Hàng Rươi

Phố Hàng Rươi là một tuyến phố cổ nhỏ dài khoảng 108 mét, rộng 6 mét, nằm trong địa phận phường Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Phố kéo dài từ điểm giao cắt với phố Hàng Lược đến phố Hàng Mã.

Trước kia, nơi đây là bến sông Tô Lịch. Hàng năm, vào tháng Chín âm lịch có nhiều người dân các vùng Hưng Yên, Hải Phòng, Ninh Bình đến đây họp chợ bán rươi, do đó mà thành tên phố. Thời Pháp thuộc, phố đã mang tên là Hàng Rươi (Rue des Vers Blancs). Cũng như nhiều phố khác, phố Hàng Rươi ngày nay không còn là chợ bán rươi nữa. Số nhà hàng chế biến món ăn từ rươi ít đi, các hộ gia đình đã chuyển sang nghề khác để có thu nhập cao hơn.

Lịch sử

Vị trí địa lý cổ

Trong lịch sử, khu vực phố Hàng Rươi nguyên là đoạn đê nằm ngay trên bờ phía Tây của con sông Tô Lịch cổ (khi chưa bị lấp), thông thẳng ra sông Hồng nên rất thuận tiện cho thuyền bè neo đậu, bốc dỡ hàng hóa thủy sản.

Về mặt hành chính, đoạn đất này thuộc nền đất cũ của hai thôn Vĩnh Trù và An Phú (sau đổi là Yên Phú), thuộc tổng Hậu Túc, huyện Thọ Xương cũ. Dấu tích của làng cổ hiện nay còn được lưu giữ qua ngôi đình Yên Phú nằm tại số nhà 17 trên con phố này.

Hình thành chợ rươi theo mùa

Khác với các tuyến phố "Hàng" khác trong khu phố cổ thường kinh doanh quanh năm, phố Hàng Rươi xưa kia là một dạng phố chợ đặc thù hoạt động theo mùa vụ.

Cứ vào khoảng tháng Chín, tháng Mười Âm lịch hằng năm — thời điểm mùa rươi sinh sản ở vùng nước lợ — người nông dân từ các địa phương có diện tích khai thác rươi lớn như Hải Dương, Hải Phòng, Nam Định, Thái Bình lại chèo thuyền ngược dòng sông Hồng, tiến vào sông Tô Lịch rồi đổ bộ lên bến sông này. Tại đây, họ dựng các lán trại tạm thời dọc bờ sông để hình thành một chợ đầu mối bán buôn rươi sầm uất. Từ điểm tập kết này, rươi được các thương lái phân phối nhỏ lẻ đến các chợ nội thành và ngõ ngách của kinh thành Thăng Long để phục vụ nhu cầu ẩm thực độc đáo của người dân Hà Nội như làm chả rươi, rươi hấp lá gấc, hay rươi kho. Tên gọi "Hàng Rươi" cũng từ đó mà hình thành trong dân gian.

Thời kỳ Pháp thuộc và đổi tên

Khi thực dân Pháp tiến hành quy hoạch và xây dựng bản đồ Hà Nội vào cuối thế kỷ XIX, họ đã dịch nghĩa tên gọi dân gian của con phố này sang tiếng Pháp thành Rue des Vers Blancs (trong đó Vers có nghĩa là con giun/sâu, còn Vers Blancs được người Pháp bấy giờ dùng để định danh cho loài rươi thân mềm nhiều đốt). Hệ thống đầm hồ và sông Tô Lịch đoạn qua đây cũng dần bị lấp phẳng để mở đường quy chuẩn.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, chính quyền thành phố chính thức phế bỏ hệ thống tên phố bằng tiếng Pháp. Tên gọi thuần Việt "Hàng Rươi" được khôi phục và giữ nguyên vẹn cho đến ngày nay.

Di tích và Kiến trúc

Mặc dù là một con phố ngắn, Hàng Rươi sở hữu hai điểm nhấn di tích quan trọng:

• Đình Yên Phú (số 17 Hàng Rươi): Ngôi đình cổ của làng Yên Phú xưa, minh chứng cho lịch sử tụ cư lâu đời của khu vực.
• Di tích cách mạng số 4 Hàng Rươi: Ngôi nhà lưu dấu nhiều sự kiện lịch sử cách mạng đặc biệt trong thời kỳ kháng chiến tại thủ đô.

Xem thêm

• Khu phố cổ Hà Nội
• Hàng Lược
• Hàng Chai