Bùi Dục Tài
Bản mẫu:Thông tin nhân vật phong kiến
Bùi Dục Tài (chữ Hán: 裴育才), sinh năm Đinh Dậu (1477), là danh thần đời Lê Túc Tông (1487-1504), người làng Câu Nhi,[1] thôn Câu Lãm, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Ông xuất thân từ con đường khoa cử và được bổ nhiệm làm quan triều Lê. người được coi là tiến sĩ khai khoa của xứ Đàng Trong, nhân vật làm rạng danh truyền thống học hành, khoa cử của làng Câu Nhi và của Quảng Trị.[2]
Cuộc đời
Bùi Dục Tài (1477-1522) hiệu là Minh Triết , ông sinh tại làng Câu Nhi, Hải Tân, Hải Lăng là con của Bùi Sĩ Phường, cháu đời thứ 5 của ngài thủy tổ Bùi Trành. Với tinh thần vượt khó và ý chí nỗ lực không ngừng, sau hơn 10 năm đèn sách, ông xuất sắc vượt qua kì thi Hương (1501) rồi thi Hội, thi Đình (1502) để vinh hạnh nhận bằng Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp), được”sắc tứ vinh quy”, được khắc tên vào bia ở Văn Miếu và được phong hàm thất phẩm. đã tỏ tường Tứ thư, Ngũ kinh, Ngọc đường văn phạm, Văn hiến thông khảo... Trong thời gian làm quan, được thăng Tá thị lang Bộ Lại, sau được bổ làm chức tham tướng. Sau khi mất, ông được vua Lê Chiêu Tông truy tặng chức Thượng thư Bộ Lễ. Học giả Dương Văn An đã ca ngợi ông: “Bùi Dục Tài về chính trị, văn chương xứng đáng làm bậc anh tài trong thiên hạ chứ đâu phải là bậc anh tài của riêng châu Ô”[3]
Sự nghiệp
Năm Cảnh Thống thứ 5 (Nhâm Tuất, 1502) thời Lê Hiến Tông, ông đỗ đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân[4],đứng thứ 29 trong tổng số 64 người thi đỗ, từ thi Hội đến thi Đình, văn ứng chế đều được khen ngợi, nổi tiếng văn học uyên bác. Được bổ vào Viện Hàn lâm làm Hàn lâm hiệu lí,[4] rồi làm Tham chính đạo Thanh Hoa.[4]
Năm Hồng Thuận thứ nhất (Kỷ Tỵ, 1509) đời Lê Tương Dực (1495–1516), phải khi trong nước có biến loạn, ông khéo lo cho dân, được thăng Tả Thị lang bộ Lại.[4] Trong nhiệm vụ này, ông thuyên chuyển quan lại rất mực ngay thẳng, đương thời xưng tụng đức tính liêm khiết công bằng.
Năm Quang Thiệu thứ nhất (Bính Tý, 1516), đời Lê Chiêu Tông, được cử làm Tham tướng,[4] ông càng dốc lòng lo việc kinh lý, bảo an dân chúng. Sau, vì tính ông thẳng thắn, bọn gian thần lấy làm ghen ghét, sát hại ông năm Mậu Dần (1518). Sau khi mất được truy tặng Lễ Bộ Thượng thư. Con ông là Bùi Vỹ sau cũng bị hại.
Vinh danh
Tên của ông được đặt cho một giải thưởng khuyến học ở Quảng Trị. Ngày 4 tháng 8 năm 2003 Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã ra quyết định số 1513/2003/QĐ-UB về Ban hành quy chế giải thưởng Bùi Dục Tài tỉnh Quảng Trị để khen thưởng cho các học sinh, sinh viên có kết quả cao trong các kỳ thi học sinh, sinh viên giỏi.[5]
Nguồn tham khảo
- ^ Theo Ô Châu cận lục
- ^ Địa chí Quảng Trị tr.1513
- ^ Tài liệu giáo dục địa phương Quảng Trị 6. Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam. 2024. tr. 29, 30.
- ^ a ă â b c "Văn bia đề danh khoa Nhâm Tuất niên hiệu Cảnh Thống năm thứ 5 (1502)". Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2009.
- ^ Liên kết tới quyết định