Bộ Cá bơn
Bộ Cá bơn (danh pháp khoa học: Pleuronectiformes), còn gọi là cá thờn bơn, cá thân bẹt, là một bộ cá trong số các loài cá vây tia, còn được gọi là Heterosomata, đôi khi được phân loại như là phân bộ của Perciformes. Tên gọi này có nghĩa là "bơi bằng lườn" trong tiếng Hy Lạp. Đặc điểm nổi bật của nhiều loài cá trong bộ này là có cả hai mắt nằm ở một mặt bên của đầu (còn mặt bên kia thì không có mắt nào cả); trên thực tế lúc mới sinh cá thân bẹt có 2 mắt nằm 2 bên đầu như các loài cá thông thường nhưng trong quá trình phát triển thì một mắt dần dần chuyển sang mặt bên kia. Một số loài quay mặt "trái" lên trên, một số khác lại quay mặt "phải" lên trên, còn các loài còn lại thì khi thì quay mặt này, khi thì quay mặt kia lên trên.
| Bộ Cá bơn | |
|---|---|
| Tập tin:Platichthys flesus Vääna-Jõesuu in Estonia.jpg Cá bơn châu Âu (Platichthys flesus) | |
| Phân loại khoa học | |
| Giới (regnum) | Animalia |
| Ngành (phylum) | Chordata |
| Lớp (class) | Actinopterygii Bản mẫu:Bảng phân loại norank entry |
| Bộ (ordo) | Pleuronectiformes |
| Các họ | |
Xem bài. | |
Nhiều loài cá thực phẩm quan trọng nằm trong bộ này, bao gồm cá bơn Dover, cá bơn Bắc Âu, cá bơn Đại Tây Dương, cá bơn, cá bơn sao và cá bơn lưỡi ngựa (halibut). Bộ này có trên 400 loài. Một số cá thân bẹt có thể tự ngụy trang khi chúng nằm ở dưới đáy biển.
Cá thân bẹt được đề cập đến như là một trong các ví dụ nổi bật minh chứng cho thuyết tiến hóa. Ví dụ, Richard Dawkins trong The Blind Watchmaker, thông báo về giả thuyết của lịch sử tiến hóa như sau: "...cá có xương [nói chung] có xu hướng đáng chú ý trong việc làm bẹt theo chiều đứng...Nó là một điều tự nhiên, vì thế, khi các tổ tiên [của cá thân bẹt] chiếm lĩnh đáy biển, chúng cần phải nằm trên một mặt... Nhưng điều này làm nảy sinh vấn đề là một mắt đã luôn luôn nhìn xuống dưới vào cát... Trong quá trình tiến hóa vấn đề này đã được giải quyết bằng cách mắt phía dưới 'chuyển động' xung quanh để lên mặt trên."[1] Sự phát triển của cá thân bẹt vì thế được coi là sự tóm tắt lại lịch sử tiến hóa của chúng.
Sự bất đối xứng hình học của cá thân bẹt được so sánh với các bức họa theo trường phái lập thể của Pablo Picasso, và thông thường được nhận thức là "không hoàn thiện", "kỳ cục", "lạ thường" v.v. Có lẽ sự phân bố bất đối xứng này giúp chúng ngụy trang tốt hơn để sinh tồn dưới đáy biển.
Phân loại
Bộ này có khoảng 778 loài trong 134 chi.
- Phân bộ Psettodoidei
- Psettodidae: 1 chi, 3 loài.
- Phân bộ Pleuronectoidei
- Citharidae: 4 chi, 6 loài.
- Scophthalmidae: 4 chi, 9 loài.
- Bothidae: 20 chi, 162 loài cá bơn mắt trái.
- Pleuronectidae sensu stricto: 27 chi, 62 loài cá bơn mắt phải.
- Paralichthyidae: 14 chi, 111 loài.
- Samaridae: 3 chi, 27 loài.
- Soleidae: 32 chi, 175 loài cá bơn.
- Achiridae: 9 chi, 35 loài cá bơn Mỹ.
- Cynoglossidae: 3 chi, 143 loài cá lưỡi trâu.
- Poecilopsettidae (tách ra từ Pleuronectidae):[2][3] 3 chi, 21 loài.
- Rhombosoleidae (tách ra từ Pleuronectidae,[2][3] cộng cả Achiropsettidae:[4] 4 chi, 4 loài): 13 chi, 23 loài.
- Paralichthodidae (tách ra từ Pleuronectidae[2][3]): 1 chi, 1 loài.
Niên biểu
<timeline> ImageSize = width:600px height:auto barincrement:15px PlotArea = left:10px bottom:50px top:10px right:10px
Period = from:-65.5 till:10 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:-65.5 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:-65.5 TimeAxis = orientation:hor AlignBars = justify
Colors =
#legends id:CAR value:claret id:ANK value:rgb(0.4,0.3,0.196) id:HER value:teal id:HAD value:green id:OMN value:blue id:black value:black id:white value:white id:cenozoic value:rgb(0.54,0.54,0.258) id:paleogene value:rgb(0.99,0.6,0.32) id:paleocene value:rgb(0.99,0.65,0.37) id:eocene value:rgb(0.99,0.71,0.42) id:oligocene value:rgb(0.99,0.75,0.48) id:neogene value:rgb(0.999999,0.9,0.1) id:miocene value:rgb(0.999999,0.999999,0) id:pliocene value:rgb(0.97,0.98,0.68) id:quaternary value:rgb(0.98,0.98,0.5) id:pleistocene value:rgb(0.999999,0.95,0.68) id:holocene value:rgb(0.999,0.95,0.88)
BarData=
bar:eratop bar:space bar:periodtop bar:space bar:NAM1 bar:NAM2 bar:NAM3 bar:NAM4 bar:NAM5 bar:NAM6 bar:NAM7 bar:NAM8 bar:NAM9 bar:NAM10 bar:NAM11 bar:NAM12 bar:NAM13 bar:NAM14 bar:NAM15 bar:NAM16 bar:NAM17 bar:NAM18 bar:NAM19 bar:NAM20 bar:NAM21 bar:NAM22 bar:NAM23 bar:NAM24 bar:NAM25 bar:NAM26 bar:NAM27 bar:NAM28 bar:NAM29 bar:NAM30 bar:NAM31 bar:NAM32 bar:NAM33 bar:NAM34 bar:NAM35 bar:NAM36 bar:NAM37 bar:NAM38
bar:space bar:period bar:space bar:era
PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25 shift:(7,-4)
bar:periodtop from: -65.5 till: -55.8 color:paleocene text:Paleocene from: -55.8 till: -33.9 color:eocene text:Eocene from: -33.9 till: -23.03 color:oligocene text:Oligocene from: -23.03 till: -5.332 color:miocene text:Miocene from: -5.332 till: -2.588 color:pliocene text:Plio. from: -2.588 till: -0.0117 color:pleistocene text:Pleist. from: -0.0117 till: 0 color:holocene text:H.
bar:eratop from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene text:Paleogene from: -23.03 till: -2.588 color:neogene text:Neogene from: -2.588 till: 0 color:quaternary text:Q.
PlotData=
align:left fontsize:M mark:(line,white) width:5 anchor:till align:left
color:eocene bar:NAM1 from:-55.8 till:-33.9 text:Amphistium color:eocene bar:NAM2 from:-55.8 till:-33.9 text:Eobothus color:eocene bar:NAM3 from:-55.8 till:-33.9 text:Eobuglossus color:eocene bar:NAM4 from:-55.8 till:-33.9 text:Imhoffius color:eocene bar:NAM5 from:-55.8 till:-33.9 text:Joleaudichthys color:eocene bar:NAM6 from:-55.8 till:-33.9 text:Turahbuglossus color:eocene bar:NAM7 from:-55.8 till:0 text:Scophthalmus color:eocene bar:NAM8 from:-55.8 till:0 text:Citharus color:eocene bar:NAM9 from:-55.8 till:0 text:Psettodes color:eocene bar:NAM10 from:-37.2 till:0 text:Arnoglossus color:oligocene bar:NAM11 from:-33.9 till:0 text:Bothus color:oligocene bar:NAM12 from:-33.9 till:0 text:Monolene color:oligocene bar:NAM13 from:-33.9 till:0 text:Solea color:oligocene bar:NAM14 from:-28.4 till:0 text:Buglossidium color:oligocene bar:NAM15 from:-28.4 till:0 text:Hippoglossoides color:oligocene bar:NAM16 from:-28.4 till:0 text:Lepidorhombus color:miocene bar:NAM17 from:-23.03 till:0 text:Dicologoglossa color:miocene bar:NAM18 from:-23.03 till:0 text:Paraplagusia color:miocene bar:NAM19 from:-23.03 till:0 text:Platichthys color:miocene bar:NAM20 from:-15.97 till:0 text:Achiurus color:miocene bar:NAM21 from:-15.97 till:0 text:Microchirus color:miocene bar:NAM22 from:-15.97 till:0 text:Microstomus color:miocene bar:NAM23 from:-11.608 till:-5.332 text:Evesthes color:miocene bar:NAM24 from:-11.608 till:0 text:Citharichthys color:miocene bar:NAM25 from:-11.608 till:0 text:Monochirus color:miocene bar:NAM26 from:-11.608 till:0 text:Paralichthys color:miocene bar:NAM27 from:-11.608 till:0 text:Pleuronichthys color:pliocene bar:NAM28 from:-5.332 till:0 text:Atheresthes color:pliocene bar:NAM29 from:-5.332 till:0 text:Clidoderma color:pliocene bar:NAM30 from:-5.332 till:0 text:Glyptocephalus color:pliocene bar:NAM31 from:-5.332 till:0 text:Limanda color:pliocene bar:NAM32 from:-5.332 till:0 text:Lyopsetta color:pliocene bar:NAM33 from:-5.332 till:0 text:Pegusa color:pleistocene bar:NAM34 from:-2.588 till:-0.0117 text:Chibapsetta color:pleistocene bar:NAM35 from:-2.588 till:0 text:Eopsetta color:pleistocene bar:NAM36 from:-2.588 till:0 text:Isopsetta color:pleistocene bar:NAM37 from:-2.588 till:0 text:Parophrys color:pleistocene bar:NAM38 from:-2.588 till:0 text:Symphurus
PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25
bar:period from: -65.5 till: -55.8 color:paleocene text:Paleocene from: -55.8 till: -33.9 color:eocene text:Eocene from: -33.9 till: -23.03 color:oligocene text:Oligocene from: -23.03 till: -5.332 color:miocene text:Miocene from: -5.332 till: -2.588 color:pliocene text:Plio. from: -2.588 till: -0.0117 color:pleistocene text:Pleist. from: -0.0117 till: 0 color:holocene text:H.
bar:era from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene text:Paleogene from: -23.03 till: -2.588 color:neogene text:Neogene from: -2.588 till: 0 color:quaternary text:Q.
</timeline>
Chú thích
- ^ Dawkins, Richard (1991). The Blind Watchmaker. London: Penguin Books. tr. 92. ISBN 0-14-014481-1.
- ^ a ă â Chapleau F. 1993. Pleuronectiform relationships - A cladistic reassessment. Bulletin of Marine Science. 52:516-540.
- ^ a ă â Munroe T.A. 2005. Chapter 3: Distributions and Biogeography, tr. 42-67. Trong: Flatfishes: Biology and Exploitation R. N. Gibson (ed.). Blackwell Science Ltd, Oxford.
- ^ Betancur-R. R., C. Li, T. A. Munroe, J.A. Ballesteros, G. Ortí. 2013. Addressing gene-tree discordance and non-stationarity to resolve a multi-locus phylogeny of the flatfishes (Teleostei: Pleuronectiformes). Systematic Biology. 62:763–785.
Bản mẫu:Đa dạng cá Tập tin:Commons-logo.svg Tư liệu liên quan tới Pleuronectiformes tại Wikimedia Commons Bản mẫu:Thủy sản thương phẩm Bản mẫu:Lớp Cá vây tia
