Joseph Ferdinand của Bayern

Joseph Ferdinand Leopold xứ Bayern (28 tháng 10 năm 1692 – 6 tháng 2 năm 1699) là con trai lớn còn sống sốt của Maximilian II Emanuel, Tuyển hầu xứ Bayern (1679–1705, 1714–1726) và người vợ đầu tiên của ông, Maria Antonia của Áo, con gái của Leopold I, Hoàng đế La Mã Thần thánh, cháu ngoại của Vua Felipe IV của Tây Ban Nha.

Joseph Ferdinand của Bayern
Tuyển hầu Thế tử xứ Bayern
Tập tin:Retrato del príncipe electoral José Fernando de Baviera, obra de Joseph Vivien (1698). Königliches Schloss Berchtesgaden.png Chân dung bởi Joseph Vivien năm 1698.
Thông tin chung
Sinh	28 tháng 10 năm 1692 Cung điện Hofburg, Vienna
Mất	Ngày 6 tháng 2 năm 1699 (6 tuổi) Brussels, Hà Lan thuộc Tây Ban Nha
Hoàng tộc	Nhà Wittelsbach
Thân phụ	Maximilian II Emanuel, Tuyển hầu xứ Bayern
Thân mẫu	Maria Antonia Josepha của Áo

Thời niên thiếu

Vương tử Joseph Ferdinand sinh ngày 28 tháng 10 năm 1692 tại Viên, là con trai của Maximilian II Emanuel, Tuyển hầu xứ Bayern, và Nữ Đại vương Công Maria Antonia, con gái của Hoàng đế Leopold I. Ông là cháu gọi vua Carlos II của Tây Ban Nha bằng cậu.

Mẹ ông qua đời không lâu sau khi sinh, vì vậy Joseph Ferdinand được giao cho Hoàng đế Leopold I, ông ngoại của mình trực tiếp nuôi dưỡng, trong khi cha ông đang ở Brussels, nơi giữ chức Toàn quyền Hà Lan thuộc Tây Ban Nha từ tháng 3 năm 1692. Ngày 2 tháng 5 năm 1693, Joseph Ferdinand cùng đoàn tùy tùng cũ của mẹ rời Viên đến Munich, và đến nơi vào khoảng ngày 2 hoặc 3 tháng 6.

Người thừa kế dự kiến của Carlos II

Carlos II của Tây Ban Nha ốm yếu trong phần lớn cuộc đời và được cho là sẽ qua đời không có con nối dõi. Do Đế quốc Tây Ban Nha khi ấy vẫn hùng mạnh và gần như toàn vẹn, vấn đề kế vị có ý nghĩa then chốt đối với cán cân quyền lực châu Âu. Với tư cách là hậu duệ còn sống duy nhất của Margarita Teresa và là chắt của Felipe IV, Joseph Ferdinand xứ Bayern có cơ sở thừa kế vững chắc và được thừa nhận rộng rãi tại Tây Ban Nha. Việc ông không thuộc nhà Habsburg hay Bourbon khiến Anh và Cộng hòa Hà Lan ủng hộ, phù hợp với học thuyết cân bằng quyền lực đang hình thành ở châu Âu.

Mẹ của Carlos II, Maria Anna của Áo, công nhận Joseph Ferdinand là người thừa kế hợp pháp và tích cực vận động cho yêu sách này, qua đó đối đầu với Hoàng đế Leopold I và Vương hậu Maria Anna xứ Neuburg, những người ủng hộ Đại vương công Karl. Tranh chấp giữa hai phe tại triều đình Tây Ban Nha dẫn đến một giai đoạn căng thẳng chính trị và âm mưu kéo dài từ 1693 đến 1696, kết thúc bằng cái chết của thái hậu Maria Anna của Áo. Trước khi qua đời, ảnh hưởng của thái hậu đã giúp phe Bayern giành ưu thế. Năm 1696, Carlos II lập di chúc chỉ định Joseph Ferdinand là người kế vị. Dù tình trạng sức khỏe suy sụp, phe ủng hộ Bayern, đứng đầu là Hồng y Portocarrero, vẫn thúc ép việc xác nhận di chúc, bất chấp sự phản đối của phe ủng hộ Karl.

Trong thời gian Joseph Ferdinand chưa đủ tuổi, di chúc quy định một hội đồng nhiếp chính do Hồng y Portocarrero đứng đầu, nắm quyền cai trị với thẩm quyền rộng lớn. Portocarrero tiếp tục bảo vệ mạnh mẽ việc chỉ định Joseph Ferdinand trong những năm cuối triều đạiCarlos II, ngăn cản mọi nỗ lực sửa đổi di chúc.

Đầu năm 1698, Carlos II một lần nữa khẳng định quyết định của mình trong di chúc, tuyên bố:

“Trẫm tuyên cáo rằng người kế vị chính thống của trẫm đối với toàn bộ các vương quốc, quốc gia và lãnh thổ thuộc quyền trẫm, chính là Tuyển hầu Thế tử Maximilian Joseph, đích tử của Nữ Đại vương công Maria Antonia, cháu ngoại của trẫm, đồng thời là Tuyển hầu xứ Bayern; vị Thế tử này cũng là ngoại tôn duy nhất của Hoàng hậu Margarita, chị gái của trẫm, người đã hạ giá kết hôn cùng Hoàng đế, tức hoàng thúc của trẫm. Theo di chiếu của Tiên vương, phụ hoàng của trẫm và chiểu theo luật pháp các vương quốc ấy, dòng thừa kế này đứng hàng đầu và hợp pháp. Bởi lẽ đó, trẫm loại trừ quyền kế vị của Vương hậu nước Pháp; và xác lập rằng Tuyển hầu Thế tử Joseph Ferdinand, người có huyết thống gần gũi với trẫm nhất theo dòng trực hệ, là người thừa kế hợp pháp và duy nhất đối với toàn bộ các lãnh thổ nói trên …”

Bất chấp các phản ứng và toan tính quốc tế nhằm phân chia Đế quốc Tây Ban Nha, ngày 14 tháng 11 năm 1698, Carlos II II công bố di chúc cuối cùng, khẳng định Joseph Ferdinand là người thừa kế một Đế quốc Tây Ban Nha thống nhất và không thể chia cắt.

Cái chết và di sản

Joseph Ferdinand qua đời vì bệnh đậu mùa vào ngày 6 tháng 2 năm 1699, khi mới sáu tuổi, khiến vấn đề kế vị ngai vàng Tây Ban Nha một lần nữa rơi vào tình trạng bất định. Cái chết của vương tử đến rất đột ngột, kèm theo các cơn co giật, nôn mửa và hôn mê kéo dài. Trong triều đình từng lan truyền lời đồn rằng ông bị đầu độc theo lệnh của Hoàng đế Leopold I, song cho đến nay không có chứng cứ xác thực nào được chứng minh. Linh cữu của Joseph Ferdinand được an táng tại Bruxelles. Với ông, dòng hậu duệ xa nhất xuất phát từ cuộc hôn phối giữa Felipe IV của Tây Ban Nha và người vợ thứ hai kiêm cháu gái là Maria Anna của Áo chính thức đoạn tuyệt.

Việc Joseph Ferdinand qua đời trước Carlos II, vị vua Habsburg cuối cùng của Tây Ban Nha, đã góp phần trực tiếp châm ngòi cho Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Nếu ông còn sống đến khi Carlos II qua đời, nhiều khả năng các cường quốc châu Âu đã chấp thuận để ông kế thừa ngôi vị Tây Ban Nha theo các điều khoản của Hiệp ước Phân chia lần thứ nhất.

Trong tiểu sử về Carlos II, sử gia John Langdon-Davies đã mô tả tác động của cái chết ấy như sau:

“Tựa như sợi đai sắt cuối cùng đang giữ cho một phế tích sắp sụp đổ bỗng nhiên đứt đoạn; niềm hân hoan huyền ảo lập tức tan biến, nhường chỗ cho nỗi bất mãn rất đỗi trần trụi. Dân chúng, vốn được nâng lên đến trạng thái xuất thần bởi những ảo tưởng ái quốc không hề tương xứng với đời sống thường nhật của họ, nay bỗng nhìn thấy hiện thực chỉ còn là sự đói khát lê thê: bánh mì và lương thực đều khan hiếm và đắt đỏ, ruộng đồng không mùa màng, biên cương không phòng bị, sinh tồn không hy vọng. Khi còn tin vào giấc mộng của mình, người Tây Ban Nha có thể tự thấy no đủ dù hầu như chẳng có gì để ăn; một khi giấc mộng ấy tan vỡ, mọi thứ liền sụp đổ. Joseph Ferdinand xứ Bayern chính là điểm tựa để trí tưởng tượng đan dệt nên những mô thức bù đắp cho phẩm giá quốc gia; khi ông qua đời, tấm vải mong manh ấy cũng theo đó mà tiêu tan.”

Nguồn

• Hume, Martin Andrew Sharp (1906). Queens of Old Spain. McClure, Philips & Company.
• Langdon-Davies, John (1963). Carlos: The King Who Would Not Die. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice Hall.
• Prince of Greece, Michael (1983). Louis XIV: The Other Side of the Sun. Alan Sheridan biên dịch. London: Orbis Publishing Limited. ISBN 978-0-06-015217-8.
• Spielman, John Philip (1977). Leopold I. London: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-87005-1.