Wikibeta, Bách khoa tri thức mở wikipedia https://wikibeta.org/wiki/Trang_Ch%C3%ADnh MediaWiki 1.46.0 first-letter Phương tiện Đặc biệt Thảo luận Thành viên Thảo luận Thành viên Wikipedia Thảo luận Wikipedia Tập tin Thảo luận Tập tin MediaWiki Thảo luận MediaWiki Bản mẫu Thảo luận Bản mẫu Trợ giúp Thảo luận Trợ giúp Thể loại Thảo luận Thể loại Cổng thông tin Thảo luận Cổng thông tin Form Form talk Widget Widget talk Campaign Campaign talk Mô đun Thảo luận Mô đun Translations Translations talk 0 3073 5780 2025-11-28T15:02:01Z imported>ThitxongkhoiAWB 0 clean up, replaced: {{thể loại Commons → {{Commonscat 5780 wikitext text/x-wiki {{bài cùng tên|Xích lô (định hướng)}} [[Tập tin:84124-Da-Nang (48951896917).jpg|300px|nhỏ|phải|Một chiếc xích lô trưng bày tại Đà Nẵng]] [[Tập tin:PenangPedicab67.jpg|nhỏ|Xích lô tại [[Penang]]]] [[Tập tin:Kathmandu Pedicab 2001.jpg|nhỏ|Xích lô tại [[Kathmandu]], Nepal]] '''Xe xích lô''' (từ [[tiếng Pháp]]: ''cyclo'') là một [[phương tiện giao thông]] sử dụng sức [[loài người|người]], có 3 bánh dùng để vận chuyển khách hoặc hàng hóa, thường có một hoặc hai ghế cho khách và một chỗ cho người lái xe. Người lái xe cũng vận hành nó như [[xe đạp]] thường, một vài loại có [[mô tơ]] để giúp người lái đỡ tốn sức, nếu có gắn động cơ thì gọi là '''xích lô máy'''. Thông thường xích lô có ba [[bánh xe|bánh]]. Loại xe đạp kéo thùng chở khách đằng sau trở thành xích lô thường gọi là [[xe lôi]], phổ biến ở [[đồng bằng sông Cửu Long|miền Tây Nam Bộ]]. Người chạy xe xích lô thông thường đạp xe đằng sau phần chở khách; nhiều loại có người đạp xe đằng trước. Từ "xích lô" có gốc từ ''cyclo'' trong [[tiếng Pháp]]. Xích lô sử dụng nhiều ở [[châu Á]], hiện nay nó phổ biến hơn [[xe kéo]] nhiều. Xích lô cũng được sử dụng tại một số thành phố ở [[châu Âu]] và [[Châu Mỹ|Mỹ]], thường để chở khách đi [[du lịch]]. ==Lịch sử hình thành== [[Tập tin:National Museum KL 2008 (153).JPG|nhỏ|Xích lô tại Bảo tàng Quốc gia Johor, Mã Lai]] Xe xích lô được cho là biến thân của [[xe kéo]] đã có từ thế kỷ 19. Động tác vận hành từ "kéo" chuyển sang "đạp" là do kết hợp với [[xe đạp]] vào đầu [[thế kỷ 20]]. Theo nhà sử học [[Dương Trung Quốc]], và cũng được kể lại bởi nhà báo Nguyễn Lưu, thì chiếc xích lô (''cyclo'') do một người Pháp miền [[Charente]] tên là Coupeaud phát minh ra vào năm 1939. Để quảng cáo cho phương tiện vận chuyển mới này, Coupeaud đã tổ chức một cuộc hành trình với chiếc xe chở khách chạy bằng 3 bánh từ [[Phnôm Pênh]] (thủ đô lớn nhất của Campuchia) tới [[Sài Gòn]], với hai người đạp thuê đã thay phiên nhau đạp một mạch gần 200&nbsp;km trong thời gian 17 giờ 23 phút. Số liệu thống kê cho biết, cuối năm 1939, Sài Gòn chỉ có 40 chiếc xích lô thì qua năm 1940, con số này đã là 200 chiếc. Tháng 2 năm 1941, tay anh chị khét tiếng [[Bảy Viễn]] cùng một người Pháp là Maurice lập công ty Mauvien (ghép tên 2 người) có 30 chiếc độc quyền ở khu vực [[Chợ Lớn]]....<ref name="nl">Trích "Chuyện xích lô - Nguyễn Lưu" - trang 328/329 - Hà Nội 36 góc nhìn - Nhà xuất bản Thanh Niên - 2003</ref> Từ đầu thập niên 1960, tại Sài gòn xuất hiện xe xích lô máy, với [[Động cơ hai thì|động cơ 2 thì]] và với những phụ tùng, linh kiện, động cơ của hãng xe mô tô [[Peugeot]] nhập từ Pháp, loại 125 phân khối, dùng xăng pha nhớt.<ref>Nguyễn Ngọc Chính, [http://thoibao.com/xe-cyclo-mot-thoi/ Xe Cyclo một thời] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413154827/http://thoibao.com/xe-cyclo-mot-thoi/ |date = ngày 13 tháng 4 năm 2014}}, Thời Báo.</ref> Tuy nhiên theo soạn giả Tony Wheeler trong ''Chasing Rickshaws'' thì một loại xích lô (người đạp phía trước kéo hành khách ngồi phía sau) đã có mặt ở [[Singapore]] vào [[thập niên 1920]]. Trong khi đó kiểu xích lô người đạp phía sau, hành khách ngồi trước, thì năm 1936 đã xuất hiện ở [[Jakarta]].<ref name="Chasing">Wheeler, Tony, ed. ''Chasing Rickshaws''. Hawthorn, Victoria, Australia: Lonely Planet, 1998. Tr 182-3.</ref> Christopher Pym cũng ghi nhận là năm 1936 ở [[Nam Vang]] du nhập xe xích lô,<ref>Pym, Christopher. ''Mistapim in Cambodia''. London: Hodder & Stoughton, 1960. Tr 44</ref> nên sự việc ở Pháp năm 1939 chưa hẳn là "phát minh". Dù gì đi nữa thì loại xe ba bánh lấy sức người đạp ra đời khoảng thập niên 1920 và đến [[thập niên 1930|khoảng 1930]] thì đã phổ biến ở châu Á. Hiện nay, xe xích lô bị hạn chế sử dụng tại Việt Nam. Từ năm 2009, Hà Nội từng tổ chức hội nghị về quản lý hoạt động của xe xích lô trên địa bàn, và siết chặt quản lý đối với hoạt động xích lô, tiến tới việc xóa bỏ hoàn toàn loại xe này. Hiện nay, tại Hà Nội còn khoảng 300 xe xích lô thuộc 4 doanh nghiệp được cấp phép để phục vụ du lịch.<ref>Thủy Trần, [http://quehuongonline.vn/gioi-thieu-ban-sac-van-hoa/xich-lo-net-dep-trong-van-hoa-du-lich-ha-noi-26952.htm Xích lô - nét đẹp trong văn hóa du lịch Hà Nội]{{Liên kết hỏng|date=2024-09-24 |bot=InternetArchiveBot }}, Quê Hương, 06/04/2012</ref><ref>Nguyễn Lê Hiển Tích, [http://www.vnu.edu.vn/btdhqghn/inc/print.asp?N9922 Ngậm ngùi xe tay, xích lô] - NGUỒN: Bản tin ĐHQG Hà Nội số 232 tháng 6 năm 2010</ref> ==Tại các quốc gia khác== Loại xe đạp ba bánh được cho là có tại [[Ấn Độ]] từ năm 1930.<ref name="Edgerton pp. 46-47">{{chú thích sách | title=The Shock of the Old: Technology and Global History Since 1900 | publisher=Oxford University Press | author=David Edgerton | year=2011 | pages=46–47 | isbn=0199832617}}</ref> Xe xích lô tại Malaysia thì gọi là Beca. Tại Trung Quốc gọi là 三輪車 (sānlúnchē, "tam luân xa"), [[Bangladesh]] gọi là রিকশা (riksha). Tại Trung Quốc, Ấn Độ, Bangladesh thì người đạp ở phía trước. Ở Malaysia người đạp và hành khách ngồi hai phía song song nhau. Tại Việt Nam và Campuchia lại khác: Cấu tạo chiếc xích lô bao giờ cũng dành chỗ cho hành khách ngồi phía trước; nhưng trong cấu tạo của [[xe lôi]] ở các tỉnh Nam Bộ thì trái lại. ==Các xe 3 bánh khác== [[Tập tin:Vélotaxi dans le centre ville de Lyon.jpg|nhỏ|Một taxi ba bánh tự đạp tại [[Lyon]]]] Loại xe đạp có 3 bánh chuyên dùng để chở hàng hóa ở phía trước xe thì gọi là [[xe ba gác]]. Nếu có gắn động cơ thì gọi là ba gác máy. Loại xe 3 bánh chở khách có động cơ và mái che được gọi là [[xe lam]], ở [[Thái Lan]] gọi là [[xe túc túc]] (''tuk tuk''). Hiện nay, tại châu Âu, vào mùa hè, có những xe [[taxi]] đạp ba bánh, thường do sinh viên làm hè thêm để phục vụ du khách, gọi là ''cycle rickshaw, bike taxi, velotaxi, pedicab'',... ==Trong văn hóa== [[Nhạc sĩ]] [[Võ Thiện Thanh]] có ca khúc "Xích lô" do [[Mỹ Tâm]] trình bày vào năm 2001, với những câu: :''Xích lô, ai không hay đắn đo'' :''Cứ lo trời nắng, cứ lo trời mưa, cứ lo toan thẫn thờ'' :''Một mình ngửa mặt nằm im ngắm sao trời'' :''Đèn đường bạn thân với đôi vai gầy...'' [[Phim điện ảnh|Phim]] <cite>[[Xích lô (phim)|Cyclo]]</cite>, phát hành vào năm [[1995]] bởi đạo diễn [[Việt kiều]] [[Trần Anh Hùng]], về người lái xe xích lô. ==Xem thêm== *[[Xe kéo|Xe người kéo]] *[[Xe lôi]] * [[Xe thổ mộ]] *[[Xe lam]] * [[Xe ôm]] *[[Xe ba gác]] ==Chú thích== {{tham khảo}} ==Liên kết ngoài== {{Commonscat|Cycle rickshaws}} *[http://www.chinhphu.vn/vanbanpq/lawdocs/QD100UB.PDF?id=40454 Quy định về quản lý hoạt động xe xích lô du lịch trên địa bàn Thành phố Hà Nội]{{Liên kết hỏng|date=2022-10-30 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://motthegioi.vn/ireport/xich-lo-sai-gon-bay-gio-ve-dau-11393.html Xích lô Sài Gòn bây giờ về đâu?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314031936/http://motthegioi.vn/ireport/xich-lo-sai-gon-bay-gio-ve-dau-11393.html |date=2014-03-14 }} * Nguyễn Ngọc Chính, [http://thoibao.com/xe-cyclo-mot-thoi/ Xe Cyclo một thời] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413154827/http://thoibao.com/xe-cyclo-mot-thoi/ |date = ngày 13 tháng 4 năm 2014}}, Thời Báo. Liên kết đến thảo luận và hãng làm và thuê xích lô: *[http://groups.yahoo.com/group/pedicab/messages Yahoo Group Pedicab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040610005325/http://groups.yahoo.com/group/pedicab/messages |date=2004-06-10 }} *[http://www.pedicab.com/ Main Street Pedicabs] *[http://www.workbike.org/research/pedalline.html PedalLine] {{Xe}} [[Thể loại:Phương tiện giao thông chạy bằng sức người]] [[Thể loại:Phương tiện giao thông công cộng]] [[Thể loại:Xe ba bánh]] [[Thể loại:Xe chở khách]] [[Thể loại:Từ gốc Pháp|X]] rvnt9yg27wrmwya09cvpb7cmnmeken6