Wikibeta, Bách khoa tri thức mở

Loạn ba vương

(Đổi hướng từ Loạn Tam vương)

Loạn Tam vương (chữ Hán: 三王之亂 Tam vương chi loạn) là một cuộc nổi loạn do 3 hoàng thân được phong tước vương của nhà Lý gây ra năm 1028, ngay sau khi Lý Thái Tổ băng hà và Thái tử Khai Thiên vương nối ngôi.[1] Loạn Tam vương do các hoàng thân là Vũ Đức vương, Dực Thánh vương và Đông Chinh vương gây ra do muốn giành ngôi với Khai Thiên vương.

Loạn Tam vương
Tập tin:Vietnam (1009-1225).png
Thời giantháng 3 - tháng 4 năm 1028
Địa điểm
Thăng Long, Đại Việt
Kết quả

Khai Thiên vương chiến thắng

Tham chiến
Khai Thiên vương

Lực lượng Tam vương

Khai Quốc vương
Chỉ huy và lãnh đạo
Lý Phật Mã
Lê Phụng Hiểu
Lý Nhân Nghĩa

Vũ Đức vương †
Dực Thánh vương Đầu hàng
Đông Chinh vương Đầu hàng

Lý Long Bồ Đầu hàng
Thương vong và tổn thất
Không rõ

Tất cả bị tiêu diệt, bị bắt hoặc đầu hàng

Không rõ

Diễn biến

Năm 1028, Lý Thái Tổ băng hà, chưa tế táng xong thì ba hoàng thân là Vũ Đức vương, Dực Thánh vương và Đông Chinh vương đã đem quân đến vây thành để tranh ngôi của Thái tử.[2][3]

Thái tử Phật Mã từ cửa Tường Phù vào, đến điện Kiến Nguyên, thấy động, cho đóng các cửa điện lại, sai các vệ sĩ bố trí phòng bị.[3] Vốn bản tính nhân hậu, chỉ muốn vẹn toàn tình cốt nhục, nên Thái tử đã phân vân và nói với các bầy tôi:

"Ta đây ở với anh em không phụ ai một tí nào, thế mà bây giờ các vương ấy làm sự bất nghĩa để nguy hại đến xã tắc! Vậy ý các khanh nghĩ sao?".

Bấy giờ Lý Nhân Nghĩa xin Thái tử cho đem quân ra thành quyết được thua một trận. Thái tử liền sai Lý Nhân Nghĩa và Lê Phụng Hiểu dẫn vệ sĩ ra đánh. Khi quân của Thái tử và quân các vương đối trận, thì quan Vũ vệ tướng quân là Lê Phụng Hiểu rút gươm ra chỉ vào Vũ Đức vương mà bảo rằng:[4][5]

"Các người dòm ngó ngôi cao, khi dễ tự quân, trên quên ơn tiên đế, dưới trái nghĩa tôi con, vậy Phụng Hiểu xin dâng nhát gươm này!"

Nói xong Lê Phụng Hiểu xông thẳng đến chỗ Vũ Đức vương. Vũ Đức vương quay ngựa tránh né thì ngựa quỵ xuống, bị Phụng Hiểu bắt giữ, chém giết tại trận. Quân các vương trông thấy sợ hãi bỏ chạy cả thì liền bị quân triều đình đuổi theo và giết chết hết.[6] Chỉ có Dực Thánh vương và Đông Chinh vương là trốn thoát được.[4][2][7]

Cũng trong tháng 4 năm 1028, nghe tin Vũ Đức vương bị giết trong cuộc chiến ngai vàng, Khai Quốc vương Lý Long Bồ đóng ở phủ Trường Yên (cố đô Hoa Lư) lòng càng bất bình. Long Bồ cậy có núi sông hiểm trở nên trước đây chiêu nạp những kẻ vong mạng để đánh cướp lương dân, nay nghe loạn tam vương thì đem phủ binh cát cứ làm phản triều đình.[8] Vua liền thân đi đánh.[1] Ngày vua đến Trường Yên, Khai Quốc vương đầu hàng. Vua hạ lệnh rằng: "Ai cướp bóc của cải của dân thì chém." Quân sĩ nghiêm theo, không mảy may xâm phạm. Đại quân vào thành Hoa Lư, dân trong thành đem dâng biếu trâu rượu đứng đầy đường. Vua sai sứ tuyên chỉ động viên, cả thành vui to. Vua từ phủ Trường Yên về, xuống chiếu tha tội cho Khai Quốc vương,[2] vẫn cho tước như cũ.[9][10]

Dẹp xong loạn Tam vương, ngày Kỷ Hợi (tức ngày 1 tháng 4 năm 1028), Thái tử Lý Phật Mã lên ngôi, tức là Lý Thái Tông. Ông đổi niên hiệu là Thiên Thành. Về sau, Dực Thánh vương và Đông Chinh vương xin về chịu tội. Thái Tông nghĩ tình cốt nhục bèn tha tội cho, và lại phục chức cũ cho cả hai người.[11][8]

Cũng vì sự phản nghịch của Tam vương, Lý Thái Tông mới lập lệ rằng cứ hàng năm, các quan phải đến đền Đồng Cổ (ở làng Yên Thái, Hà Nội) làm lễ đọc lời thề rằng:[9]

"Làm con phải hiếu, làm tôi phải trung, ai bất hiếu bất trung, xin quỷ thần làm tội"

Các quan ai trốn không đến thề phải phạt 50 trượng.[12][8]

Kết cục

Loạn Tam vương đã khiến cho một người em của Lý Thái Tông thiệt mạng. Đó chính là một vết đen trong đời của ông, giống như Đường Thái Tông năm nào với Sự biến cửa Huyền Vũ. Tuy nhiên khác với Đường Thái Tông là người giết huynh đệ để chiếm ngôi thì Lý Thái Tông là người bảo vệ ngôi Hoàng Đế trước âm mưu đoạt ngôi.

Giống như Đường Thái Tông Lý Thế Dân, sau khi lên ngôi, Lý Thái Tông đã bắt tay ngay vào việc phát triển Đại Cồ Việt và xã tắc bắt đầu hưng thịnh từ đây. Vì sự nhân từ của vua, hai vương làm loạn còn lại (ngoài Vũ Đức vương) đều được Lý Thái Tông tha tội.

Chú thích

  1. ^ a b Tarling 1999, tr. 141.
  2. ^ a b c Khuyết danh 1377, tr. 39.
  3. ^ a b Lê Xuân Giáo 1970, tr. 85.
  4. ^ a b Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 87.
  5. ^ Quốc sử quán triều Nguyễn 1884, tr. 113.
  6. ^ Lê Xuân Giáo 1970, tr. 86.
  7. ^ Quốc sử quán triều Nguyễn 1884, tr. 114.
  8. ^ a b c Quốc sử quán triều Nguyễn 1884, tr. 115.
  9. ^ a b Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 89.
  10. ^ Quốc sử quán triều Nguyễn 1884, tr. 116.
  11. ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 88.
  12. ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 98.

Tham khảo

  • Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Bản Kỷ, Quyển II , Hanoi: Social Science Publishing House, Kỷ nhà Lý: Thái Tông Hoàng Đế{{Chú thích}}: Quản lý CS1: postscript (liên kết)
  • Khuyết danh (1377), Đại Việt sử lược, quyển II: Vua Thái Tông
  • Quốc sử quán triều Nguyễn (1884), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Hanoi: Education Publishing House, Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 3 năm 2009, Chính biên - Quyển II, III{{Chú thích}}: Quản lý CS1: postscript (liên kết)
  • Lê Xuân Giáo (1970), Ngự chế Việt sử tổng vịnh tập Tập thượng: Quyền Thủ, Quyền I , 2, 3, 4, Sài Gòn: Phủ Quốc vụ khanh Đặc trách Văn hóa Việt Nam Cộng hòa
  • Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 1, From Early Times to c.1800. Cambridge University Press. ISBN 9780521663724.
Tiền nhiệm:
Nhà Tiền Lê 		Triều đại Việt Nam
(1009-1225) 		Kế nhiệm:
Nhà Trần
Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Loạn_ba_vương&oldid=6866927”