Wikibeta, Bách khoa tri thức mở

Samoa

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “about”.Bản mẫu:Infobox country Samoa,[lower-alpha 1] quốc hiệu là Nhà nước Độc lập Samoa,[lower-alpha 2] là một đảo quốc tại Polynesia, một phần của châu Đại Dương, tại Nam Thái Bình Dương. Samoa gồm hai đảo chính (Savai'i và Upolu), hai đảo nhỏ có người ở (Manono và Apolima), và một vài đảo nhỏ không người ở như Quần đảo Aleipata (Nuʻutele, Nuʻulua, Fanuatapu và Namua). Samoa cách Samoa thuộc Mỹ Bản mẫu:Cvt về phía tây, cách Tonga Bản mẫu:Cvt về phía đông bắc, cách Fiji Bản mẫu:Cvt về phía đông bắc, cách Wallis và Futuna Bản mẫu:Cvt về phía đông, cách Tuvalu Bản mẫu:Cvt về phía đông nam, cách Tokelau Bản mẫu:Cvt về phía nam, cách Hawaii Bản mẫu:Cvt về phía tây nam, và cách Niue Bản mẫu:Cvt về phía tây bắc. Thủ đô và thành phố lớn nhất là Apia.

Người Lapita phát hiện và định cư Quần đảo Samoa khoảng 3.500 năm trước, phát triển tiếng Samoa và văn hóa Samoa. Các nhà thám hiểm người châu Âu trước thế kỷ 20 gọi toàn bộ quần đảo, bao gồm Samoa thuộc Mỹ, là "Quần đảo Hoa tiêu" vì ấn tượng với kỹ năng đi biển của người Samoa.[5][6] Samoa trở thành một thuộc địa của Đế quốc Đức vào năm 1899 theo Hiệp ước ba nước, được gọi là Samoa thuộc Đức. New Zealand chiếm đóng Samoa thuộc Đức vào tháng 8 năm 1914 sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ. Năm 1920, Samoa trở thành một lãnh thổ ủy trị Hội Quốc Liên thuộc New Zealand với tên gọi là Lãnh thổ Tây Samoa.[7] Sau khi trở thành một lãnh thổ ủy thác Liên Hợp Quốc vào năm 1946, Tây Samoa giành độc lập vào ngày 1 tháng 1 năm 1962 và chính thức lấy tên cũ là Samoa vào ngày 4 tháng 7 năm 1997.

Samoa là một nước cộng hòa đại nghị đơn nhất. Samoa gia nhập Liên Hợp Quốc vào ngày 15 tháng 12 năm 1976[8] và là một thành viên Khối Thịnh vượng chung[9] và Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương.[10] Lực lượng Phòng vệ New Zealand phụ trách bảo vệ Samoa.

Tên gọi

Sau khi trở thành nước độc lập vào năm 1962, quốc hiệu của đất nước là Nhà nước Độc lập Tây Samoa,[lower-alpha 3] thường được gọi là Tây Samoa.[lower-alpha 4] Từ ngày 4 tháng 7 năm 1997, đất nước đổi tên thành Samoa, gây ra sự phản đối từ Samoa thuộc Mỹ, nhưng vẫn tiếp tục dùng tên gọi cũ trong một số lĩnh vực, ví dụ như tên miền cấp cao nhất .ws.

Lịch sử

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “main”. Theo các nhà khoa học, quần đảo Samoa, cũng như các đảo Fiji và Tonga, có dân cư đến sinh sống từ thế kỷ V TCN trong quá trình di cư của các đại diện của văn hóa khảo cổ Lapita từ quần đảo Bismarck, nằm ở Tây Melanesia. Quần đảo Samoa là một trong các trung tâm hình thành văn hóa Polynesia. Từ Samoa đã diễn ra quá trình khai thác các đảo và đảo san hô vòng của khu vực Trung Thái Bình Dương.[11] Người Polynesia, có thể từ Tonga đến, là những cư dân đầu tiên ở quần đảo Samoa khoảng năm 1000 TCN.

Quần đảo Samoa do nhà thám hiểm Hà Lan Roggeveen phát hiện năm 1722, trở thành thuộc địa của Đức năm 1880. Đến cuối thế kỉ XIX, những xung đột về quyền lợi giữa Hoa Kỳ, Anh và Đức dẫn đến Hiệp ước 1899, qua đó thừa nhận quyền lợi của Hoa Kỳ gồm các đảo cách 171 kinh độ Tây về phía Tây (Đông Samoa) và quyền lợi của Đức ở các đảo còn lại (Tây Samoa).

Thuộc New Zealand (1914–1961)

Sau Chiến tranh thế giới thứ I, Tây Samoa đặt dưới sự ủy trị của New Zealand năm 1920.

Độc lập

Tây Samoa trở thành quốc gia độc lập sau cuộc trưng cầu ý dân được tổ chức tại Liên Hợp Quốc năm 1962, thành viên của Khối Liên hiệp Anh năm 1970. Nhà vua Malietoa Tanumafili II phản đối quy chế lãnh thổ của Hoa Kỳ và yêu cầu thống nhất vùng Đông Samoa vào lãnh thổ quốc gia. Tây Samoa gia nhập Liên Hợp Quốc năm 1976 và đổi tên thành Samoa năm 1997. Năm 2002, Thủ tướng New Zealand xin lỗi người dân Samoa vì những đối xử bất công dưới thời New Zealand cai trị.

Vào cuối tháng 12 năm 2011, Samoa đã thay đổi múi giờ từ UTC-11:00 sang UTC+13:00, nhảy về phía trước một ngày, bỏ qua ngày 30 tháng 12 so với lịch địa phương. Điều này cũng có tác dụng thay đổi hình dạng của Đường đổi ngày quốc tế, di chuyển đường về phía đông lãnh thổ.[12] Sự thay đổi này nhằm giúp quốc gia thúc đẩy nền kinh tế của mình trong việc kinh doanh với Úc và New Zealand. Trước khi có sự thay đổi này, Samoa đã đi sau Sydney 21 tiếng, nhưng sự thay đổi này có nghĩa là giờ đã đi trước 3 giờ. Múi giờ trước đó, được thực hiện vào ngày 4 tháng 7 năm 1892, hoạt động theo các thương nhân Mỹ có trụ sở tại California.[13]

Địa lý

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “main”.

 
Thung lũng Falefa Mafa Pass, phía đông đảo Upolu.

Samoa nằm ở phía Tây quần đảo Polynesia, cách New Zealand 2.740 km về phía Đông Bắc và cách Fiji 720 km cũng về phía Đông Bắc. Gồm 9 đảo lớn nhỏ, trong đó Upolu và Savai'i (Savaii) là 2 đảo chính. Địa hình gồm dải đồng bằng hẹp bao quanh vùng núi lửa và các vùng núi sâu trong nội địa có rừng bao phủ. Các đảo này được xếp vào những đảo đẹp nhất ở Nam Thái Bình Dương nhờ những núi lửa, những hang động, những thác nước và những bãi biển trồng dừa sum sê.

Khí hậu

Samoa có khí hậu xích đạo, với nhiệt độ trung bình quanh năm là Bản mẫu:Cvt và một mùa mưa từ tháng 11 đến tháng 4.[14]Bản mẫu:Weather box

Chính trị

 
Tòa nhà chính phủ ở thủ đô Apia.

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “main”. Hiến pháp Samoa là luật cơ bản của Samoa, có hiệu lực vào năm 1962 sau khi Samoa trở thành một nước độc lập. Samoa là một nước cộng hòa đại nghị.[15]

O le Ao o le Malo là nguyên thủ quốc gia của Samoa. Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. O le Ao o le Malo do Quốc hội bầu với nhiệm kỳ 5 năm; Thủ tướng do O le Ao o le Malo bổ nhiệm với sự phê chuẩn của Quốc hội. Quốc hội là cơ quan lập pháp, gồm 51 thành viên, trong đó 49 thành viên do người Samoa bầu, 2 thành viên là do người không thuộc sắc tộc Samoa bầu. Nhiệm kỳ của mỗi khóa Quốc hội là 5 năm. Tòa án Tối cao Samoa là cơ quan xét xử cao nhất.[16]

Các đảng phái chính của Samoa gồm có: Đảng Bảo vệ quyền lợi nhân dân (HRPP) hiện là đảng cầm quyền, Đảng Phát triển dân tộc Samoa (SNDP), Đảng Bảo thủ tiến bộ Samoa, Đảng Toàn dân Samoa (SAPPO) và các đảng đảng nhỏ khác.

Phân cấp hành chính

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “main”.

 
Các quận của Samoa

Samoa được chia thành 11 quận là: Aana, Aiga-i-le-Tai, Atua, Fa'asaleleaga, Gagaemauga, Gagaifomauga, Palauli, Satupaitea, Tuamasaga, Vaa-o-Fonoti, Vaisigano.[15]

Quân sự

Samoa không tổ chức quân đội. Theo Hiệp ước Hữu nghị năm 1962, New Zealand phải xem xét yêu cầu hỗ trợ của Samoa.[17]

Kinh tế

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “main”. Từ năm 2014, Samoa được Liên Hợp Quốc phân loại là một nước đang phát triển.[18] Tính đến năm 2017, tổng sản phẩm nội địa theo sức mua tương đương của Samoa ước tính là 1,13 tỷ đô la Mỹ, xếp thứ 204 trên thế giới. Ngành dịch vụ chiếm 66% GDP của Samoa, công nghiệp chiếm 23,6% và nông nghiệp chiếm 10,4%.[19] Năm 2017, lực lượng lao động của Samoa ước tính là 50.700 người.[19]

Kinh tế phụ thuộc nhiều vào viện trợ nước ngoài, sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm nông nghiệp, cùi dừa, cô ca, chuối, cao su... Các bạn hàng chủ yếu là New Zealand, Úc, Đức, Mỹ. Hiện tại Samoa có tốc độ phát triển kinh tế cao nhất trong các nước đảo nhỏ ở khu vực Nam Thái Bình Dương; thu nhập bình quân đầu người hơn 5.000 USD/năm.

Nông nghiệp sử dụng khoảng 2/3 lực lượng lao động và chiếm 43,5% diện tích đất trồng. Nông sản chủ yếu gồm chuối, khoai sọ, dừa, cam, quýt, lạc và ca cao. Ngoài các ngành chăn nuôi (bò, heo), đánh bắt cá biển, khai thác gỗ, ngành du lịch cũng mang lại nguồn thu nhập đáng kể, hơn 70.000 du khách đến Samoa năm 1996. Công nghiệp chiếm 24,3% GDP và 3,6% lao động. Thương mại - tài chính - dịch vụ chiếm 58,5% GDP và 31,5% lao động.

Nhân khẩu

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “main”. Năm 2021, dân số của Samoa là 205.557 người.[20] Khoảng ba phần tư dân số sinh sống trên đảo Upolu.[21]

Dân tộc

Theo ước tính năm 2011 trong CIA World Factbook, 96% dân số Samoa là người Samoa, 2% là người New Zealand gốc Samoa và 1,9% những dân tộc khác.[22]

Tôn giáo

 
Nhà thờ Đức Mẹ Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội của Giáo hội Công giáo Samoa.

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “main”.

Bản mẫu:Pie chart

 
Một gia đình người Samoa

Từ năm 2017, Kitô giáo là quốc giáo của Samoa.[23]

Theo kết quả điều tra dân số năm 2021, 27% dân số Samoa theo Christian Congregational Church of Samoa, 19% theo Công giáo, 18% theo Giáo hội các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kytô, 12% theo Phong trào Giám lý, 10% theo Assembly of God, 16% theo những tôn giáo khác.[20]

Văn hóa

Ghi chú

  1. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “IPAc-en”. Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Respell”.;[1][2] Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “IPAc-en”. Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Respell”.;[3][4] Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “IPAc-en”. Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Respell”.; Bản mẫu:Langx, Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “IPA”.
  2. ^ Bản mẫu:Langx
  3. ^ Bản mẫu:Langx
  4. ^ Bản mẫu:Langx

Tham khảo

Trang Bản mẫu:Tham khảo/styles.css không có nội dung.

  1. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  2. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  3. ^ Bản mẫu:Cite DPCE
  4. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  5. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  6. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  7. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  8. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  9. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  10. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  11. ^ http://maps.vnqconline.com/chau_uc/american_samoa/detail_01.htmlLỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Unsubst”.
  12. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  13. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  14. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  15. ^ a ă http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30689&cn_id=243355Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Unsubst”.
  16. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  17. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  18. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  19. ^ a ă Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  20. ^ a ă Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên sbs
  21. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên DS
  22. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên CIASamoa
  23. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.

Thư mục

  • Schnee, Dr. Heinrich [former Deputy Governor of German Samoa and last Governor of German East Africa]. 1926. German Colonization, Past and Future—The Truth about the German Colonies. London: George Allen & Unwin
  • Eustis, Nelson. [1979] 1980. Aggie Grey of Samoa. Adelaide, South Australia: Hobby Investments. ISBN 0-9595609-0-4

Liên kết ngoài

Bản mẫu:Commonscat Trang Mô đun:Side box/styles.css không có nội dung.

Tìm hiểu thêm về
Samoa
tại các dự án liên quan
  Từ điển từ Wiktionary
  Tập tin phương tiện từ Commons
  Tin tức từ Wikinews
  Danh ngôn từ Wikiquote
  Văn kiện từ Wikisource
  Tủ sách giáo khoa từ Wikibooks
  Tài nguyên học tập từ Wikiversity

Bản mẫu:Asbox Bản mẫu:Navbox Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Navbox”. Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Navbox”.

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Samoa&oldid=3460888”