Đàn Kính Thiên Tràng An

Đàn Kính Thiên Tràng An là công trình kiến trúc văn hóa nằm trong thung Ui thuộc quần thể di sản thế giới Tràng An, là nơi bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử của kinh đô Hoa Lư xưa. Trên trục thần đạo dài 700m, du khách lần lượt qua 5 công trình: Đài Kính Thiên, Đài Kính Địa, Đài Kính Nhân, Điện Kính Thiên và Đàn Kính Thiên. Đây là nơi xưa kia các Hoàng đế ở kinh đô Hoa Lư tổ chức các nghi lễ tế cáo trời đất, cầu quốc thái dân an. Khu di tích Đàn Kính Thiên hiện nay nằm ở phía tây cố đô Hoa Lư, gần chùa Bái Đính, nằm trong khu du lịch thung Ui và cách phường Hoa Lư 20 km.

Mô hình cổng tam quan khi chưa được phục dựng

Mô hình cổng Địa Môn khi chưa phục dựng

Cổng Thiên Môn ở Đàn Kính Thiên Tràng An khi đang phục dựng năm 2018

Lịch sử

Thời xưa, các hoàng đế được xem như Thiên Tử - con Trời, người thay mặt Trời cai trị thiên hạ. Việc cúng tế Trời được coi là cực kỳ quan trọng. Vào ngày lễ hàng năm, hoàng đế và toàn bộ đoàn tùy tùng mặc những bộ trang phục đặc biệt và ăn chay; tại đó hoàng đế sẽ đích thân cử hành lễ tế Trời cho mùa màng bội thu. Nghi lễ phải được hoàn tất một cách hoàn hảo; người ta tin rằng chỉ một sơ suất nhỏ nhất cũng có thể gây ra điềm xấu cho quốc gia trong năm tới.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước sau 1000 năm Bắc thuộc Trung Hoa, vào ngày 10/3 Âm lịch năm 968, Đinh Bộ Lĩnh cho lập Đàn Tế Thiên ở phía Tây kinh đô Hoa Lư, để tế cáo trời đất, công bố với thiên hạ, xưng là Đại Thắng Minh Hoàng Đế, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, lấy niên hiệu là Thái Bình và trở thành vị Hoàng đế đầu tiên của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền tại Việt Nam.

Nhiều di tích cung điện và tường thành thế kỷ X tại cố đô Hoa Lư đã được phát hiện và khai quật trong đó có Đàn Kính Thiên và Đàn Xã Tắc. Riêng ở khu vực cửa ngõ phía Tây cố đô Hoa Lư hiện vẫn còn di tích được dân gian cho rằng là nơi đặt Đàn Kính Thiên thời Đinh đó chính là di tích Đàn Tế Trời nằm nằm trên đồi Thờ, xã Quỳnh Lưu, tỉnh Ninh Bình. Hiện ở trên đồi còn di tích đền Vua Đinh Tiên Hoàng và trong khu Sơn Lai lân cận còn tới 4 đền thờ Vua, đều gắn với các sự kiện liên quan đến hoạt động của Vua ở khu vực này. Năm 2018, Ninh Bình đã phục dựng kiến trúc Đàn Kính Thiên và Lễ tế thiên đã được diễn ra vào dịp lễ hội Hoa Lư.

Kiến trúc và thờ tự

Các công trình: Đài Kính Thiên, Đài Kính Địa, Đài Kính Nhân, Điện Kính Thiên và Đàn Kính Thiên nằm trên trục thần đạo dài 700m, có kiến trúc như sau:

Đài Kính Thiên: là công trình cổng tam quan đầu tiên, có kiến trúc đơn giản nhất trong quần thể. Công trình này không có kiến trúc phía dưới là cổng đi, phía trên là điện thờ như những công trình tiếp theo. Phía trước và sau Đài Kính Thiên là hai cầu đá có 3 lối đi trên trục thần đạo với hai hàng tượng đá có lính canh ở hai bên.

Đài Kính Địa: là cổng đại môn có 3 tầng. Tầng 1 là lối đi tam quan và khu vực an ninh, dịch vụ, phụ trợ. Tầng trên là nơi đặt 03 bộ hài cốt của người tiền sử (chiến binh Tràng An), ngay trong vùng đất thung lũng mà người tiền sử này đã từng yên nghỉ suốt 13.000 năm qua (khu vực hang Thung Bình 1 nơi phát hiện bộ xương). Đài Kính Địa cũng là nơi có tượng thờ Sơn Thần, Thổ Địa,... Phía sau Đàn Kính Địa là vạc đồng khổng lồ nặng hàng tấn, khắc kinh Phật và những dấu tích lịch sử gắn với sự nghiệp vua Đinh Tiên Hoàng.

Đài Kính Nhân: là cổng đại môn có 3 tầng. Đây là nơi thờ các bậc đế vương tiêu biểu ở Kinh đô Hoa Lư: vua Đinh Tiên Hoàng, vua Lê Đại Hành, vua Lý Thái Tổ, vua Trần Nhân Tông, hai bên hông là ban thờ quan văn võ. Tương truyền các vị Hoàng đế này từng tham gia lễ tế trời tại Đàn Nam Giao Tràng An. Ngoài ra các danh nhân Ninh Bình khác cũng có tượng thờ tại đây như: Thái hậu Dương Vân Nga, Đức thánh Nguyễn, Trương Hán Siêu, Nguyễn Công Trứ.

Điện Kính Thiên là cổng đại môn có 3 tầng. Là công trình tọa lạc ở vị trí cao nhất thung lũng Mộc Hoàn. Đại Đàn trên tầng cao nhất có điện thờ Ngọc Hoàng Thượng đế đặt ở trung tâm, cao hơn phía trên là tượng thờ Phạm Thiên, Đế Thích và thấp hơn phía dưới là tượng thờ Nam Tào, Bắc Đầu. Ngoài ra các vị thần, tiên khác ở trên thiên đình cũng được thờ tại đây như ông Tơ, bà Nguyệt, Văn Xương, Đế Quân,... Theo tín ngưỡng dân dân, vai trò các vị thần được thờ ở Điện Kính Thiên gồm: Ngọc Hoàng Thượng đế là vị vua tối cao của bầu trời, là người cai quản vũ trụ; Nam Tào là vị thần ghi sổ sinh; Bắc Đẩu là vị thần ghi sổ tử; Phạm Thiên là vị thần sáng tạo ra loài người. Đế Thích là vị thần sáng tạo thiên nhiên, mưa gió và sấm sét. Ông Tơ, Bà Nguyệt là các vị thần cai quản việc se duyên, hôn nhân; Văn Xương, Đế Quân là những vị thần chủ quản công danh, phúc lộc và học vấn, được sĩ tử tôn sùng.

Đàn Kính Thiên: là nơi Hoàng đế Việt cử hành nghi lễ tế trời đất. Toàn bộ đàn tế được xây dựng theo triết lý vũ trụ cổ phương Đông: trời – đất – con người với bố cục nhiều lớp từ thấp lên cao. Ba vòng kiến trúc tượng trưng cho Nhân môn – Địa môn – Thiên môn, như hành trình con người tiến dần đến cõi linh thiêng. Điểm đặc biệt nữa nằm ở hình khối: đàn tế có ba tầng hình tròn đặt trên nền vuông, thể hiện quan niệm "trời tròn – đất vuông":

• Tầng dưới cùng cao hơn sân nền 9 bậc đá, có hình vuông cạnh dài 55m, tượng trưng cho đất; các tầng trên hình tròn tượng trưng cho trời.
• Tầng thứ hai cũng cao hơn 9 bậc đá, có hình tròn, là hành lang đi vòng quanh trước khi lên các tầng cao hơn.
• Tầng thứ ba cũng cao hơn 9 bậc đá, có hình tròn, là hành lang đi vòng quanh trước khi lên đàn tế Nam Giao.
• Tầng trên cùng đàn Nam Giao hình tròn, có 4 lối đi xuống đối xứng theo 4 hướng, có lan can đá hình rồng chầu. 4 góc của đàn tế là tượng đồng của 4 vị thần tứ pháp tượng trưng cho các hiện tượng tự nhiên khi cầu mưa thuận gió hòa gồm: Pháp Vân (Mây), Pháp Vũ (Mưa), Pháp Lôi (Sấm), và Pháp Điện (Chớp).

Lễ Tế Thiên

Lễ Tế Thiên hay Lễ đàn Kính Thiên được phục dựng bằng hình thức sân khấu thực cảnh tại đàn Kính Thiên nhằm gợi nhớ cội nguồn xưa, mỗi năm có một kịch bản khác nhau nhưng thường gồm có 4 phần: lễ rước, lễ đăng quang-sắc phong, lễ tế Thiên và chương trình nghệ thuật chào mừng.

Tham gia lễ Tế Thiên là các diễn viên và người dân đóng vai Vua, quan, lính, dân với trang phục cổ trang; các đội tế lễ, đoàn múa, người dân... Lễ Tế Thiên thường mở đầu với nghi thức nghênh đón Đinh Tiên Hoàng Đế về Đàn tế Thiên tại Cổng Trời. Tiếp đó là Lễ đăng quang Hoàng Đế và sắc phong các chức vị cho các quan thời Đinh.

Tiếp theo, Vua và các quan bắt đầu làm Lễ tế Thiên cảm tạ trời đất và cầu quốc thái dân an, với 8 nghi lễ như: Lễ quán tày, Nghinh thần; Thăng đàn; Lễ thượng hương; Lễ dâng rượu; Lễ thượng sớ; Lễ Triệt soạn; Lễ tống thần và đốt văn sớ.

Kết thúc Lễ tế Thiên là chương trình biểu diễn văn nghệ chào mừng với các tiết mục: Tiếng sáo thiên thai, hòa tấu đàn nhị, múa sanh tiền, múa sạp cồng chiêng của đồng bào Mường, vũ điệu của các dân tộc Dao, Thái, Tày, Nùng...

Lễ đàn kính Thiên Tràng An nhằm tưởng nhớ công lao to lớn khai quốc của vua Đinh Tiên Hoàng trong tiến trình lịch sử dân tộc; cầu cho đất nước bình an, hạnh phúc.

Khu du lịch Thung Ui

Nhà sàn trong khu du lịch nghỉ dưỡng thung Ui

Đàn Kính Thiên Tràng An đồng thời là cửa mở vào khu du lịch thung lũng Mộc Hoàn, tức thung Ui theo tên gọi địa phương. Khu du lịch thung Ui là nơi bảo tồn và phát huy giá trị của hành cung Hoa Lư xưa với việc tái hiện cuộc sống của người Việt cổ thế kỷ X.

Nằm trong vùng lõi của Quần thể di sản thế giới Tràng An, Thung Ui có vẻ đẹp hoang sơ, yên tĩnh của núi rừng đặc dụng Hoa Lư. Đây là điểm du lịch mới được đưa vào khai thác dịch vụ du lịch đầu năm 2018 với hệ thống nhà sàn, nhà cổ. Nơi đây phù hợp để nghỉ dưỡng khung cảnh thiên nhiên và tổ chức các hoạt động như teambuilding, đốt lửa trại,...

Thung Ui còn là nơi dẫn vào nhiều di tích trong vùng lõi quần thể di sản thế giới Tràng An như hang Trống, hang Mòi, hang Bói và đền Trần.

Liên kết ngoài

• Video Lễ Đàn Kính Thiên Tràng An năm 2018