Eo biển Malacca

Eo biển Malacca (chữ Anh: Strait of Malacca; chữ Malyasia: Selat Melaka; chữ Indonesia: Selat Malaka) là một eo biển nằm giữa bán đảo Mã Lai ở phía đông bắc và đảo Sumatra của Indonesia ở phía tây nam. Eo biển nối biển Andaman của Ấn Độ Dương với biển Đông thuộc Thái Bình Dương, là một trong những tuyến hàng hải quốc tế quan trọng bậc nhất thế giới.

Eo biển có hướng kéo dài đông nam – tây bắc. Tuỳ theo nguồn, chiều dài của eo biển được nêu vào khoảng 900 đến 1.080 kilômét; nơi rộng nhất ở phía tây bắc khoảng 250–370 kilômét, còn chỗ hẹp nhất ở phía đông nam chỉ khoảng 37–38 kilômét. Đây là tuyến giao thông đường thuỷ quốc tế nối liền hai đại dương lớn là Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.

Về phạm vi địa lí, eo biển kéo dài từ khu vực giữa đảo Phuket của Thái Lan và đảo Sumatra của Indonesia ở phía tây, đến khu vực giữa Tanjung Piai của Malaysia và quần đảo Riau của Indonesia ở phía đông; tuyến này được nối tiếp với eo biển Singapore qua một số lạch nước hẹp. Trong cách phân định phổ biến, eo biển Singapore chỉ là một phần nhỏ của hệ thống này.

Eo biển Malacca giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với thương mại hàng hải toàn cầu. Đây là tuyến vận tải chính giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, mỗi năm có hàng chục nghìn tàu thuyền đi qua. Eo biển đảm nhiệm vận chuyển một tỉ lệ lớn hàng hoá thương mại thế giới, trong đó có dầu mỏ, khí đốt, than đá, dầu cọ, cà phê Indonesia (en) và nhiều mặt hàng công nghiệp khác. Do mật độ tàu thuyền rất cao, nạn cướp biển hiện đại và buôn lậu từng là những mối đe doạ đáng kể đối với an ninh hàng hải tại khu vực này.

Về địa mạo, eo biển nằm trong vùng xích đạo không gió, nên rất nhiều thời điểm gió yên, sóng lặng. Đáy biển tương đối bằng phẳng, chủ yếu là bùn cát, và dòng chảy không quá mạnh. Do độ sâu hạn chế, tàu thuyền qua lại phải đáp ứng những điều kiện kĩ thuật nhất định.

Eo biển mang tên Malacca do gắn với cổ thành Malacca, một trung tâm thương mại quan trọng của lịch sử Malaysia. Trong lịch sử, vùng này từng là địa bàn tranh chấp của nhiều thế lực khu vực. Từ thế kỉ VII, đế quốc Srivijaya đã khống chế khu vực nhằm kiểm soát thương mại gia vị. Các chính thể về sau từng nắm quyền kiểm soát eo biển gồm Vương quốc Malacca, Vương quốc Johor, Khu định cư Eo biển thuộc Anh, và sau này là Singapore với tư cách một quốc gia–thành phố.

Hiện nay, eo biển Malacca nằm trong phạm vi quản lí và phối hợp của nhiều quốc gia ven biển, chủ yếu là Singapore, Malaysia, Indonesia và một phần liên quan đến Thái Lan. Trong thực tế hàng hải, đây là một trong những tuyến đường biển chiến lược bậc nhất thế giới, đặc biệt đối với các nền kinh tế Đông Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, vốn phụ thuộc lớn vào tuyến này cho vận chuyển năng lượng.

Lịch sử

Eo biển Malacca có lịch sử lâu đời và giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong mạng lưới giao thương hàng hải Á – Âu. Khoảng từ thế kỉ IV, các thương nhân Ả Rập đã mở tuyến đường biển từ Ấn Độ Dương đi qua eo biển Malacca, băng qua biển Đông để tới Đông Á. Trên tuyến hải thương ấy, họ vận chuyển tơ lụa và đồ sứ của Trung Hoa, cùng các loại gia vị quý từ quần đảo Maluku, sang đến Đế quốc La Mã và nhiều khu vực ở châu Âu. Từ thế kỉ VII đến thế kỉ XV, các đoàn thương thuyền của Trung Quốc, Ấn Độ và các quốc gia Ả Rập ở Trung Đông đều phải đi qua eo biển này.

Đầu thế kỉ XVI, các nhà hàng hải Bồ Đào Nha đã khai thông tuyến đường biển nối Đại Tây Dương với Ấn Độ Dương, khiến vị trí chiến lược của eo biển Malacca ngày càng nổi bật. "Malacca" vốn là tên một thương cảng quốc tế quan trọng của Malaysia thời cận đại, và về sau cộng đồng quốc tế quen dùng tên ấy để gọi toàn bộ eo biển.

Năm 1869, sau khi kênh đào Suez được khai thông, hành trình hàng hải từ châu Âu sang phương Đông được rút ngắn đáng kể. Lượng tàu thuyền qua lại eo biển Malacca vì thế gia tăng nhanh chóng. Mỗi năm có hơn 100.000 lượt tàu đi qua, biến nơi đây thành một trong những eo biển nhộn nhịp nhất thế giới.

Cảng Singapore nằm dọc eo biển là một trong những hải cảng nổi tiếng toàn cầu, từng đứng thứ tư thế giới về sản lượng hàng hoá thông qua. Hệ thống cầu cảng dài từ ba đến bốn kilômét, có thể cùng lúc tiếp nhận hơn 30 tàu trọng tải lớn neo đậu. Cảng còn sở hữu ụ tàu khổng lồ có khả năng sửa chữa các siêu tàu chở dầu lên tới 400.000 tấn.

Vai trò kinh tế

Eo biển Malacca nằm trên tuyến giao thông cực kì quan trọng, vận chuyển hàng hóa bằng đường thủy từ Châu Âu, Châu Phi, Nam Á, Trung Đông đi Đông Nam Á, Đông Á. Đây là nơi chiếm 1/4 lượng giao thông hàng hải thế giới hàng năm.

Mỗi năm có khoảng 50 nghìn tàu thuyền qua lại, bao gồm tàu chở dầu, tàu chở container, tàu đánh cá.

Trong năm 2003, khoảng 11 triệu thùng dầu (1.700.000 m³) được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chủ yếu cung cấp cho Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Kinh tế Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc phụ thuộc nhiều vào tuyến đường biển này. Một nửa số tàu chở nhiên liệu của ba nước trên đi qua đây.

Những vụ khủng bố và cướp biển

Do tầm quan trọng của nó cho nên các tàu thuyền qua lại nơi đây từ lâu đã trở thành mục tiêu của các vụ tấn công cướp biển cũng như các vụ khủng bố.

Theo thống kê, eo biển Malacca chiếm tới 1/3 các vụ cướp biển trên thế giới. Số lượng các vụ cướp tăng gấp ba lần trong ba thập kỷ qua. Trong năm 1994 xảy ra 25 vụ tấn công thì đến năm 2000 đã có 220 vụ tấn công được ghi nhận.

Những tên cướp biển chủ yếu là những người dân Indonesia bị bần cùng hoá sau khủng hoảng tài chính năm 1997, hoặc là những phiến quân của tỉnh Aceh (Indonesia), nằm ở phía Bắc eo biển. Chúng có xu hướng cướp các tàu thuyền cỡ nhỏ hay bắt giữ các thủy thủ đoàn để đòi tiền chuộc.

Liên kết ngoài

• The Malacca Straits Research and Development Centre homepage Lưu trữ ngày 17 tháng 3 năm 2005 tại Wayback Machine
• Al-Jazeera: Malacca Strait nations plan air patrol