Charles Rigault de Genouilly
Đô đốc Pierre-Louis-Charles Rigault de Genouilly (12 tháng 4 năm 1807 - 4 tháng 5 năm 1873) là một sĩ quan hải quân Pháp.[1][2] Ông đã chiến đấu lẫy lừng trong Chiến tranh Krym và Chiến tranh nha phiến lần thứ hai, nhưng ngày nay người ta vẫn nhớ đến ông vì chỉ huy các lực lượng Pháp và Tây Ban Nha trong giai đoạn mở đầu của chiến dịch Nam Kỳ (1858–62), mở đầu cuộc chinh phục Việt Nam của Pháp.
Charles Rigault de Genouilly | |
|---|---|
| Tập tin:Amiral Charles Rigault de Genouilly.jpg | |
| Sinh | 1807 Rochefort, Pháp |
| Mất | 1873 Barcelona, Tây Ban Nha |
| Thuộc | Đệ Nhị Đế chế Pháp |
| Quân chủng | Hải quân Pháp |
| Cấp bậc | Đô đốc |
| Tham chiến | Trận Đà Nẵng (1847) Chiến tranh Krym Chiến tranh nha phiến lần thứ hai Chiến dịch Nam Kỳ |
Sự nghiệp ban đầu
Charles Rigault de Genouilly sinh ra tại Rochefort (Pháp) trong một gia đình giàu truyền thống hải quân. Cha ông làm kỹ sư hải quân, còn mẹ ông là cháu gái kiêm con nuôi của Claude Mithon de Genouilly, một chỉ huy hải quân từng tham gia Chiến tranh giành độc lập Hoa Kỳ.[3]
Rigault de Genouilly nhập học Bách khoa Paris (École Polytechnique) năm 1825,[4] rồi gia nhập hải quân với hàm chuẩn úy năm 1827. Ông từng tham gia chiến dịch Morea trong Chiến tranh giành độc lập Hy Lạp trên tàu frigate Fleur de Lys, trước khi chuyển sang tàu Résolue năm 1828 để truy quét hải tặc tại vùng biển Hy Lạp.
Được thăng quân hàm thượng sĩ hải quân (enseigne de vaisseau) năm 1830, ông tham chiến tại Algiers và cuộc vượt sông Tagus năm 1831. Năm 1832, ông phục vụ trên tàu Ducreuse khi Pháp phong tỏa bờ biển Hà Lan trong Chiến tranh độc lập Bỉ. Đến năm 1834, ông được thăng lên trung úy hải quân (lieutenant de vaisseau).
Năm 1843, ông chỉ huy tàu hộ tống Victorieuse tại trạm Biển Ấn Độ và Trung Quốc, rồi tham gia thám hiểm Biển Hoàng Hải. Ngày 25 tháng 4 năm 1847, Victorieuse cùng tàu Gloire (do Hải quân Đại tá Augustin de Lapierre chỉ huy) đến Đà Nẵng đàm phán giải cứu hai giáo sĩ Pháp thì bị các tàu chiến Đại Nam bất ngờ tấn công. Nhờ hỏa lực vượt trội, hai tàu Pháp nhanh chóng đánh giáp lá cúp và tiêu diệt lực lượng tấn công.[5] Đến tháng 8 năm 1847, tàu Victorieuse mắc cạn tại bờ biển Triều Tiên, nhưng Rigault de Genouilly sau đó được tòa án quân sự tuyên trắng án.
Tháng 7 năm 1848, ông được thăng hàm thuyền trưởng tàu chiến và tham gia ủy ban nghiên cứu hệ thống phòng thủ Havre. Sau đó, ông đảm nhiệm vị trí chánh văn phòng cho Bộ trưởng Hải quân Joseph Grégoire Cazy. Giai đoạn 1849–1851, ông lần lượt chỉ huy tàu khu trục bánh guồng Vauban và tàu Charlemagne, mẫu tàu chiến đầu tiên của Pháp được hoải cải từ tàu buồm sang chạy bằng chân vịt (loại tàu hỗn hợp). Những cuộc thử nghiệm quy mô lớn do ông thực hiện trên Charlemagne đã nhận được sự đánh giá cao và lời biểu dương từ Bộ Tư lệnh Hải quân.[4]
Chiến tranh Krym
Năm 1853, Đô đốc Hamelin bổ nhiệm ông làm thuyền trưởng chiến hạm Ville de Paris. Ông tham gia trận oanh tạc Odessa ngày 22 tháng 4 năm 1854, một trong những trận hải chiến mở màn Chiến tranh Krym. Sau khi thăng cấp chuẩn đô đốc cùng năm, ông lập nhiều chiến công tại cuộc vây hãm Sebastopol trên cương vị chỉ huy lực lượng thủy quân lục chiến Pháp.
Chiến tranh nha phiến lần thứ hai
Năm 1857, Rigault de Genouilly chỉ huy sư đoàn hải quân Pháp trên soái hạm Némésis, hội quân cùng Đô đốc Léonard Charner trong Chiến tranh Nha phiến lần thứ hai. Tại đây, ông tham gia phong tỏa Ma Cao, đánh chiếm Quảng Châu, các đồn lũy sông Hải Hà và tiến vào Thiên Tân.[4]
Kháng chiến chống Pháp
Tháng 11 năm 1857, Napoleon III ủy quyền cho Rigault de Genouilly chỉ huy liên quân Pháp - Tây Ban Nha phạt viễn Việt Nam. Lý do nhằm đáp trả việc triều đình Tự Đức hành quyết hai thừa sai Tây Ban Nha và sự thất bại của sứ đoàn Charles de Montigny. Đến tháng 9 năm 1858, lực lượng này đổ bộ và chiếm giữ Đà Nẵng.[6]
Quân liên minh Pháp - Tây Ban Nha từng kỳ vọng vào một chiến thắng nhanh chóng, nhưng kế hoạch sớm phá sản. Trước sự kháng cự kiên cường của quân dân Việt Nam do Nguyễn Tri Phương chỉ huy, quân xâm lược rơi vào thế bị bao vây tại Đà Nẵng. Cuộc vây hãm kéo dài gần một năm rưỡi; giao tranh tuy ít nhưng dịch bệnh hoành hành đã tàn phá nặng nề lực lượng liên minh. Tháng 3 năm 1860, quân Pháp buộc phải lặng lẽ rút khỏi Đà Nẵng.[7]
Sau khi chiếm Đà Nẵng, Rigault de Genouilly quyết định chuyển hướng tấn công. Tháng 1 năm 1859, ông đề xuất đánh Sài Gòn, trung tâm cung cấp lương thực chiến lược của quân nhà Nguyễn và được Bộ Hải quân chấp thuận. Đầu tháng 2 năm 1859, để lại thuyền trưởng Thoyon giữ Đà Nẵng, Rigault de Genouilly chỉ huy liên quân Pháp - Tây Ban Nha tiến về phía nam. Ngày 17 tháng 2 năm 1859, sau khi vượt qua hệ thống phòng thủ ven sông Sài Gòn, quân Pháp chiếm được thành phố. Tuy nhiên, do không đủ lực lượng giữ thành Gia Định (Sài Gòn), ngày 8 tháng 3 năm 1859, họ đã cho nổ tung thành trì và đốt sạch các kho gạo. Tháng 4 năm 1859, Rigault de Genouilly đưa phần lớn quân quay lại Đà Nẵng để viện trợ cho Thoyon. Đến ngày 8 tháng 5 năm 1859, ông trực tiếp chỉ huy cuộc tấn công vào tuyến phòng thủ của quân nhà Nguyễn tại đây. Dù đạt một số kết quả, liên quân Pháp vẫn không thể phá vỡ thế bao vây.[8]
Tháng 10 năm 1859, do bị chỉ trích nặng nề ở Pháp về chiến sự tại Nam Kỳ, Rigault de Genouilly bị thay thế bởi Đô đốc François Page, người nhận lệnh ký hiệp ước bảo hộ Công giáo tại Việt Nam nhưng không chiếm đóng lãnh thổ.[9]
Sự nghiệp sau này
Sau khi về nước, Rigault de Genouilly chỉ huy hạm đội hải quân Pháp ở Địa Trung Hải trên các tàu Bretagne (1862) và Ville de Paris (1864). Từ ngày 20 tháng 1 năm 1867 đến 4 tháng 9 năm 1870, ông giữ chức Bộ trưởng Hải quân thay Justin de Chasseloup-Laubat. Ngoài ra, ông cũng đảm nhiệm vai trò Bộ trưởng Chiến tranh trong vài ngày (13 tháng 8 – 21 tháng 8 năm 1869), kế nhiệm Adolphe Niel trước khi bàn giao cho Edmond Le Bœuf.
Charles Rigault de Genouilly từng từ chối chỉ huy một hạm đội Pháp trong Chiến tranh Pháp–Phổ và chức Bộ trưởng Hải quân của ông cũng kết thúc khi Đế chế Thứ hai sụp đổ sau trận Sedan. Trước khi rời nhiệm sở, ông đã kịp điều động lực lượng hải quân và tàu chiến tham gia phòng thủ trong cuộc bao vây Paris. Sau đó, ông sang Tây Ban Nha sinh sống và qua đời tại Barcelona vào năm 1873.
Tưởng niệm
Quảng trường bên sông Sài Gòn từng mang tên ông và là nơi đặt tượng ông. Năm 1945, bức tượng bị mất; đến năm 1955, quảng trường đổi thành Công trường Mê Linh.
Tàu hải quân Pháp Rigault de Genouilly được đặt theo tên Charles Rigault de Genouilly.
Tham khảo
- ^ "Charles Rigault de Genouilly French admiral". Encyclopedia Britannica. Truy cập ngày 17 tháng 2 năm 2021.
- ^ "Đường Điện Biên Phủ". Báo Bạc Liêu. Truy cập ngày 17 tháng 2 năm 2021.
- ^ Granier, 329–64
- ^ a b c Randier, 342
- ^ Thomazi, Histoire militaire, 24
- ^ Thomazi, Conquête, 29–33
- ^ Thomazi, Conquête, 38–9
- ^ Thomazi, Conquête, 33–7
- ^ Tucker, 29
Đọc thêm
- Encyclopædia Britannica Online "Charles Rigault de Genouilly"
- Granier, Hubert, Histoire des marins français, 1815–1870 (Nantes: Marines éditions, 2002)
- Randier, J., La Royale (Editions Babouji, 2006) ISBN 2-35261-022-2
- Robert, Adolphe; Bourloton, Edgar; Cougny, Gaston, Dictionnaire des parlementaires français (1789-1891), quyển 5, tr. 147
- Taboulet, G., La geste française en Indochine (Paris, 1956)
- Taillemite, Etienne (2004), "Un amiral-ministre polytechnicien, Rigault de Genouilly", Bulletin de la Société des amis de la Bibliothèque de l'École Polytechnique, 35
- Thomazi, A., Histoire militaire de l'Indochine française (Hanoi, 1931)
- Thomazi, A., La conquête de l'Indochine (Paris, 1934)
- Tucker, S. C., Vietnam (University Press of Kentucky, 1999) ISBN 0-8131-0966-3
Lỗi Lua trong Mô_đun:Authority_control tại dòng 152: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).