Dương Văn Giáo
Dương Văn Giáo (1892–1945) là một luật sư, nhà báo Việt Nam thời Pháp thuộc.
Tiểu sử
Dương Văn Giáo sinh tại xã Long Châu, tỉnh Vĩnh Long, nhưng sống ở Sài Gòn từ ngày lên đây học tập. Sau đó, ông sang Pháp để học ngành luật, đỗ Cử nhân, tập sự luật sư và hành nghề luật sư tại Pháp, đồng thời tham gia hoạt động cùng Jawaharlal Nehru, Phan Văn Trường, Nguyễn Thế Truyền, Trịnh Đình Thảo,... gia nhập chi hội Tam Điểm Jean Jaurès ở Paris,[1] cũng như đồng sáng lập Đảng Lập hiến Đông Dương.[2]
Năm 1925, Dương Văn Giáo về nước và mở văn phòng luật ở Sài Gòn, cộng tác với các báo La Lutte, La Cloche fêlée, Đông Pháp thời báo, Thần Chung, Mai, Dân Chúng,... và cũng là luật sư đặc trách của các báo trên. Trong thời gian này, Dương Văn Giáo có tham gia những hoạt động chống Pháp như gửi thư kiến nghị, viết các bài báo công kích chính quyền, chủ trương đưa tiếng Việt vào nền giáo dục Đông Dương để mở mang dân trí, dân khí,...[2] Năm 1935, Dương Văn Giáo đắc cử Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ.[1]
Sau khi bị khai trừ khỏi đoàn luật sư, Dương Văn Giáo sang Thái Lan làm cố vấn cho bạn học Pridi Banomyong.[1] Năm 1940, quân Nhật tiến vào Đông Dương, theo báo Quân đội nhân dân, Dương Văn Giáo đứng ra làm mật thám cho người Nhật, trở thành lãnh đạo Việt Nam Phục quốc Đồng minh Hội thân Nhật tại Thái Lan, bắt đầu trụy lạc, nghiện hút, tổ chức chỉ điểm, làm hại và lừa tiền của Việt kiều tại nước này.[3] Năm 1945, ông quay về Việt Nam tham gia nhiều tổ chức chính trị trong đó có Mặt trận Quốc gia Thống nhất. Ông cùng Phạm Cao Hùng, Phan Huy Lễ,... đàm phán với Pháp để thành lập một chính phủ tự trị cho xứ Nam Kỳ thuộc Liên bang Đông Dương.[2]
Ngày 23 tháng 9, Nam Bộ kháng chiến nổ ra, trận chiến giữa quân Pháp và lực lượng kháng chiến Nam Bộ giao tranh ở Sài Gòn. Ngày 24 tháng 9, Chánh phủ Việt Nam Dân quốc lâm thời do Dương Văn Giáo làm Chủ tịch bắt đầu rải truyền đơn tuyên bố thành lập với công chúng trong thành phố.[4] Vài ngày sau, Dương Văn Giáo bị Huỳnh Văn Nghệ (thành viên Ủy ban kháng chiến miền Đông Nam Bộ thuộc chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) bắt giữ cùng Lê Kim Ty, Lê Quang Kim, một thông ngôn Hoa kiều và ba người Hoa khác (được cho là thành viên Quốc quân) với lý do làm Việt gian, tay sai của Pháp và bị tử hình khi chính phủ còn chưa kịp hoạt động chính thức.[3]
Chú thích
- ^ a b c Trần Thu Dung (1999). Sự hiện diện của thành viên Tam Điểm tại Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Họi Nhà văn. tr. 130.
- ^ a b c Nguyễn Q. Thắng (1999). Từ điển tác gia văn hóa Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin. tr. 130.
- ^ a b Huỳnh Trà. "23-9: ngày Nam Bộ kháng chiến: Đập tan chính phủ bù nhìn "Nam kỳ quốc"". sknc.qdnd.vn. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2026.
- ^ Nhiều tác giả (2006). 60 năm Công an nhân dân Việt Nam, 1945-2005. Hà Nội: Nhà xuất bản Công an nhân dân. tr. 95.