Fan Man
Fan Shih-man (?) (Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).; tiếng Trung: 范诗蔓; Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).) là quốc vương Phù Nam, trị vì khoảng thời Đông Hán. Ông có hai con trai là Fan Jinsheng, Fan Chang và cháu nội là Fan Zhan. Ông là vị vua đầu tiên dùng tước hiệu "Varman", tước hiệu này được các vua Phù Nam và Chân Lạp nối tiếp sử dụng sau đó.
| Fan Man | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Đại vương | |||||
| Tại vị | 220-228 SCN | ||||
| Tiền nhiệm | Hun Pan-pan | ||||
| Kế nhiệm | Fan Jinsheng | ||||
| Thông tin chung | |||||
| Sinh | ? Vương quốc Phù Nam | ||||
| Mất | Năm 228 SCN Vương quốc Phù Nam | ||||
| Phối ngẫu | Không rõ | ||||
| Hậu duệ | Fan Jinsheng Fan Chang | ||||
| |||||
| Thân mẫu | Không rõ | ||||
Fan Shih-man là danh tướng dưới thời vua Hun Pan-huang và con trai là Hun Pan-pan của vương quốc Phù Nam. Khi Hun Pan-huang qua đời ở tuổi 90, Hun Pan-Pan lên nối ngôi nhưng giao toàn bộ quyền trị quốc cho Fan Shih-man. 3 năm sau, Hun Pan-Pan mất, triều đình và dân chúng Phù Nam đã suy tôn Fan Shih-man lên làm vua. Dù việc này đi ngược lại quy tắc truyền ngôi cho Thái tử, có thể do Thái tử còn quá nhỏ, nhưng Fan Shih-man là người có năng lực quán xuyến đại sự và rất được lòng dân. Được sự đồng thuận của Hội đồng Hoàng tộc cùng quan lại lớn nhỏ, ông chính thức đăng quang, dù điều này có thể gây bất mãn cho các hoàng tử khác.[1][2]
Fan Shih-man là một vị vua dũng cảm và kiệt xuất của Phù Nam. Ông xưng vương, xây dựng quân đội mạnh mẽ và chinh phục các nước láng giềng để củng cố nền độc lập của quốc gia. Không chỉ mở rộng lãnh thổ trên đất liền, ông còn cho đóng những con thuyền lớn chở hàng trăm người để vượt biển đánh chiếm hơn mười quốc gia lân cận (như Cụ Đốn, Cửu Trĩ, Điền Tốn...). Nhờ đó, lãnh thổ Phù Nam được mở rộng thêm hàng nghìn dặm, vươn tầm ảnh hưởng ra toàn bộ vùng hạ lưu sông Mê Kông, bán đảo Mã Lai và kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng giữa Vịnh Bengal và Vịnh Thái Lan. Sử sách Trung Hoa ghi nhận ông là một nhà quân sự lỗi lạc với các chiến dịch chinh phạt dọc bờ biển kéo dài tới tận eo biển Malacca. Ông qua đời trong một cuộc hành quân trên vùng đất thuộc Malaysia ngày nay.[3][4]
Sau đó, khi đang đi chinh phạt Kim Lân, Vua Fan Shih-man bị bệnh nên đã cử con trai là Fan Jinsheng thay mình cầm quân. Nhân cơ hội này, cháu ruột của ông là Fan Zhan (chỉ huy 2.000 quân) đã mưu phản, cướp ngai vàng và cho người lừa giết Fan Jinsheng.[5][6] Khi Fan Shih-man qua đời, người con trai khác của ông là Fan Chang phải sống lưu lạc trong dân gian. Đến năm 20 tuổi, Fan Chang chiêu mộ lực lượng Phù Nam, tiến quân giết chết Fan Zhan để đòi lại vương vị. Tuy nhiên, ông lại bị tướng của Fan Zhan là Fan Xun sát hại. Fan Xun sau đó tự xưng làm vua Phù Nam (khoảng năm 230).[7][8]
Chiến tranh tranh giành lãnh thổ
Trước tiên, nhà vua thống nhất quân đội chính quy trên bộ lẫn trên biển và đóng mới nhiều chiến hạm. Ông cử hải quân chinh phục các quốc gia dọc bờ biển Xiêm kéo dài đến giữa bán đảo Mã Lai, thu phục hơn 10 tiểu quốc vào lãnh thổ hoàng gia. Sử sách ghi nhận chắc chắn các vùng đất này gồm: Cụ Đốn, Cửu Trĩ, Điền Tốn, Lang Yasiv, Tampraling (trung tâm vương quốc Srei Dhammanor), Tan Ivliang, Koh Kra, Nadas và Perak. Ở phía Đông, ông hội quân mở rộng bờ cõi đến Vu Khan (vùng Nha Trang ngày nay). Cuối cùng, nhà vua tiến quân đánh Kim Lâm, quốc gia của người Môn ở vùng giáp ranh Miến Điện hoặc bán đảo Mã Lai. Tuy nhiên, việc chinh phạt Kim Lâm chưa rõ kết quả vì nhà vua đã tử trận ngay trên đường ra chiến trường. Dù vậy, với những chiến công hiển hách trong việc mở mang bờ cõi, ông đã ghi danh vào lịch sử như một vị vua chiến binh lỗi lạc.
Gia đình hoàng gia
- Ông ta cũng là họ hàng của vua Kaundinya I và Nữ vương Soma.
- Thái hậu là thiếp của Hoàng hậu Samira (Jamba) ở Vakaan. Bà có 2 người con trai:
- Fan Jinsheng
- Fan Chang
- Vua Phù Nam Dharanindravarman, phu quân của nữ thần Srimarinha.
- Vua Assajaya là họ hàng của Vua Samrimarun.
- Thái hậu là thiếp của Hoàng hậu Samira (Jamba) ở Vakaan. Bà có 2 người con trai:
Tài liệu tham khảo
- ^ Sách Lương, Tập 54, Tiểu sử 48, Các bộ lạc man rợ, Vương quốc Phù Nam: "Pan Kuang qua đời khi đã hơn chín mươi tuổi. Ông kế vị con trai thứ là Panpan và giao phó việc nước cho tướng quân Fan Man. Panpan qua đời sau ba năm trị vì, và dân chúng cùng nhau bầu Man làm vua."
- ^ Trích từ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ và các dân tộc, Vương quốc Phù Nam: "Pan Kuang qua đời khi đã hơn chín mươi tuổi. Ông liền lập tức đưa con trai thứ là Panpan lên ngôi và giao việc nước cho tướng quân Fan Man. Panpan qua đời sau ba năm trị vì, và dân chúng trong nước cùng nhau bầu Man làm vua."
- ^ Sách Lương, Tập 54, Tiểu sử 48, Ngoại quốc, Vương quốc Phù Nam: "Người này dũng cảm và tháo vát, dùng sức mạnh quân sự để tấn công các nước láng giềng, và tất cả đều quy phục ông ta. Ông ta tự xưng là Đại vương Funan. Sau đó, ông ta đóng những chiến thuyền lớn, dong buồm ra tận cùng biển cả, tấn công hơn mười nước, bao gồm Qudukun, Jiuzhi và Diansun, khai phá năm sáu nghìn dặm đất đai."
- ^ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ, Phần 1, Vương quốc Phù Nam: "Người đàn ông này dũng cảm và tháo vát, ông ta đã dùng sức mạnh quân sự của mình để tấn công các nước láng giềng, và tất cả đều quy phục ông ta. Ông ta tự xưng là Đại vương Funan. Sau đó, ông ta đóng một con tàu lớn để khám phá biển cả bao la, thành lập hơn mười vương quốc và mở rộng lãnh thổ của mình thêm năm sáu nghìn dặm."
- ^ Lương thư, Tập 54, Tiểu sử 48, Ngoại quốc, Vương quốc Phù Nam: "Tiếp theo, khi họ sắp tấn công nước láng giềng Tấn, Mãn lâm bệnh và phái thái tử Kim Sinh thay mình. Tả Hán, em trai của Mãn, lúc đó là tướng quân của hai nghìn người, đã tiếm quyền Mãn và sai người mưu hại Kim Sinh để giết mình."
- ^ Trích từ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ và các dân tộc, Vương quốc Phù Nam: "Khi đến lúc tấn công nước láng giềng Jin, Man lâm bệnh và sai con trai mình là Jin Sheng thay thế. Em gái của Man là Zhan sau đó đã tiếm quyền và sai người lừa Jin Sheng giết mình."
- ^ Lý Sử Học, Tập 54, Tiểu Sử 48, Các Dân Tộc, Vương Quốc Phù Nam: "Khi Man chết, có một đứa bé tên là Chang còn đang bú sữa mẹ. Khi Chang hai mươi tuổi, nó đã tập hợp những cường giả trong vương quốc để tấn công và giết Zhan. Tướng quân Fan Xun của Zhan sau đó đã giết Chang và tự xưng làm hoàng đế."
- ^ Trích từ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ và các dân tộc, Vương quốc Phù Nam: "Khi người chết, có một đứa trẻ tên là Chang được sinh ra trên thế giới. Khi tròn hai mươi tuổi, hắn tập hợp những cường giả trong nước và tấn công giết chết Zhan. Tướng quân của Zhan là Fan Xun sau đó đã tấn công và giết chết Chang rồi lên ngôi."