁沙滩" (bằng tiếng Trung). 海南史志网. ngày 11 tháng 6 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 12 tháng 2 năm 2013.
  20. ^ Callick, Rowan (ngày 30 tháng 7 năm 2012). "Awash on a sea of trouble" (bằng tiếng Anh). The Australian. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2012.
  21. ^ "China's James Shoal Claim: Malaysia the Undisputed Owner". RSIS (Rajaratnam School of International Studies), Nanyang Technology University, Singapore. ngày 1 tháng 7 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2015.
  22. ^ 1986年6月4日，星期三，香港《大公報》，第一張；第三版。
  23. ^ "第二节 海底油气资源" (bằng tiếng Trung). 海南史志网. ngày 12 tháng 6 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 8 năm 2015. Truy cập ngày 12 tháng 2 năm 2013.
  24. ^ "Diện tích đất đai". CRI - Đài phát thanh Quốc tế Trung Quốc. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2012.
  25. ^ "Quần đảo Trường Sa thuộc tỉnh Bà Rịa (1933)". Trang thông tin điện tử về Biên giới lãnh thổ (Việt Nam). ngày 25 tháng 10 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 11 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2012.
  26. ^ (Zou 2005, tr. 48-49)
  27. ^ 李国强 (ngày 5 tháng 5 năm 2011). "学者称中国拥有南海诸岛及附近海域主权无可争辩" (bằng tiếng Trung). 人民网. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2013.
  28. ^ (Dzurek 1996, tr. 3)
  29. ^ Nguyễn Thái Linh (ngày 17 tháng 11 năm 2011). "Tranh chấp Hoàng Sa, Trường Sa và luật pháp quốc tế (Kỳ cuối)". Tạp chí Tia Sáng. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 3 tháng 12 năm 2011.
  30. ^ "中国海监执法覆盖全海域 曾母暗沙投放主权碑" (bằng tiếng Trung). Tân Hoa xã. ngày 14 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 12 tháng 2 năm 2013.

Thư mục

  • Dzurek, Daniel J. (1996), The Spratly Islands Dispute: Who's on First?, Maritime Briefings, quyển 2, University of Durham, International Boundaries Research Unit, ISBN 978-1897643235
  • National Geospatial-Intelligence Agency (2011), Sailing Directions (Enroute) Pub.163 - Borneo, Jawa, Sulawesi, and Nusa Tenggara (ấn bản thứ 12), Springfield, Virginia: National Geospatial-Intelligence Agency{{Chú thích}}: Quản lý CS1: ref trùng mặc định (liên kết)
  • Zou, Keyuan (2005), Law of the Sea in East Asia: Issues and Prospects, Routledge, ISBN 978-0415350747
 

Bài viết về chủ đề địa lý này vẫn còn sơ khai. Bạn hãy giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Bãi_ngầm_James&oldid=687137”