Bắc Đông Quan
Bắc Đông Quan là một xã thuộc tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.[1]
|
Bắc Đông Quan
|
|||
|---|---|---|---|
| Xã | |||
| Hành chính | |||
| Quốc gia |  Việt Nam | ||
| Vùng | Đồng bằng sông Hồng | ||
| Tỉnh | Hưng Yên | ||
| Trụ sở UBND | Thôn Hoà Bình | ||
| Lịch sử hình thành | |||
| Thành lập | 16 tháng 6 năm 2025[1] | ||
| Địa lý | |||
| Tọa độ: 20°32′25″B 106°24′0″Đ / 20,54028°B 106,4°Đ | |||
| |||
| Diện tích | 20,67 km²[1] | ||
| Dân số (2025) | |||
| Tổng cộng | 25.263 người[1] | ||
| Mật độ | 1.222 người/km² | ||
| Khác | |||
| Website | bacdongquan | ||
Địa lý
Xã Bắc Đông Quan nằm ở phía nam của tỉnh Hưng Yên, có vị trí địa lý:
- Phía tây giáp xã Đông Hưng và Nam Đông Hưng.
- Phía đông và đông nam lần lượt giáp xã Nam Thụy Anh và xã Đông Quan.
- Phía nam giáp xã Nam Đông Hưng và Đông Quan.
- Phía bắc giáp xã Bắc Đông Hưng.
Hành chính
Xã Bắc Đông Quan sau sắp xếp có 24 thôn, gồm: Thôn An Đồng, Đông An, Nam Tiến, Lương Đống, Hòa Bình, Bắc Song, Nam Song, Tam Đồng, Đồng Tâm, Liên Hoàn, Minh Thành, Đông Đồng Hải, Tây Đồng Hải, Nam Đồng Hải, Bắc Đồng Hải, Đồng Lang, Tế Quan, Văn Ông Đông, Văn Ông Đoài, Văn Ông Trung, Duyên Hà, Kinh Nậu, Lãm Khê, Kinh Hào.[2]
Lịch sử
Lịch sử hành chính của vùng đất Bắc Đông Quan (thuộc tỉnh Hưng Yên ngày nay) trải qua nhiều đợt sáp nhập và thay đổi tên gọi gắn liền với các giai đoạn lịch sử của đất nước.
Giai đoạn đầu thế kỷ XX đến trước 1945
Theo sách Danh mục các làng xã Bắc Kỳ (1999) và Địa chí Thái Bình (2010), địa bàn Bắc Đông Quan nay vốn thuộc quản lý của hai phủ Thái Bình và Thái Ninh:
- Thuộc tổng Bình Cách, huyện Đông Quan, phủ Thái Bình: Gồm các xã Duyên Hà, Đông Quan (phố), Kinh Hào, Kinh Nậu và Lãm Khê (Đông Kinh).
- Thuộc phủ Thái Ninh:
- Tổng Đông Động: Gồm các xã Lương Đống, Đồng Quan (Đông Giang), Kỳ Trọng, Vô Song (Đông Hà) và Văn Ông (Đông Vinh).
- Tổng Đồng Hải: Gồm các xã An Trực, Đồng Hải, Đồng Lang và Tế Quan (Đông Vinh).
Đến tháng 3 năm 1945, các xã thuộc phủ Thái Ninh nêu trên được điều chuyển sáp nhập về phủ Đông Quan.
Giai đoạn sau Cách mạng Tháng Tám (1945 – 1954)
Tháng 3 năm 1945, địa giới hành chính huyện Đông Quan được tổ chức lại. Các xã, thôn cũ được sáp nhập để thành lập 13 xã mới. Khu vực Bắc Đông Quan lúc bấy giờ nằm trong địa giới của 3 xã:
- Xã An Bình: Gồm các làng Duyên Hà, Kinh Hào, Kinh Nậu, Lại Xá, Lãm Khê, Phù Sa.
- Xã Tam Sơn: Gồm các làng Đồng Hải, Đồng Lang, Tế Quan, Văn Ông.
- Xã Tứ Hải: Gồm các làng An Đồng, Lương Đống, Kỳ Trọng, Vô Song.
(Ngoài ra, huyện Đông Quan thời kỳ này còn 10 xã khác bao gồm: Bắc Bình, Cát Hộ, Đông Động, Hội Phú, Huy Quang, Liên Phương, Tống Lễ, Thương Phương, Trực Nội và Trọng Quan).
Giai đoạn từ năm 1955 đến năm 2020
Cuối năm 1955, trong đợt Cải cách ruộng đất, huyện Đông Quan thực hiện chia tách và thành lập 28 xã mới. Tên các xã này đều được đặt theo công thức: chữ "Đông" (tên đầu của huyện) cộng với một chữ đơn làm tên riêng.
Trong giai đoạn này, vùng Bắc Đông Quan tương ứng với địa giới của 4 xã:
- Xã Đông Giang: Gồm các thôn An Đồng, Đông An, Lương Đống, Lương Đống I, Nam Tiến.
- Xã Đông Hà: Gồm các thôn Bắc Song, Đồng Tâm, Liên Hoàn, Minh Thành, Nam Song, Tam Đồng.
- Xã Đông Vinh: Gồm các thôn Đồng Lang, Bắc Đông Hải, Đông Đồng Hải, Nam Đồng Hải, Tây Đồng Hải, Tế Quan, Ông Đông, Ông Đoài, Ông Trung.
- Xã Đông Kinh: Gồm các thôn Duyên Hà, Kinh Hào, Kinh Nậu, Lãm Khê.
Tháng 6 năm 1969, huyện Đông Quan hợp nhất với huyện Tiên Hưng thành huyện Đông Hưng.
Từ năm 2020 đến nay
Thực hiện chủ trương sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã, ngày 11 tháng 2 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 892/NQ-UBTVQH14 (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2020).[3] Theo đó: Sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Đông Hà và xã Đông Giang để thành lập xã mới lấy tên là Hà Giang.
Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1666/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Hưng Yên năm 2025.[1] Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Hà Giang, Đông Kinh và Đông Vinh thành xã mới có tên gọi là xã Bắc Đông Quan.
Văn hoá - Xã hội
Giáo dục
Giáo dục là một trong những lĩnh vực được địa phương quan tâm phát triển. Trên địa bàn xã hiện có 8 trường học từ bậc mầm non đến trung học cơ sở, gồm:
- Trường Mầm non Đông Giang
- Trường Tiểu học và THCS Đông Giang
- Trường Mầm non Đông Hà
- Trường Tiểu học và THCS Đông Hà
- Trường Mầm non Đông Vinh
- Trường Tiểu học và THCS Đông Vinh
- Trường Mầm non Đông Kinh
- Trường Tiểu học và THCS Đông Kinh
Mạng lưới trường học được phân bố hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh đến trường. Năm học 2025–2026, toàn xã có 3.444 học sinh; trong đó bậc mầm non có 733 trẻ, bậc tiểu học và trung học cơ sở có 2.711 học sinh.
Chất lượng giáo dục ngày càng được nâng cao, các nhà trường chú trọng đổi mới phương pháp giảng dạy, ứng dụng công nghệ thông tin, đồng thời duy trì hiệu quả các phong trào thi đua “Dạy tốt – Học tốt”, “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Công tác xã hội hóa giáo dục và khuyến học, khuyến tài cũng được đẩy mạnh, góp phần tạo động lực cho học sinh vươn lên trong học tập.
Y tế
Công tác y tế tại xã Bắc Đông Quan được tổ chức theo mô hình y tế cơ sở, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, hệ thống y tế tiếp tục được duy trì ổn định nhằm bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế trên toàn địa bàn.
Hiện nay, Trạm Y tế xã Bắc Đông Quan hoạt động tại ba cơ sở, gồm: Trạm Y tế Hà Giang (cũ), Trạm Y tế Đông Vinh (cũ) và Trạm Y tế Đông Kinh (cũ). Việc duy trì nhiều điểm hoạt động giúp tạo thuận lợi cho người dân ở các khu vực khác nhau trong xã khi tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh.
Các cơ sở y tế thực hiện chức năng khám, chữa bệnh ban đầu; chăm sóc sức khỏe sinh sản; triển khai chương trình tiêm chủng mở rộng; quản lý bệnh không lây nhiễm và tham gia các chương trình y tế quốc gia. Công tác phòng, chống dịch bệnh được chú trọng, đặc biệt đối với các bệnh truyền nhiễm theo mùa.
Chính sách bảo hiểm y tế được triển khai rộng rãi trên địa bàn; người dân đăng ký nơi khám, chữa bệnh ban đầu tại trạm y tế xã, qua đó góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và giảm chi phí khám, chữa bệnh.
Bên cạnh đó, hoạt động tuyên truyền, giáo dục sức khỏe, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm được tăng cường. Công tác chăm sóc sức khỏe đối với các đối tượng chính sách, người cao tuổi, trẻ em và hộ có hoàn cảnh khó khăn được quan tâm thực hiện.
Nhìn chung, hệ thống y tế tại xã Bắc Đông Quan từng bước được củng cố và hoàn thiện, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Lễ hội và di sản
Xã Bắc Đông Quan có đời sống văn hóa phong phú với nhiều lễ hội truyền thống gắn liền với các di tích lịch sử – tín ngưỡng tại địa phương. Các lễ hội chủ yếu được tổ chức ở quy mô cấp xã, mang đậm bản sắc văn hóa dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ, bao gồm cả phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi nổi.
Các lễ hội tiêu biểu
- Hội làng Bắc Song
- Địa điểm: Từ đường Tiến sĩ Phạm Cảnh (thôn Bắc Song)
- Thời gian: Ngày 15 tháng Giêng âm lịch hàng năm
- Đối tượng thờ phụng: Tiến sĩ Phạm Cảnh
- Nội dung:
- Phần lễ: Khai mạc, tế nam quan – nữ quan, dâng hương
- Phần hội: Chọi gà, cờ tướng, giao lưu văn nghệ
- Hội chùa Sùng Khánh
- Địa điểm: Chùa Sùng Khánh (thôn Hòa Bình)
- Thời gian: Ngày 20 tháng 8 âm lịch hàng năm
- Đối tượng thờ phụng: Phật và các vị thần bản địa
- Nội dung:
- Phần lễ: Rước kiệu bát cống, rước bài vị, dâng hương, tế lễ
- Phần hội: Kéo co, múa sư tử, vật võ, chọi gà, hát chèo, hát tuồng
- Hội chùa Nổi
- Địa điểm: Chùa Nổi (thôn Minh Thành)
- Thời gian: Ngày 20 tháng Giêng âm lịch
- Nội dung:
- Phần lễ: Rước bài vị, tế lễ, dâng hương
- Phần hội: Cờ tướng, tổ tôm điếm, kéo co, giao lưu văn nghệ
- Hội chùa Hoa Viên
- Địa điểm: Chùa Hoa Viên (thôn Tam Đồng, Đồng Tâm)
- Thời gian: Ngày 10 tháng 2 âm lịch (4 năm tổ chức chính hội một lần)
- Đối tượng thờ phụng: Phật
- Nội dung:
- Phần lễ: Rước kiệu, tế lễ, dâng hương
- Phần hội: Bịt mắt bắt heo, đi cầu kiều, chọi gà, hát xoan, quan họ, chèo
- Hội chùa Hoa Nghiêm
- Địa điểm: Chùa Hoa Nghiêm (thôn Nam Song)
- Thời gian: Ngày 10 tháng 3 âm lịch (4 năm tổ chức chính hội một lần)
- Đối tượng thờ phụng: Phật và Mẫu
- Nội dung:
- Phần lễ: Khai mạc, tế lễ, dâng hương, rước kiệu
- Phần hội: Trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật truyền thống
- Hội miếu Kinh Hào
- Địa điểm: Miếu Kinh Hào (thôn Kinh Hào)
- Thời gian: Ngày 9–11 tháng 2 âm lịch (2 năm một lần)
- Đối tượng thờ phụng: Mỹ Huệ đại vương
- Nội dung:
- Phần lễ: Rước kiệu, tế lễ, dâng hương
- Phần hội: Chọi gà, bắt vịt, tổ tôm điếm, giao lưu văn nghệ
- Hội đình làng Duyên Hà
- Địa điểm: Đình làng Duyên Hà
- Thời gian: Ngày 10–12 tháng 3 âm lịch (2 năm một lần)
- Đối tượng thờ phụng: Các vị Thành hoàng làng
- Nội dung:
- Phần lễ: Rước kiệu, tế lễ, dâng hương
- Phần hội: Chọi gà, cờ tướng, hát chèo, hát văn
- Hội đền làng Kinh Nậu
- Địa điểm: Đền làng Kinh Nậu
- Thời gian: Ngày 10–12 tháng 3 âm lịch (2 năm một lần)
- Đối tượng thờ phụng: Các vị thần và danh tướng lịch sử
- Nội dung:
- Phần lễ: Rước kiệu, tế lễ, dâng hương
- Phần hội: Trò chơi dân gian, biểu diễn rối nước, văn nghệ
Các lễ hội tại xã Bắc Đông Quan mang đậm yếu tố lễ hội truyền thống, gắn với tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng, thờ Phật và các nhân vật lịch sử có công với quê hương.
Các lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân gian, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Tín ngưỡng – tôn giáo
Đời sống tín ngưỡng, tôn giáo tại xã Bắc Đông Quan khá đa dạng, bao gồm tín ngưỡng dân gian truyền thống và tôn giáo có tổ chức, trong đó Phật giáo và Công giáo là hai yếu tố nổi bật.
Phật giáo hiện diện tại nhiều chùa trên địa bàn đóng vai trò quan trọng trong sinh hoạt tâm linh của người dân. Bên cạnh đó, các hình thức tín ngưỡng dân gian như thờ Thành hoàng làng, thờ Mẫu, thờ các danh nhân lịch sử cũng được duy trì tại các đình, đền, miếu, gắn liền với các lễ hội truyền thống hàng năm.
Công giáo được truyền vào khu vực từ khoảng giữa thế kỷ XVII. Trên địa bàn có Giáo xứ Lương Đống, được hình thành từ năm 1682 và chính thức nâng lên thành giáo xứ vào năm 1924. Nhà thờ hiện tại được xây dựng từ năm 1869, là trung tâm sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng giáo dân trong khu vực.
Nhìn chung, các hoạt động tín ngưỡng và tôn giáo tại xã được duy trì ổn định, góp phần đáp ứng nhu cầu tâm linh của nhân dân và giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương.
Văn hóa và thể thao
Hoạt động văn hóa, thể thao tại xã Bắc Đông Quan được duy trì và phát triển, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân. Địa phương thường xuyên phối hợp với các tổ chức đoàn thể như Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Người cao tuổi và các tổ chức xã hội khác để tổ chức các hoạt động giao lưu, sinh hoạt cộng đồng.
Các hoạt động tiêu biểu bao gồm tổ chức giao hữu thể thao (đặc biệt là bóng chuyền), giao lưu văn hóa, văn nghệ vào các dịp lễ, tết như Ngày Giải phóng miền Nam 30/4, Ngày Quốc tế Lao động 1/5, Ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6, Quốc khánh 2/9 và Tết Trung thu. Những hoạt động này thu hút đông đảo đoàn viên, hội viên và nhân dân tham gia.
Thông qua các hoạt động văn hóa, thể thao, địa phương góp phần tăng cường tinh thần đoàn kết cộng đồng, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tạo sân chơi lành mạnh cho các tầng lớp nhân dân trên địa bàn.
Di tích - Danh thắng
Xã Bắc Đông Quan có hệ thống di tích lịch sử – văn hóa phong phú, gắn với đời sống tín ngưỡng và truyền thống lâu đời của địa phương. Các di tích chủ yếu là đình, đền, chùa, miếu, từ đường và các không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, đồng thời là nơi tổ chức các lễ hội truyền thống hàng năm.
Các di tích tiêu biểu
- Từ đường Tiến sĩ Phạm Cảnh (thôn Bắc Song): Là nơi thờ Tiến sĩ Phạm Cảnh, gắn với lễ hội làng Bắc Song, thể hiện truyền thống hiếu học và tôn vinh nhân tài của địa phương.
- Chùa Sùng Khánh (thôn Hòa Bình): Là cơ sở tín ngưỡng Phật giáo, đồng thời phối thờ các vị thần bản địa, gắn với lễ hội truyền thống quy mô cấp xã.
- Chùa Nổi (thôn Minh Thành): Là điểm sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân trong khu vực, nơi diễn ra các nghi lễ truyền thống và hoạt động văn hóa cộng đồng.
- Chùa Hoa Viên (thôn Tam Đồng và Đồng Tâm): Di tích tôn giáo có quy mô tương đối lớn, gắn với lễ hội tổ chức định kỳ, thu hút đông đảo người dân tham gia.
- Chùa Hoa Nghiêm (thôn Nam Song): Là chùa cổ thờ Phật và phối thờ Mẫu, mang đậm yếu tố tín ngưỡng dân gian kết hợp Phật giáo.
- Miếu Kinh Hào (thôn Kinh Hào): Là nơi thờ các vị thần linh địa phương, gắn với lễ hội truyền thống và các hoạt động văn hóa dân gian.
- Đình làng Duyên Hà (thôn Duyên Hà): Di tích thờ các vị Thành hoàng làng, giữ vai trò trung tâm trong sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng.
- Đền làng Kinh Nậu (thôn Kinh Nậu): Là nơi thờ các vị thần và danh tướng lịch sử, gắn với các nghi lễ truyền thống và lễ hội định kỳ.
- Đình Đồng Lang: Là một di tích lịch sử tiêu biểu của địa phương, có giá trị về mặt kiến trúc và văn hóa truyền thống.
- Đình làng Đông Hải: Thờ tướng Phạm Bạch Hổ, vị tướng thời Ngô – Đinh, một trong 12 sứ quân có công cai quản vùng đất xứ Đông trong lịch sử Việt Nam.
- Chùa Vĩnh Khánh (thôn Văn Ông Đoài) và Chùa Từ Ân (thôn Bắc Đồng Hải): Là hai ngôi chùa lớn trên địa bàn xã, đóng vai trò quan trọng trong đời sống tín ngưỡng và sinh hoạt tôn giáo của nhân dân.
Hệ thống di tích tại xã Bắc Đông Quan phản ánh rõ nét đặc trưng văn hóa của vùng đồng bằng Bắc Bộ, kết hợp giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo. Các di tích không chỉ có giá trị về lịch sử, kiến trúc mà còn là nơi bảo tồn các lễ hội truyền thống, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và tăng cường sự gắn kết cộng đồng dân cư địa phương.
Chùa Từ Ân gắn với sự tích Thiệu Ninh công chúa[4]
Thiệu Ninh công chúa (thế kỷ XIV), tên thật là Trần Thiệu Ninh, là con gái của vua Trần Nghệ Tông và bà Huệ Từ. Theo truyền thuyết, bà Huệ Từ quê ở vùng Tây Quan, hương Cổ Lũ (đến thời Lê đổi tên thành Đông Quan, nay thuộc thôn Bắc Đồng Hải). Sau khi vua qua đời, bà Huệ Từ xuất gia tu hành tại chùa.
Gắn bó với quê mẹ, Thiệu Ninh công chúa đã cho xây dựng chùa Từ Ân. Tương truyền, bà được người đương thời ca ngợi là người tuy xuất thân hoàng tộc nhưng luôn hướng về cội nguồn, dành ruộng lộc của mình cho nhân dân địa phương canh tác nhằm duy trì việc hương khói.
Sau khi qua đời, bà được nhân dân các làng Tây Quan, Thượng Tầm, Hạ Tầm lập đền thờ và tôn làm thần. Qua các triều đại, bà được phong là Thượng đẳng thần. Sự tích về chùa Từ Ân và công đức của bà được khắc trên bia đá từ năm 1382 và vẫn còn được lưu giữ đến nay.
Di tích thờ danh nhân khoa bảng[4]
Tiến sĩ Phạm Cảnh (thế kỷ XVI), tên thật là Phạm Văn Cảnh, tự Hiếu Liêm, hiệu Trung Thành, quê tại làng Kỳ Trọng, huyện Thanh Lan, phủ Tiên Hưng (nay thuộc thôn Bắc Song). Ông đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ khoa Kỷ Sửu, niên hiệu Mạc Hưng Trị năm thứ 2 (1589), được bổ nhiệm giữ chức Hiến sát sứ Hải Dương.
Năm 1592, khi nhà Mạc thất thủ và rút khỏi Thăng Long, ông bị quân Lê bắt giữ. Nhận thấy ông là người có tài, triều Lê không xử tội mà cho về quê. Sau đó, triều đình nhà Lê nhiều lần triệu ông ra làm quan. Không thể khước từ, ông từ biệt quê hương để lên kinh nhận chức.
Trên đường đi, khi thuyền gần đến kinh thành, ông xin giấy bút và viết câu: “Sinh Mạc thời, sĩ Mạc triều, thực Mạc lộc, sự nhi hà kham” (sinh ra thời Mạc, làm quan triều Mạc, hưởng lộc nhà Mạc thì không thể thờ hai vua). Sau khi đọc xong, ông gieo mình xuống sông tự vẫn để giữ trọn khí tiết.
Sau khi ông mất, nhân dân quê hương và người dân tại Bát Tràng – nơi ông tuẫn tiết – đã lập đền thờ để tưởng nhớ công lao và tấm gương trung nghĩa của ông.
Danh nhân
- Tiến sĩ Bùi Sĩ Tiêm (1690 – 1733) là quan nhà Lê Trung Hưng trong lịch sử Việt Nam.
Chú thích
- ^ a b c d e "Nghị quyết số 1666/NQ-UBTVQH15 của ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI: Về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Hưng Yên năm 2025". ngày 16 tháng 6 năm 2025.
- ^ "Nghị quyết về việc công bố kết quả bầu cử và danh sách chính thức những người trúng cử đại biểu Hội đồng nhân dân xã Bắc Đông Quan khóa II, nhiệm kỳ 2026-2031".
- ^ "Nghị quyết số 892/NQ-UBTVQH14 của ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI: Về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thái Bình". vanban.chinhphu.vn.
- ^ a b "Đông Hưng- một vùng quê văn hiến".
Liên kết ngoài