Louis XVII của Pháp

Louis XVII (27 tháng 3 năm 1785 – 8 tháng 6 năm 1795), tên thật là Louis Charles, là người giữ tước hiệu Vua Pháp từ 21 tháng 1 năm 1793 tới 8 tháng 6 năm 1795.

Louis XVII của Pháp
Louis năm 1792, họa phẩm của Alexander Kucharsky
Quốc vương nước Pháp và Navarra (trên danh nghĩa)
Tại vị	21 tháng 1 năm 1793 – 8 tháng 6 năm 1795 2 năm, 138 ngày
Tiền nhiệm	Louis XVI của Pháp
Kế nhiệm	Louis XVIII của Pháp
Dauphin nước Pháp
Tại vị	4 tháng 6 năm 1789 – 14 tháng 9 năm 1791 2 năm, 102 ngày
Tiền nhiệm	Louis-Joseph của Pháp
Kế nhiệm	Louis của Pháp
Thông tin chung
Sinh	(1785-03-27)27 tháng 3 năm 1785 Lâu đài Versailles
Mất	8 tháng 6 năm 1795(1795-06-08) (10 tuổi) Tour du Temple, Paris
An táng	Vương cung thánh đường Thánh Denis
Tên đầy đủ Louis-Charles
Vương tộc	Nhà Bourbon
Thân phụ	Louis XVI của Pháp
Thân mẫu	Maria Antonia của Áo
Chữ ký

Là con trai của Louis XVI và Maria Antonia của Áo, Louis XVII sinh tại Lâu đài Versailles bốn năm trước khi nổ ra Cách mạng Pháp. Tháng 6 năm 1791, hoàng gia bỏ trốn và bị bắt, giam giữ ở Temple. Ngày 21 tháng 1 năm 1793, Louis XVI lên máy chém, Louis XVII trở thành người thừa hưởng tước hiệu. Tuy vậy, Louis XVII cũng mất tại Tour du Temple ngày 8 tháng 6 năm 1795 khi mới 10 tuổi trong một dịch bệnh. Trước đó, Maria Antonia đã bị xử chém ngày 16 tháng 10 năm 1793.

Sau khi ông qua đời, tin đồn về việc ông trốn thoát khỏi nhà tù nổi lên ngay sau khi có thông báo về cái chết của ông, và một số người tự xưng là Louis XVII đã xuất hiện; tuy nhiên, các xét nghiệm gần đây trên trái tim được bảo quản của đứa trẻ đã mất tại Temple cho thấy đó thực sự là của Louis-Charles.

Tiểu sử

Những năm đầu

Lễ rửa tội của Louis-Charles, Công tước xứ Normandie.

Louis-Charles sinh ra tại Cung điện Versailles, là con trai thứ hai và người con thứ ba của Louis XVI và Vương hậu Maria Antonia. Ông được làm lễ rửa tội Ngay trong ngày chào đời, tại nhà nguyện của cung điện do Louis René Édouard de Rohan, Đại Tuyên úy của Pháp chủ trì, với sự hiện diện của Honoré Nicolas Brocquevielle, cha xứ Nhà thờ Đức Bà Versailles. Cha đỡ đầu của ông là Louis Stanislas Xavier của Pháp, còn mẹ đỡ đầu là Maria Karolina, Vương hậu Napoli và Sicilia. Do không có mặt tại buổi lễ, bà được đại diện bởi Madame Élisabeth. Ông được đặt tên Louis theo tên cha mình, còn tên Charles được cho là phiên bản nam của tên gọi thân mật "Charlotte" biệt danh mà gia đình dùng để gọi Maria Karolina, người chị gái được Vương hậu Maria Antonia yêu quý nhất.

Sự ra đời của Louis-Charles góp phần củng cố hy vọng về sự nối dõi của triều đại Bourbon, bởi người anh cả Louis-Joseph vốn có sức khỏe yếu ớt và mắc bệnh từ nhỏ. Khi chào đời, ông được tấn phong làm Công tước xứ Normandie, trước khi trở thành Trữ quân sau khi anh trai qua đời.

Trong gia đình, Louis-Charles thường được gọi đơn giản là ''Charles''. Vương hậu Maria Antonia hết mực yêu thương con trai và trìu mến gọi là "Chou d'amour" ("Bắp cải yêu dấu" – một cách gọi âu yếm trong tiếng Pháp). Tình cảm giữa hai mẹ con cũng rất gắn bó; theo các hồi ký đương thời, Louis-Charles thường trồng hoa hồng để tặng mẹ.

Hơn một năm sau, em gái út của ông là Sophie Hélène Béatrix chào đời. Đến ngày 4 tháng 6 năm 1789, sau khi người anh cả Louis-Joseph qua đời vì bệnh lao, Louis-Charles trở thành Trữ quân nước Pháp (Dauphin) và là người thừa kế ngai vàng của triều đại Bourbon.

Louis-Charles và chị gái Marie-Thérèse, tranh của Ludwig Guttenbrunn, năm 1789.

Theo thông lệ của các vương gia, Louis-Charles được chăm sóc bởi nhiều người hầu khác nhau. Maria Antonia đã chỉ định các nữ gia sư để trông nom cả ba người con của mình. Nữ gia sư đầu tiên của Louis-Charles là Yolande de Polastron, Công tước phu nhân xứ Polignac; bà rời khỏi nước Pháp vào đêm 16–17 tháng 7 năm 1789, khi Cách mạng bùng nổ, theo lời thúc giục của Louis XVI. Người kế nhiệm bà là Hầu tước phu nhân Louise Élisabeth de Tourzel. Bên cạnh các gia sư, người có ảnh hưởng lớn nhất đến tuổi thơ của Louis-Charles là Agathe de Rambaud, người được Vương hậu bổ nhiệm làm nhũ mẫu chính thức của ông. Bà chăm sóc vị vương tử từ khi mới chào đời cho đến ngày 10 tháng 8 năm 1792 và bị đưa khỏi Cung điện Tuileries. Nhà sử học Alain Decaux nhận xét:

“Madame de Rambaud chính thức phụ trách việc chăm sóc Vương tử từ ngày ngài chào đời cho đến ngày 10 tháng 8 năm 1792; nói cách khác, suốt bảy năm ròng. Trong bảy năm ấy, bà chưa từng rời xa đứa trẻ: bồng bế, chăm nom, thay y phục, vỗ về và cả khiển trách. Nhiều khi, thậm chí hơn cả Vương hậu, bà thực sự là một người mẹ đối với Vương tử.”

Một số người từng cho rằng Axel von Fersen, người có mối quan hệ tình cảm với Maria Antonia mới là cha ruột của ông. Lập luận này dựa trên việc Louis-Charles chào đời đúng chín tháng sau khi Fersen trở lại triều đình, cũng như ghi chép của Louis XVI trong nhật ký khi viết về ca sinh: “dễ dàng như khi con trai ta ra đời”. Câu chữ này bị một số người diễn giải rằng Louis-Charles không phải là con của Louis XVI, song cũng có cách hiểu khác rằng Louis XVI vốn quen gọi cậu là “con trai ta” theo lối xưng hô thông thường. Tuy nhiên, đa số các học giả đã bác bỏ thuyết này, chỉ ra rằng thời điểm thụ thai của Louis-Charles trùng với giai đoạn Louis XVI và Maria Antonia thường xuyên ở bên nhau. Theo các nguồn đương thời, Maria Antonia vẫn giữ được phong thái cuốn hút sau các lần sinh nở, luôn xuất hiện với dáng vẻ uy nghi trong triều đình. Bà được cho là có nhiều người ngưỡng mộ, nhưng vẫn là một người vợ thủy chung, cá tính mạnh mẽ, đồng thời là một người mẹ nghiêm khắc song đầy yêu thương.

Cuộc sống trong thời kì Cách Mạng

Chuyển đến Tuileries

Louis XVI và gia đình tại Cung điện Versailles vào ngày 6 tháng 10 năm 1789, ngay trước khi bị đám đông đưa về Paris sau Cuộc hành quân đến Versailles.

Ngày 6 tháng 10 năm 1789, gia đình bị một đám đông từ Paris phần lớn là phụ nữ, ép buộc phải rời rời Cung điện Versailles và chuyển đến sinh sống tại Cung điện Tuileries. Dù mới bốn tuổi, Louis-Charles cũng cảm nhận rõ sự thay đổi đột ngột trong hoàn cảnh sống. Theo lời kể của những người thân cận, ngay khi bước vào Tuileries, cậu bé đã thốt lên: "Mẹ ơi, nơi này sao mà xấu quá!", bởi cung điện khi ấy chưa được chuẩn bị để đón gia đình hoàng gia và còn thiếu nhiều vật dụng thiết yếu. Hôm sau, Louis-Charles lại hỏi mẹ: "Mẹ ơi, hôm nay có còn giống như hôm qua nữa không?". Câu hỏi ngây thơ ấy phản ánh sự bối rối của một đứa trẻ trước những biến cố đang diễn ra. Những năm đầu của Cách mạng Pháp, Louis-Charles và chị gái Madame Royale trở thành niềm an ủi lớn nhất của Vương hậu Maria Antonia. Trong một bức thư gửi Công tước phu nhân xứ Polignac, bà viết: "Nếu ta còn có thể hạnh phúc, thì đó là nhờ hai đứa trẻ này. Chou d'amour thật đáng yêu và ta yêu con vô cùng."

Ba năm tiếp theo, họ sống tại đây như những tù nhân, dưới sự giám sát hằng ngày của Vệ binh Quốc gia, những người không hề kiêng dè trong việc làm nhục hoàng gia. Trong thời gian ấy, Maria Antonia luôn bị lính canh vây quanh, kể cả ban đêm trong tẩm cung và họ cũng hiện diện mỗi khi Vương hậu được phép gặp các con.

Cuộc sống của gia đình ngày càng trở nên biệt lập, còn Vương hậu dành phần lớn thời gian cho hai người con, luôn bị Vệ binh Quốc gia giám sát nghiêm ngặt: họ khóa tay bà ra sau lưng và lục soát tất cả mọi người, từ Vương hậu cho đến các Vương tử lẫn Vương nữ, để ngăn chặn việc tuồn thư từ cho tù nhân. Năm 1790, Vương hậu nhận nuôi một bé gái làm bạn chơi cho Louis-Charles, tên là “Zoë” Jeanne Louise Victoire.

Việc bắt giữ Louis XVI và gia đình ông tại nhà của viên chức đăng ký hộ chiếu ở Varennes.

Ngày 21 tháng 6 năm 1791, gia đình hoàng gia bí mật tìm cách rời khỏi Paris trong sự kiện được gọi là Cuộc đào thoát tại Varennes, với mục đích đến Montmédy, nơi lực lượng trung thành với vương quyền do Tướng François Claude de Bouillé chỉ huy đang đóng quân. Trong chuyến đi, Louis-Charles bốn tuổi được cải trang thành bé gái và được cho là đã ngây thơ nghĩ rằng tất cả chỉ là một "vở hài kịch". Tuy nhiên, họ bị nhận ra tại Varennes-en-Argonne và áp giải trở lại thủ đô trong sự giám sát nghiêm ngặt của lực lượng cách mạng. Theo nhiều hồi ký đương thời, trên đường trở về, Louis-Charles và chị gái Marie-Thérèse nghỉ qua đêm tại một quán trọ ở Varennes. Một cụ bà lớn tuổi, từng sinh dưới triều Louis XIV, đã quỳ bên giường vị trữ quân, hôn lên bàn tay cậu bé và bật khóc vì cho rằng việc bắt giữ họ là một hành động xúc phạm đến vương quyền. Cuộc hành trình trở về Paris kéo dài trong bầu không khí đầy căng thẳng và nhục nhã. Theo yêu cầu của đám đông bám theo đoàn xe, rèm che trên cỗ xe luôn bị kéo lên, buộc các thành viên hoàng gia phải chịu cái nóng oi bức, bụi đường cùng những lời nhục mạ không ngớt. Sau khi một người đàn ông bị giết chỉ vì chào Quốc vương, đám đông còn mang chiếc mũ và quần áo đẫm máu của nạn nhân ra chế giễu gia đình. Đến đêm thứ hai của hành trình, họ phải đi bộ xuyên qua một đám đông đầy thù địch để đến nơi nghỉ, giữa những tiếng hô hào đòi giết toàn bộ gia tộc. Trong suốt quãng đường trở về, Vương hậu Maria Antonia liên tục trở thành mục tiêu của những lời lăng mạ, trong khi Louis XVI phải hứng chịu nhiều lời chế giễu và vu khống. Trong số đó có cả tin đồn cho rằng Louis-Charles là con của Bá tước Hans Axel von Fersen. Những trải nghiệm cay đắng ấy được cho là đã để lại dấu ấn tâm lý sâu sắc đối với vị Trữ quân còn nhỏ tuổi.

Khi gia đình vừa trở lại Cung điện Tuileries, một kẻ quá khích đã tìm cách lao vào tấn công Vương hậu Maria Antonia. Để bảo đảm an toàn, các viên chức lập tức đưa Louis-Charles rời khỏi mẹ. Đêm hôm đó, cậu bé tỉnh giấc sau một cơn ác mộng và kể rằng mình mơ thấy bị một bầy sói xé xác.

Hơn một năm sau, ngày 10 tháng 8 năm 1792, Cuộc tấn công vào Cung điện Tuileries đánh dấu sự sụp đổ trên thực tế của nền quân chủ Pháp trước khi họ chính thức bị giam cầm. Trước sức ép của lực lượng nổi dậy, gia đình hoàng gia buộc phải chạy sang Quốc hội Lập pháp để xin sự bảo vệ. Tại đây, họ bị giữ trong một căn phòng nhỏ chỉ rộng khoảng mười feet, với một ô cửa sổ có song sắt nhìn xuống khu vực dành cho công chúng. Trong những ngày đầu bị giam giữ tại Quốc hội, họ phải chứng kiến khung cảnh hỗn loạn và đẫm máu diễn ra ngay bên ngoài. Hàng trăm người bị giết, thi thể bị kéo lê, giẫm đạp rồi thiêu hủy. Đồ đạc và châu báu bị mang đi diễu qua trước mắt họ, cùng với những chiếc đầu của các cận thần trung thành bị cắm trên đầu giáo. Họ cũng bị buộc phải chứng kiến nhiều người hấp hối vì vết thương mà không được cứu chữa. Suốt gần hai ngày, cả gia đình hầu như không được cung cấp thức ăn hay nước uống. Trong khoảng thời gian đầy kinh hoàng ấy, Louis-Charles gần như không rời khỏi mẹ, luôn bám chặt lấy bà để tìm kiếm sự che chở.

Chuyển đến Temple

Louis XVI chăm lo việc học cho con trai mình trong nhà tù Temple. Tranh lưu giữ tại Bảo tàng Cách mạng Pháp.

Ngày 13 tháng 8, gia đình bị giam trong tháp của Nhà ngục Temple. Louis XVI và Louis-Charles được bố trí ở tầng hai của tòa tháp, trong khi Vương hậu Maria Antonia, Madame Royale và Madame Élisabeth ở tầng ba. Từ cuộc sống xa hoa tại Versailles và Tuileries, Louis-Charles chuyển sang cuộc sống giam cầm giản dị. Trong thời gian đầu, điều kiện giam giữ chưa quá khắc nghiệt, song cả gia đình vẫn bị đối xử như những tù nhân của nền Cộng hòa mới và bị gọi bằng họ Capet thay cho các tước hiệu Louis-Charles vẫn có đồ chơi và trò giải trí. Louis XVI cũng trực tiếp dạy con trai toán học, văn chương, lịch sử và địa lý, cố gắng mang đến cho cậu một cuộc sống bình thường nhất có thể trong hoàn cảnh tù đày. Theo lời kể của người thân và cả những người canh giữ, Louis-Charles sở hữu trí nhớ đặc biệt xuất sắc; cậu có thể đọc thuộc lòng những đoạn dài trong tiểu thuyết và Kinh Thánh khi được yêu cầu. Tuy nhiên, việc học của cậu nhanh chóng bị gián đoạn. Do luôn nghi ngờ gia đình hoàng gia tìm cách liên lạc với bên ngoài, lính canh đã tịch thu toàn bộ bút chì, giấy và mực để ngăn chặn việc trao đổi thư từ bí mật. Không lâu sau, Louis-Charles cũng bị cấm học toán khi một lính canh cho rằng Louis XVI đang lợi dụng các bài học về bảng cửu chương để dạy con trai cách sử dụng mật mã.

Chân dung vẽ bởi Jean-Baptiste Greuze

Ngày 11 tháng 12 năm 1792, khi phiên tòa xét xử Louis XVI chính thức bắt đầu, ông bị tách khỏi gia đình. Dù biết mình sắp phải rời đi và đang chịu áp lực tinh thần nặng nề, ông vẫn không nỡ từ chối lời nài nỉ của Louis-Charles muốn cùng cha chơi một ván ném gậy (nine-pins). Cậu bé thua cả chín ván, và đó được xem là lần cuối cùng hai cha con vui đùa bên nhau. Theo một giai thoại được nhiều tác giả ghi lại, trước đó, trong một lần chơi với cha, Louis-Charles nhiều lần không thể vượt qua con số 16 và đã buột miệng nói: "Con số mười sáu không mang lại may mắn cho con." Về sau, câu nói này thường được nhắc lại như một điềm báo gắn với số phận bi thảm của cả gia đình Bourbon, mặc dù không có bằng chứng lịch sử xác nhận tính xác thực của giai thoại.

Khi phiên tòa xét xử bắt đầu, Louis XVI từ đó không còn được gặp vợ con thường xuyên. Louis-Charles chuyển sang ở cùng mẹ, chị gái Marie-Thérèse và cô ruột Madame Élisabeth. Kể từ đó, cậu bé ngủ trên giường của Vương hậu Maria Antonia, còn bà thường thức trắng đêm để vỗ về và an ủi con trai trong những ngày chờ đợi phán quyết dành cho chồng.

Tối ngày 20 tháng 1 năm 1793, sau khi bị kết án tử hình, Louis XVI được phép gặp gia đình lần cuối. Cuộc từ biệt diễn ra trong bầu không khí vô cùng xúc động. Ông bế Louis-Charles vào lòng và yêu cầu con trai thề sẽ không bao giờ tìm cách trả thù cho cái chết của mình. Cậu bé bật khóc và hứa sẽ làm theo lời cha. Theo một số hồi ký đương thời, sau đó Louis-Charles còn quỳ xuống van xin các viên chức thành phố cứu cha mình khỏi án tử hình.

Sáng ngày 21 tháng 1 năm 1793, khi tiếng trống cùng những tiếng hô "Cộng hòa muôn năm!" vang lên từ bên ngoài Nhà ngục Temple, Maria Antonia và các con hiểu rằng Louis XVI đã bị xử chém. Sau khi Louis XVI qua đời, những người theo phái bảo hoàng tuyên bố Louis-Charles là Quốc vương Pháp và Navarra với vương hiệu Louis XVII. Bá tước xứ Provence (sau này là Louis XVIII), khi đó đang lưu vong, cũng thừa nhận người cháu của mình là vị quốc vương hợp pháp của nước Pháp. Danh hiệu này được nhiều triều đình quân chủ châu Âu như Anh, Tây Ban Nha, Áo, Phổ, Sardegna và Nga công nhận về mặt ngoại giao. Tại Nga, Nữ hoàng Yekaterina II còn yêu cầu những người Pháp cư trú trên lãnh thổ Nga phải công nhận Louis XVII là quốc vương hợp pháp của Pháp nếu muốn tiếp tục ở lại.

Mặc dù chỉ mang ý nghĩa tượng trưng, trong thời gian bị giam tại Temple, Louis XVII vẫn được những người thân trong gia đình tôn trọng; trong các bữa ăn, mẹ, chị gái và cô ruột đều dành quyền ưu tiên cho cậu bé như đối với một vị quốc vương. Điều này khiến chính quyền cách mạng lo ngại.

Tước hiệu

Khi mới chào đời, Louis-Charles là một Fils de France ("Con trai nước Pháp") và được phong tước Công tước xứ Normandie. Ngày 4 tháng 6 năm 1789, sau khi anh trai qua đời, cậu bé bốn tuổi trở thành Dauphin của Pháp, tước hiệu mà ông giữ cho đến tháng 9 năm 1791, khi Pháp chuyển sang chế độ quân chủ lập hiến. Theo Hiến pháp mới, người thừa kế ngai vàng, trước đây được gọi là Dauphin, được đổi tước hiệu thành Prince Royal (Vương thái tử). Louis-Charles giữ tước hiệu này cho đến khi chế độ quân chủ bị bãi bỏ vào ngày 21 tháng 9 năm 1792. Sau khi Louis XVI bị hành quyết ngày 21 tháng 1 năm 1793, những người bảo hoàng Pháp và các cường quốc nước ngoài mong muốn khôi phục nền quân chủ đều công nhận Louis-Charles là Quốc vương hợp pháp của Pháp, với vương hiệu Louis XVII, mặc dù ông chưa bao giờ thực sự trị vì. Từ nơi lưu vong tại Hamm nay thuộc bang Bắc Rhine–Westphalia của Đức, chú của cậu là Louis XVIII (khi đó còn là Bá tước xứ Provence), người đã rời Pháp vào ngày 21 tháng 6 năm 1791, tự bổ nhiệm mình làm Nhiếp chính vương cho vị quốc vương nhỏ tuổi đang bị giam cầm.

Giam cầm và các tin đồn vượt ngục

1793: Dưới sự giám hộ của Antoine Simon

Louis-Charles và người cai ngục của ông, thợ đóng giày Antoine Simon.

Sau khi Louis XVI bị xử tử vào ngày 21 tháng 1 năm 1793, nhiều kế hoạch đã được vạch ra nhằm giải cứu gia đình hoàng gia khỏi nhà tù Temple. Những âm mưu nổi bật nhất do Hiệp sĩ de Jarjayes, Nam tước de Batz và Lady Atkyns tổ chức; một số nguồn cũng cho rằng Paul Barras và Joséphine de Beauharnais có liên quan đến các kế hoạch vượt ngục này.

Tập tin:Émile Mascré - Capet leve-toi 01.jpg

Capet, lève-toi! (Capet, dậy đi!), minh họa cảnh Louis XVII bị gọi bằng họ "Capet" trong thời kỳ Cách mạng Pháp, vẽ bởi Émile Mascré (1838).

Đêm ngày 3 tháng 7 năm 1793, theo quyết định của Công xã Paris, Louis-Charles bị tách khỏi gia đình để được "giáo dục theo tinh thần cộng hòa". Cậu bé bị đánh thức đột ngột và đưa khỏi phòng của mẹ. Maria Antonia cố gắng chống cự suốt gần một giờ, ôm chặt con trai và tha thiết van xin những người thi hành mệnh lệnh, nhưng cuối cùng buộc phải nhượng bộ sau khi bị đe dọa sẽ gây hại cho cả hai con nếu tiếp tục kháng cự. Trong nước mắt, bà hôn từ biệt Louis-Charles trước khi cậu được đưa xuống tầng dưới của Tháp Temple và giao cho Antoine Simon, một người thợ đóng giày, cùng vợ là Marie-Jeanne Simon chăm sóc theo chỉ định của Ủy ban An ninh Công cộng. Theo lời kể của Marie-Thérèse trong hồi ký, trong hai ngày đầu sau khi bị chia cắt, tiếng khóc của em trai vẫn vọng lên từ tầng dưới của Tháp Temple trước khi dần im bặt. Về sau, bà gọi Antoine Simon là "quái vật", một cách miêu tả cũng được nhà sử học Alcide Beauchesne sử dụng khi viết về quãng thời gian Louis-Charles sống dưới sự giám hộ của Simon. Theo nhiều lời kể, Louis-Charles bị buộc phải sao chép các khẩu hiệu cách mạng; mái tóc vàng dài đặc trưng của cậu bị cắt ngắn, rồi bị mặc áo khoác và đội mũ đỏ của những người cách mạng. Cậu còn bị ép hát lớn các bài ca cách mạng để mẹ và chị gái, đang bị giam ở tầng trên, có thể nghe thấy. Simon thường xuyên ép cậu ăn uống quá mức, sử dụng những lời lẽ thô tục, đọc các sách và bài hát không phù hợp, tuyên thệ chống lại Thiên Chúa và dùng những lời xúc phạm đối với các thành viên còn sống của gia đình mình. Simon gọi cậu là "Charles Capet", hoặc phổ biến hơn là "sói con" (wolf-cub). Mỗi khi Louis-Charles cầu nguyện, cậu thường bị đánh đập, đá, bị đánh thức nhiều lần trong đêm và dội nước lạnh lên người. Hằng ngày cậu được đưa xuống khu vườn của nhà tù và đôi khi được phép chơi với con gái của người giặt đồ. Cậu vẫn còn giữ một số đồ chơi, và sau khi bày tỏ mong muốn nuôi chim, từng được cho nuôi một đàn chim hoàng yến trong thời gian ngắn. Marie-Jeanne Simon, vợ của Antoine Simon, đôi lúc tìm cách che chở cậu khỏi những cơn thịnh nộ của chồng, nhưng bà vẫn bắt Louis-Charles phục vụ mình trong các bữa ăn và đánh bóng giày cho bà.

Tập tin:P1330134 Carnavalet Vien Louis XVII P1403 rwk.jpg

Chân dung trong nhà tù Temple, của Joseph-Marie Vien, trưng bày tại Bảo tàng Carnavalet, năm 1793.

Các nhà ngoại giao Anh và Tây Ban Nha cũng nhận được những báo cáo từ mạng lưới điệp viên của mình cho rằng Louis-Charles bị ép tiếp xúc với gái mại dâm nhằm cố ý lây nhiễm các bệnh hoa liễu. Theo các nguồn tin này, mục đích của việc làm ấy là tạo ra "bằng chứng" để buộc tội Vương hậu Maria Antonia có quan hệ loạn luân với con trai. Tuy nhiên, những thông tin này chưa từng được kiểm chứng bằng các chứng cứ độc lập và vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Về sau, Alcide Beauchesne mô tả Louis-Charles đã phải chịu những hình thức tra tấn thể xác cực kỳ tàn bạo trong thời gian sống cùng Simon. Tuy nhiên, các chi tiết này không được xác nhận trong những lời khai đương thời, mặc dù nhiều nhân chứng xác nhận rằng sức khỏe và thể trạng của cậu bé đã suy sụp rõ rệt trong giai đoạn ấy. Trong quá trình chuẩn bị xét xử Vương hậu Maria Antonia, Jacques-René Hébert cùng các công tố viên đã sử dụng lời khai của Louis-Charles để buộc tội bà về hành vi loạn luân. Sau khi Simon báo cáo rằng cậu bé có những hành vi bị cho là "không phù hợp", Louis-Charles bị yêu cầu ký vào một bản khai mà nhiều nhà sử học cho rằng, với tuổi đời và hoàn cảnh lúc bấy giờ, cậu khó có thể hiểu đầy đủ nội dung. Chữ ký "Louis-Charles Capet" trên văn bản có nét chữ run rẩy và khác thường. Một số tác giả xem đây là dấu hiệu cho thấy cậu có thể đã chịu sức ép hoặc bị tác động về thể chất và tinh thần trước khi ký, nhưng không có đủ bằng chứng để khẳng định điều này một cách chắc chắn.

Ngày 6 tháng 10 năm 1793, Jean-Nicolas Pache, Pierre-Gaspard Chaumette, Jacques-René Hébert cùng một số viên chức cách mạng đến gặp Louis-Charles tại Nhà ngục Temple. Theo một số hồi ký đương thời, cậu bé khi ấy đang trong tình trạng say rượu. Họ đã ép Louis-Charles ký vào một bản khai chứa những lời cáo buộc mẹ và cô ruột có hành vi xâm hại tình dục với mình. Ngày hôm sau, 7 tháng 10 năm 1793, Louis-Charles được gặp chị gái Marie-Thérèse và cô ruột Madame Élisabeth lần cuối trong một buổi đối chất. Tại đây, cậu lặp lại những lời cáo buộc trước đó, nhưng theo nhiều tường thuật, thái độ của cậu tỏ ra do dự và thiếu nhất quán. Biên bản buổi đối chất tiếp tục được cậu ký với nét chữ vụng về, thậm chí còn viết thiếu chữ "p" trong họ Capet. Lời khai này sau đó được bên công tố sử dụng làm một phần chứng cứ trong phiên tòa xét xử Vương hậu Maria Antonia. Tuy nhiên, phần lớn các nhà sử học hiện đại đều cho rằng những lời khai ấy không có giá trị chứng minh, bởi chúng được đưa ra dưới sức ép đối với một đứa trẻ mới tám tuổi.

Ngày 16 tháng 10 năm 1793, Maria Antonia bị xử tử bằng máy chém. Các nguồn đương thời cho biết Louis-Charles không được thông báo về cái chết của mẹ. Một số lời kể còn cho rằng trong lúc cuộc hành quyết diễn ra, cậu bé vẫn vui đùa cùng các viên chức canh giữ mà không hề biết biến cố vừa xảy ra.

1794: Bệnh tật

Tập tin:Louis Charles of France2.jpg

Louis Charles vẽ bởi Élisabeth Vigée Le Brun

Ngày 19 tháng 1 năm 1794, vợ chồng Simon rời nhà tù Temple sau khi ký biên bản bàn giao người được họ giám hộ, trong đó Louis-Charles được xác nhận là vẫn có sức khỏe tốt. Có vẻ như chính quyền cách mạng đã không chỉ định người giám hộ mới cho cậu. Phần lớn hồ sơ của nhà tù Temple từ thời điểm này về sau đã bị thất lạc dưới thời kỳ Phục hoàng Bourbon, khiến việc xác minh chính xác các sự kiện trở nên rất khó khăn. Theo các sử gia thời Phục hoàng, chỉ hai ngày sau khi vợ chồng Simon rời đi, Louis-Charles bị chuyển vào một căn phòng tối tăm, ẩm thấp, được khóa và gia cố như chuồng nhốt thú dữ. Cậu chỉ có một ổ rơm để nằm, không có nhà vệ sinh, không có điều kiện giữ gìn vệ sinh cá nhân và cũng không có bất kỳ hình thức giải trí nào. Thức ăn được đưa qua song sắt, và cậu phải sống giữa sự dơ bẩn tích tụ trong căn phòng cũng như trên chính cơ thể mình. Louis-Charles hầu như không bao giờ được nhìn thấy mặt các lính canh; họ thay phiên nhau mỗi ngày và chỉ nói chuyện với cậu để xác nhận rằng cậu vẫn còn sống. Theo các ghi chép, cậu ngày càng xanh xao, gầy gò, lưng còng xuống, tay chân đầy vết lở loét, tóc và móng tay đều không được cắt tỉa. Có lần, một đầu bếp được phép hỏi vì sao cậu không ăn gì, bởi đã ba ngày liền thức ăn vẫn nguyên vẹn và chỉ còn lũ chuột bọ đến gặm. Louis-Charles được cho là đã trả lời: "Vậy, thưa ông, nếu ở vào hoàn cảnh của tôi thì ông sẽ làm gì, bạn của tôi? Tôi muốn chết." Sự cô lập kéo dài đến mức Madame Élisabeth và Madame Royale, nhiều tháng liền không còn nghe thấy bất kỳ tiếng động nào từ phòng giam của cậu, họ còn tin rằng Louis-Charles có thể đã bị chuyển khỏi Nhà ngục Temple.

Tập tin:August Nicodemo - Minerve conduisant Louis XVII.jpg

Bức tranh "Nữ thần Minerva dẫn Louis XVII đến mộ cha mình" của Augusto Nicodemo, năm 1794.

Ngày 11 tháng 5 năm 1794, Maximilien Robespierre đến gặp Marie-Thérèse. Theo truyền thuyết, trong suốt sáu tháng sau đó không ai bước vào phòng của Louis-Charles, cho đến khi Paul Barras đến nhà tù, khi ông được giao phụ trách việc giám sát hai đứa trẻ. Barras phát hiện Louis-Charles đang cuộn mình trong một chiếc giường nhỏ như nôi; thấy cậu nằm bất động, ông tưởng rằng cậu đang ngủ. Khi được hỏi vì sao lại nằm trong đó, cậu trả lời rằng chiếc nôi ấy đỡ đau hơn chiếc giường của mình. Barras đỡ cậu đứng dậy nhưng cậu lập tức ngã quỵ vì đau đớn. Chiếc quần quá chật của cậu bị cắt tọac ra, để lộ hai đầu gối sưng phồng.

Bản tường thuật của Barras cho thấy Louis-Charles đã bị bỏ bê nghiêm trọng, nhưng không hề đề cập đến câu chuyện cho rằng cậu bị nhốt trong phòng. Ông khiển trách các viên chức phụ trách vì sự tắc trách của họ, yêu cầu dọn dẹp căn phòng, chăm sóc cậu và mời bác sĩ đến khám. Những yêu cầu này cuối cùng cũng được chấp thuận. Louis-Charles được giao cho người chăm sóc mới là Jean Jacques Christophe Laurent (1770–1807), một người Creole đến từ Martinique. Từ ngày 9 tháng 11, Laurent được hỗ trợ bởi một người tên Gomin.

Gomin cho lắp đèn trong phòng và thường xuyên đưa Louis-Charles lên mái tháp để đi dạo. Tương truyền rằng trong một trong những lần đi dạo đầu tiên, cậu đã hái những bông hoa mọc trên lan can, kết thành một bó nhỏ để tặng mẹ rồi đặt trước cửa phòng của bà, vì không ai nói cho cậu biết rằng mẹ cậu đã bị xử tử. Căn phòng mới của cậu rộng rãi và sạch sẽ hơn, có ánh sáng tự nhiên và một chiếc giường đúng nghĩa. Hai người chăm sóc gọi cậu là "Monsieur Charles", đối xử tử tế với cậu, mang đến sách, cây cảnh và các trò chơi trên bàn giống như những trò cậu từng chơi khi còn bị giam cùng gia đình. Trong điều kiện nhân đạo hơn ấy, tâm trạng của Louis-Charles có phần khá hơn, nhưng cậu vẫn trầm uất, rất ít nói và thường xuyên than phiền vì không được gặp mẹ hoặc chị gái.

Tình yêu đặc biệt của Louis-Charles dành cho các loài chim vẫn còn nguyên. Khi sức khỏe ngày càng suy yếu, cậu thường được bế lên mái tháp để hít thở không khí trong lành, rồi ngồi lặng nhìn những con chim sẻ đến uống nước trong chiếc máng hứng nước mưa. Cậu gọi chúng là "những chú chim của tôi" và thích thú khi chúng không bay đi dù cậu đến rất gần. Gomin còn kiếm cho cậu một con chim cu gáy, nhưng nó cũng không sống được lâu.

Từ khi Gomin đến chăm sóc, Louis-Charles không còn chịu sự giám sát của các đại diện Công xã Paris mà được kiểm tra bởi các đại diện của Ủy ban Dân sự thuộc 48 khu của Paris. Từ cuối tháng 10 năm 1794, cậu hoàn toàn im lặng. Laurent cho rằng sự im lặng này là do Louis-Charles đã quyết tâm không nói gì nữa kể từ ngày bị ép đưa ra lời khai chống lại mẹ mình. Ngày 19 tháng 12 năm 1794, ba ủy viên của Ủy ban An ninh Công cộng là Jean-Baptiste Harmand, Jean-Baptiste Charles Matthieu và Jacques Reverchon đến gặp cậu. Họ dành gần một giờ để tìm cách thuyết phục Louis-Charles, hứa sẽ cho cậu được đi dạo trên mái tháp lâu hơn, tặng nhiều thú nuôi và đồ chơi, nhưng mọi nỗ lực đều vô ích: cậu không nói một lời nào.

1795: Qua đời

Tập tin:Jeton sur la mort de louis XVII.jpg

Huy hiệu tưởng niệm Louis XVII sau khi ông qua đời, được chế tác vào thế kỷ XIX.

Ngày 31 tháng 3 năm 1795, Étienne Lasne được bổ nhiệm làm người giám hộ của Louis-Charles thay cho Laurent. Đến tháng 5 cùng năm, tình trạng sức khỏe của cậu trở nên rất nghiêm trọng, nên bác sĩ P. J. Desault, người từng khám cho cậu bảy tháng trước, được triệu đến. Desault chỉ ra rằng việc mời ông đến quá muộn đã khiến cơ hội điều trị bị bỏ lỡ. Ông kê thuốc bôi cho các khối u và hai đầu gối sưng tấy của Louis-Charles, đồng thời đề nghị đưa cậu ra vùng nông thôn để hít thở không khí trong lành. Tuy nhiên, đề xuất này không được chấp thuận.

Kể từ đó, Desault đều đặn đến thăm Louis-Charles mỗi ngày vào lúc 9 giờ sáng để kiểm tra việc điều trị và tự mình đưa cậu đi dạo hằng ngày. Ông thường kéo dài thời gian thăm khám lâu nhất có thể, vừa thương xót cậu bé bệnh tật vừa quý mến tính cách của cậu. Dù vẫn giữ im lặng, Louis-Charles đã có lần cố gắng lấy hết sức để cảm ơn Desault vì lòng tốt của ông.

Tuy nhiên, ngày 1 tháng 6 năm 1795, chính Desault đột ngột qua đời trong hoàn cảnh khiến nhiều người nghi ngờ ông bị đầu độc. Sáng hôm sau, Louis-Charles vẫn chờ bác sĩ đến như thường lệ vào lúc 9 giờ và vô cùng đau buồn khi biết tin ông đã mất. Phải vài ngày sau, hai bác sĩ Philippe-Jean Pelletan và Jean-Baptiste Dumangin mới được cử đến thay thế. Lúc này, Louis-Charles đã yếu đến mức hầu như không thể cử động tay chân nếu không có người giúp đỡ. Để giúp cậu quên đi đau đớn, Gomin và Lasne thường cùng cậu chơi trò chơi và hát; Lasne còn kéo đàn violin cho cậu nghe.

Ngày 6 tháng 6 năm 1795, Pelletan nhận thấy các chi của Louis-Charles đã teo tóp, bụng trướng to và cậu mắc chứng tiêu chảy mãn tính. Ông cho chuyển cậu đến phòng của người quản ngục, một căn phòng thông thoáng hơn trong tòa tháp, có cửa sổ lớn.

Suốt đêm hôm đó và sáng hôm sau, Louis-Charles nôn mửa dữ dội, sức lực tiếp tục suy kiệt và nhiều lần ngất lịm. Cậu chỉ được cho uống nước pha đường, trong khi yêu cầu xin thêm thuốc men được gửi đi. Đến tối, tình trạng càng trở nên nguy kịch. Khi Gomin đến thăm, Louis-Charles bật khóc và than rằng mình "lúc nào cũng chỉ có một mình", đồng thời nói mẹ cậu vẫn còn bị giam trong tòa tháp bên kia; lúc ấy cậu vẫn chưa hề được biết rằng bà đã bị xử tử từ lâu.

Theo các ghi chép, sáng hôm sau Louis-Charles bắt đầu mê sảng. Cậu nói mình nghe thấy tiếng nhạc vang lên từ phía trên cùng với giọng nói của mẹ. Những ảo giác ấy kéo dài suốt cả ngày, trong khi Gomin đến Ủy ban xin một nữ y tá chăm sóc cho cậu. Ở lại một mình với Lasne, Louis-Charles dần rơi vào trạng thái hôn mê. Sau khi được cho uống thuốc, cậu đổ mồ hôi đầm đìa và ngày càng khó thở. "Ông có nghĩ chị gái tôi cũng nghe thấy tiếng nhạc ấy không?" Louis-Charles hỏi. "Điều đó hẳn sẽ khiến chị ấy rất vui. Tôi còn có điều muốn nói với ông." Đó là những lời cuối cùng của cậu.

Tập tin:Acte de décès de Louis XVII juin 1795 Paris.jpg

Giấy chứng tử của Louis-Charles.

Louis-Charles qua đời vào khoảng 3 giờ sáng ngày 8 tháng 6 năm 1795, khi mới 10 tuổi, trong vòng tay của người cai ngục Étienne Lasne. Hai ngày sau, thi hài của cậu được đặt trong một cỗ quan tài dành cho trẻ em và được đưa đi khám nghiệm tử thi. Giáo sư Jeanroy nhận xét rằng trong hơn bốn mươi năm hành nghề, ông chưa từng thấy bộ não của một đứa trẻ cùng độ tuổi nào phát triển đến như vậy. Quá trình khám nghiệm cũng phát hiện nhiều khối u và tổn thương với kích thước khác nhau trong ruột và phổi của cậu.

Biên bản khám nghiệm ghi rằng "một đứa trẻ khoảng mười tuổi, mà các ủy viên cho biết là con trai quá cố của Louis Capet", đã qua đời vì bệnh tràng nhạc kéo dài. Nhiều nghiên cứu hiện đại cho rằng Louis-Charles có thể qua đời do viêm phúc mạc gây ra bởi bệnh lao, hoặc do các biến chứng của bệnh lao toàn thân. Ngày nay, căn bệnh được ghi trong biên bản khám nghiệm thường được xác định là lao hạch cổ, tức tình trạng viêm các hạch bạch huyết vùng cổ do vi khuẩn lao gây ra. Trong quá trình khám nghiệm tử thi, bác sĩ Philippe-Jean Pelletan cũng ghi nhận trên cơ thể cậu có nhiều vết sẹo cũ và dấu tích của những tổn thương đã lành. Phát hiện này khiến ông hết sức ngạc nhiên. Một số sử gia cho rằng các dấu vết ấy có thể phản ánh những ngược đãi về thể xác mà Louis-Charles phải chịu trong thời gian bị giam tại Nhà ngục Temple, tuy nhiên biên bản khám nghiệm không đưa ra kết luận về nguyên nhân hình thành các vết sẹo

Louis-Charles được an táng vào ngày 10 tháng 6 năm 1795 tại nghĩa trang Sainte-Marguerite, nhưng không có bia mộ nào được dựng để đánh dấu nơi chôn cất. Năm 1846, một hộp sọ được phát hiện tại nghĩa trang này và từng được cho là của Louis-Charles. Tuy nhiên, cuộc giám định lại vào năm 1893 kết luận rằng đó là hộp sọ của một thiếu niên lớn tuổi hơn, nên rất khó có khả năng thuộc về cậu.

Trái tim của Louis-Charles

Tập tin:Coeur de Louis Charles de France (Louis XVII).jpg

Trái tim của Louis XVII được đặt trong một chiếc bình pha lê, hiện đang được chôn cất tại St. Denis.

Theo truyền thống lưu giữ trái tim của các thành viên vương tộc Pháp, trong quá trình khám nghiệm tử thi, bác sĩ Philippe-Jean Pelletan đã bí mật lấy trái tim của Louis-Charles ra khỏi thi hài và mang đi cất giữ. Ban đầu, ông bảo quản trái tim trong rượu chưng cất để tránh phân hủy. Tuy nhiên, sau khoảng 8–10 năm, chất lỏng bốc hơi hoàn toàn và trái tim được lưu giữ trong tình trạng khô.

Sau khi Vương triều Bourbon được phục hồi vào năm 1815, Pelletan tìm cách trao lại di vật cho Louis XVIII, chú ruột của Louis-Charles. Tuy nhiên, ông từ chối tiếp nhận vì không tin rằng đó thực sự là trái tim của cháu mình. Sau đó, Pelletan trao di vật cho Tổng Giám mục Paris Hyacinthe-Louis de Quélen. Trong Cách mạng Tháng Bảy năm 1830, dinh thự của Tổng Giám mục Paris bị cướp phá. Con trai của Pelletan là Philippe-Gabriel Pelletan đã tìm lại được trái tim giữa đống đổ nát và đặt nó vào một bình pha lê, nơi di vật tiếp tục được bảo quản. Sau khi ông qua đời năm 1879, trái tim được chuyển cho Édouard Dumont.

Năm 1895, di vật được dâng cho Carlos, Công tước xứ Madrid, người đứng đầu phái Chính thống (Legitimist) và là một người tuyên bố quyền kế vị ngai vàng Pháp. Carlos chấp nhận tiếp nhận và lưu giữ trái tim tại Lâu đài Frohsdorf ở Áo. Sau khi ông qua đời, con trai là Jaime, Công tước xứ Madrid thừa kế di vật rồi trao lại cho em gái Beatriz de Borbón, vợ của Thân vương Fabrizio Massimo. Đến năm 1938, Beatriz truyền lại trái tim cho con gái Maria della Neve Massimo, vợ của Charles Piercy.

Về sau, Maria della Neve trao trái tim cho Jacques de Bauffremont, Chủ tịch Hiệp hội Bảo tồn Vương cung thánh đường Saint-Denis. Di vật được đặt trong khu lăng mộ các Quốc vương Pháp tại Saint-Denis, bên cạnh phần mộ của Louis XVI, Maria Antonia và nhiều thành viên khác của gia tộc Bourbon.

Tháng 12 năm 1999, trước sự chứng kiến của công chứng viên, một mẫu mô từ động mạch chủ của trái tim được lấy ra để phục vụ xét nghiệm ADN. Năm 2000, nhà sử học Philippe Delorme đã tổ chức việc phân tích ADN ty thể nhằm xác định danh tính của di vật. Các nhà khoa học Ernst Brinkmann của Đại học Münster và Jean-Jacques Cassiman của Đại học Công giáo Leuven so sánh mẫu ADN từ trái tim với ADN lấy từ tóc của Maria Antonia, các mẫu của chị em bà, Hoàng hậu Maria Theresia, cùng hai hậu duệ còn sống theo dòng mẹ của Maria Theresia là Vương hậu Ana của România và André xứ Bourbon-Parma. Đồng thời, họ cũng đối chiếu với mẫu hài cốt của Karl Wilhelm Naundorff, một trong những người từng tự nhận là Louis XVII. Kết quả công bố cho thấy Naundorff không phải là Louis XVII, trong khi ADN của trái tim trùng khớp với dòng mẹ của Maria Antonia, qua đó xác nhận với độ tin cậy rất cao rằng đây chính là trái tim của Louis-Charles.

Sau khi kết quả xét nghiệm ADN được công bố, nhà sử học Jean Tulard nhận xét rằng: "Trái tim được ướp xác này gần như chắc chắn là của Louis XVII. Dù không thể khẳng định với độ chắc chắn tuyệt đối 100%, nhưng bằng chứng hiện có đã đạt đến mức độ thuyết phục cao nhất."

Dựa trên kết luận này, ngày 8 tháng 6 năm 2004, những người theo phái Chính thống Pháp đã tổ chức lễ an táng trọng thể trái tim của Louis XVII tại Vương cung thánh đường Saint-Denis. Trong nghi lễ, Amaury xứ Bourbon-Parma, khi đó 12 tuổi, đã rước trái tim và đặt vào hốc mộ bên cạnh phần mộ của cha mẹ ông là Louis XVI và Maria Antonia. Đây được xem là nghi lễ cung đình đầu tiên được tổ chức tại Pháp sau hơn một thế kỷ, với sự hiện diện của cờ fleur-de-lis và vương miện biểu tượng của vương thất pháp.

Trữ quân thất lạc

Sau khi Louis-Charles qua đời, nhanh chóng xuất hiện nhiều tin đồn cho rằng người được chôn cất không phải là vị trữ quân, mà ông đã được những người trung thành bí mật giải cứu khỏi nhà tù Temple. Từ đó hình thành huyền thoại về "Trữ quân thất lạc", một trong những bí ẩn nổi tiếng nhất của lịch sử nước Pháp.

Đầu thế kỷ XIX, những lời đồn này được phổ biến rộng rãi hơn qua tiểu thuyết Le Cimetière de la Madeleine của Jean-Joseph Regnault-Warin. Mặc dù chính tác giả không khẳng định câu chuyện là sự thật, ông đã xây dựng một kịch bản trong đó các điệp viên bảo hoàng bí mật đánh tráo Louis XVII bằng một đứa trẻ khác để đưa vị trữ quân trốn khỏi Temple. Tác phẩm này góp phần định hình và phổ biến giả thuyết "đánh tráo", trở thành khuôn mẫu cho nhiều câu chuyện về sau liên quan đến số phận của Louis XVII.

Không lâu sau khi cuốn tiểu thuyết được xuất bản, hàng loạt người tự xưng là Louis XVII xuất hiện ở nhiều nơi trên khắp châu Âu. Phần lớn đều kể những câu chuyện vượt ngục có nội dung tương tự tiểu thuyết của Regnault-Warin, chỉ khác nhau ở một số chi tiết về cách thức giải cứu hoặc danh tính những người tham gia. Bên cạnh các trường hợp mạo nhận có chủ ý, một số nhân vật như Eliézer Williams, John James Audubon và Pierre Benoit cũng từng được một số người hậu thế đồng nhất với Louis XVII, mặc dù không có bằng chứng lịch sử xác thực nào ủng hộ các giả thuyết này. Những tranh cãi xung quanh cái chết của Louis XVII và khả năng ông sống sót cũng trở thành đề tài của nhiều công trình nghiên cứu và tác phẩm văn học của các tác giả như G. Lenotre, André Castelot, Alain Decaux và Georges Bordonove.

Đến cuối thế kỷ XX, việc giám định ADN đối với trái tim được cho là của Louis XVII, kết hợp với các nghiên cứu lịch sử hiện đại, đã xác nhận rằng Louis-Charles thực sự là con của Louis XVI và Maria Antonia, đồng thời củng cố kết luận rằng ông đã qua đời tại nhà tù Temple vào ngày 8 tháng 6 năm 1795. Vì vậy, đa số các nhà sử học ngày nay đều coi những câu chuyện về "Trữ quân thất lạc" và các tuyên bố của những người tự xưng là Louis XVII chỉ là truyền thuyết hoặc các trường hợp mạo nhận xuất hiện sau thời kỳ Phục hoàng Bourbon.

Naundorff

Người nổi tiếng nhất trong số các "Louis XVII giả" là Karl Wilhelm Naundorff, một thợ đồng hồ người Đức. Ông kể rằng Paul Barras đã bí mật tổ chức giải cứu mình nhằm lấy lòng Joséphine de Beauharnais, đồng thời muốn giữ Louis-Charles như một công cụ gây sức ép đối với Louis XVIII (khi ấy còn là Bá tước Provence) trong trường hợp nền quân chủ được phục hồi. Theo lời Naundorff, Louis-Charles được giấu tại tầng bốn của tháp Temple, còn một hình nộm bằng gỗ được đặt vào thay thế. Để che giấu việc đánh tráo, Laurent sau đó thay hình nộm bằng một cậu bé câm điếc, rồi cậu bé này lại bị thay bằng một đứa trẻ mắc bệnh lao hạch, chính là người được ghi nhận qua đời trong giấy chứng tử. Naundorff khẳng định rằng người được đưa ra khỏi nhà tù trong chiếc quan tài không phải thi thể của Louis-Charles mà cậu đã được những người trung thành giải cứu trước khi quan tài tới nghĩa trang.

Năm 1810, Naundorff đến Berlin dưới tên Karl Wilhelm Naundorff, nói rằng mình đang chạy trốn sự bức hại. Ông lần lượt sinh sống tại Spandau, Brandenburg an der Havel rồi Crossen, làm nghề thợ đồng hồ và kết hôn với Johanna Einert năm 1818. Sau một thời gian từng bị giam vì nghi làm tiền giả, năm 1833 ông sang Paris công khai tuyên bố mình là Louis XVII. Một số cựu cận thần của Louis XVI tin tưởng và công nhận ông. Tuy nhiên, năm 1836, Naundorff bị trục xuất khỏi Pháp, ngay sau khi ông kiện Marie Thérèse of France nhằm đòi lại tài sản mà ông cho là thuộc quyền thừa kế của mình với tư cách Louis XVII. Ông sống lưu vong tại Delft cho đến khi qua đời ngày 10 tháng 8 năm 1845. Trên bia mộ của ông khắc dòng chữ: "Louis XVII, Vua nước Pháp và Navarra (Charles Louis, Công tước xứ Normandie)." Giới chức Hà Lan thậm chí còn ghi trên giấy chứng tử của ông tên Charles Louis de Bourbon, duc de Normandie (Louis XVII) và cho phép con trai ông mang họ Bourbon. Gia đình Naundorff nhiều lần yêu cầu Pháp công nhận quyền kế vị, trong đó có sự bào chữa của luật sư nổi tiếng Jules Favre, nhưng đều không thành công.

Đến năm 1993, xét nghiệm ADN đã chứng minh Karl Wilhelm Naundorff không phải là Louis XVII, qua đó bác bỏ tuyên bố của ông.

Richemont

Một người tự xưng khác là Baron de Richemont (Henri Éthelbert-Louis-Hector Hébert). Ông kể rằng Jeanne Simon, vợ của Antoine Simon và vốn rất quý mến cậu bé, đã bí mật đưa Louis-Charles ra khỏi Temple trong một chiếc giỏ. So với câu chuyện phức tạp của Naundorff, lời kể của Richemont được đánh giá là đơn giản và có phần hợp lý hơn, dù vẫn thiếu bằng chứng xác thực. Richemont bắt đầu công khai nhận mình là Louis XVII tại Paris từ năm 1828 và qua đời vào năm 1853. Phần lớn các nhà sử học hiện đại đều bác bỏ tuyên bố của ông.

Williams

Một trường hợp đặc biệt khác là Eliézer Williams, một nhà truyền giáo Tin Lành người Mỹ gốc Mohawk. Khi nhìn thấy chân dung Antoine Simon, Williams được cho là đã run rẩy dữ dội và nói rằng khuôn mặt ấy đã ám ảnh ông từ thuở nhỏ. Điều này khiến một số người tin rằng ông chính là Louis-Charles. Williams kể rằng ông không hề nhớ mình đã thoát khỏi Temple bằng cách nào cũng như không còn ký ức về thời thơ ấu ở Pháp.

Theo lời ông, về sau François, Thân vương xứ Joinville, con trai của Louis Philippe I, từng đề nghị ông ký văn bản từ bỏ quyền kế vị để đổi lấy tài sản riêng của dòng họ Bourbon, đổi lại, ông sẽ nhận được quyền thừa kế tư nhân thuộc về mình. Eliézer Williams đã từ chối. Phần lớn giới sử học coi câu chuyện của Williams là không đáng tin cậy, mặc dù một số chi tiết được công bố vào cuối thế kỷ XIX từng khiến một số học giả đặt thêm câu hỏi về thân thế của ông. Tuy nhiên, cho đến nay không có bằng chứng xác thực nào chứng minh Williams là Louis XVII.

• Những người mạo nhận là Louis XVII
• 
  Mathurin Bruneau
• 
  Baron de Richemont
• 
  Karl Wilhelm Naundorff
• 
  Eliézer Williams
• 
  Augustus Meves

Đánh giá bởi các nhà sử học hiện đại

Tập tin:Baron Egide, C.G. Wappers - Lodewijk XVII in de temple - SA 164 - Amsterdam Museum.jpg

Bức tranh "Trữ quân tại nhà tù Temple" vẽ bởi Gustave Wappers, thế kỷ 19.

Cái chết của Louis XVII, được ghi nhận chính thức vào ngày 8 tháng 6 năm 1795, từ lâu đã trở thành một trong những sự kiện gây nhiều tranh luận nhất của Cách mạng Pháp. Mặc dù giấy chứng tử kết luận ông qua đời do lao hạch, nhiều lời chứng của người đương thời cùng các nghiên cứu hiện đại cho thấy Louis-Charles đã phải chịu đựng nhiều tháng biệt giam, suy kiệt thể chất và sang chấn tâm lý nghiêm trọng trước khi qua đời. Sau khi Louis XVI bị xử tử vào tháng 1 năm 1793 và Maria Antonia bị hành quyết vào tháng 10 cùng năm, những người theo phái bảo hoàng đã tôn ông là Louis XVII, vị Quốc vương hợp pháp của Pháp trên danh nghĩa. Cái chết của Louis-Charles đã khép lại cuộc đời của một đứa trẻ sinh ra để kế vị ngai vàng nhưng phải trải qua những năm cuối đời trong cảnh giam cầm khắc nghiệt tại Nhà tù Temple. Điều kiện sống tồi tệ, tình trạng suy dinh dưỡng và việc thiếu chăm sóc y tế đầy đủ trong thời gian dài khiến trường hợp của ông trở thành biểu tượng cho những hậu quả nhân đạo của thời kỳ Khủng bố trong Cách mạng Pháp. Đồng thời, hoàn cảnh qua đời không được làm sáng tỏ ngay lập tức cũng tạo điều kiện cho hàng loạt giả thuyết về việc ông đã trốn thoát và sự xuất hiện của nhiều người tự xưng là Louis XVII trong suốt thế kỷ XIX.

Tháng 7 năm 1793, Louis-Charles bị cưỡng bức tách khỏi gia đình và được giao cho Antoine Simon, một người thợ đóng giày do Ủy ban An ninh Công cộng chỉ định giám hộ. Trong thời gian này, cậu bé bị ép uống rượu, chịu nhiều hình thức cưỡng ép và theo một số lời khai còn bị ngược đãi nhằm buộc phải đưa ra những lời buộc tội chống lại mẹ mình.

Sau khi Simon rời nhà tù Temple vào tháng 1 năm 1794, Louis-Charles bị giam gần như hoàn toàn biệt lập trong một căn phòng khóa kín tại Tháp Temple. Nhiều nguồn tư liệu cho biết cậu hầu như không được tiếp xúc với người khác, không còn được học hành, điều kiện vệ sinh rất tồi tệ và chỉ được cung cấp mức lương thực tối thiểu. Một số nhân chứng, trong đó có các lính canh sau này làm chứng, kể rằng cậu bé nhiều tháng không được thay quần áo sạch, căn phòng đầy côn trùng và chất thải tích tụ. Tình trạng sức khỏe ngày càng suy kiệt khiến cậu khó đi lại vì các khớp co cứng và những vết loét nhiễm trùng, đồng thời gần như không còn giao tiếp do chịu ảnh hưởng nặng nề về tâm lý. Một số người chứng kiến mô tả Louis-Charles xanh xao, gầy yếu, cơ thể đầy vảy ghẻ và vết loét; có một lính canh thậm chí gọi cậu là "một xác chết vẫn còn thở".

Ngày 8 tháng 6 năm 1795, sau gần hai năm sức khỏe liên tục suy giảm trong thời gian bị giam giữ, Louis XVII qua đời tại nhà tù Temple khi mới mười tuổi. Ngày hôm sau, thi thể được khám nghiệm bởi bốn bác sĩ, trong đó có Philippe-Jean Pelletan. Biên bản khám nghiệm kết luận nguyên nhân tử vong là bệnh lao kèm tình trạng viêm đường tiêu hóa, song không mô tả đầy đủ tình trạng thể chất của cậu, đồng thời cũng không tiến hành thủ tục nhận dạng chính thức đối với thi thể. Trong quá trình khám nghiệm, Pelletan bí mật lấy và bảo quản trái tim của Louis-Charles. Đầu thế kỷ XXI, phân tích ADN ty thể đối chiếu với các mẫu ADN thuộc dòng mẹ của Maria Antonia xác nhận rằng trái tim này thuộc về con trai ruột của bà, tức Louis-Charles.

Phần còn lại của thi thể được chôn cất lặng lẽ tại nghĩa trang Sainte-Marguerite mà không có nghi lễ chính thức. Khi một bộ hài cốt được khai quật tại đây vào năm 1846 và từng được cho là của Louis XVII, các nghiên cứu pháp y sau đó xác định đó là hài cốt của một người khoảng 18–20 tuổi, không phải một đứa trẻ. Những phân tích tiếp theo còn cho thấy bộ hài cốt bao gồm xương của nhiều cá nhân khác nhau. Vì vậy, mặc dù nguồn gốc của trái tim đã được xác nhận với mức độ tin cậy rất cao, phần còn lại của hài cốt Louis XVII nhiều khả năng đã thất lạc vĩnh viễn.

Việc không tiến hành nhận dạng chính thức, bản khám nghiệm sơ sài và quá trình chôn cất vội vã đã làm dấy lên nhiều nghi vấn về cách chính quyền cách mạng xử lý cái chết của vị thái tử. Các nhà sử học hiện đại như Deborah Cadbury và Jean Tulard cho rằng những gì Louis XVII phải chịu đựng có thể được xem là một hình thức ngược đãi trẻ em mang tính thể chế, và một số học giả còn mô tả cậu như một "đứa trẻ tử vì chính trị". Cho đến ngày nay, câu chuyện về Louis XVII vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong ký ức lịch sử nước Pháp như biểu tượng của một đứa trẻ vô tội bị cuốn vào vòng xoáy của xung đột chính trị và cách mạng. Mặc dù nơi an táng thực sự của cậu vẫn chưa được xác định, số phận của Louis XVII thường được các nhà sử học và giới nghiên cứu nhắc đến như một minh chứng cho cái giá nhân đạo của chủ nghĩa cực đoan chính trị và những bi kịch cá nhân có thể bị che khuất trong thời kỳ biến động cách mạng.

Trong văn hóa đại chúng

Tập tin:The Last Parting of Marie Antoinette and her Son.jpg

Bức tranh "Cuộc chia ly cuối cùng giữa Maria Antonia và con trai" vẽ bởi Edward Matthew Ward, năm 1856.

Tiểu thuyết

• 1884 – Mark Twain, Adventures of Huckleberry Finn, ISBN 9780486280615 (một nhân vật giả danh Louis XVII)
• 1913 – Baroness Emmuska Orczy, Eldorado, ISBN 9780755111121
• 1937 – Rafael Sabatini, The Lost King, ISBN 9780755115440
• 1951 – Dennis Wheatley, The Man Who Killed The King, ISBN 0090031903
• 1953 – Willa Gibbs, Seed of Mischief, ISBN 9780110500645
• 1955 – Carley Dawson, Dragon Run
• 2000 – Deborah Cadbury, The Lost King of France: A true story of revolution, revenge, and DNA, ISBN 9780312283124
• 2003 – Françoise Chandernagor, La Chambre, éditions Gallimard, ISBN 2070314200
• 2003 – Amélie de Bourbon Parme, Le Sacre de Louis XVII, éditions Folio, ISBN 9782070302284
• 2005 – Ann Dukthas, En Mémoire d'un prince, éditions 10/18, Grands Détectives, ISBN 2264037903
• 2007 – Christophe Donner, Un roi sans lendemain, éditions Grasset, ISBN 2246625815
• 2009 – Dominic Lagan, Live Free or Die, ISBN 0956151809
• 2010 – Jennifer Donnelly, Revolution, ISBN 9780385737647
• 2011 – Louis Bayard, The Black Tower, ISBN 9782266188906
• 2011 – Jacques Soppelsa, Louis XVII, la piste argentine, Histoires, A2C Médias, ISBN 9782916831169
• 2011 – Missouri Dalton, The Grave Watchers, ISBN 9781610402842

Phim

• 1937 – Le roi sans couronne do Scotty Beckett thủ vai
• 1938 – La Marseillaise do Marie-Pierre Sordet-Dantès thủ vai
• 1938 – Marie Antoinette do Scotty Beckett thủ vai
• 1945 – Pamela played do Serge Emrich thủ vai
• 1957 – Dangerous Exile do Richard O'Sullivan thủ vai
• 1982 – The Scarlet Pimpernel do Richard Charles thủ vai
• 1989 – La Révolution française do Sean Flynn thủ vai
• 1991 – Killer Tomatoes Eat France do Steve Lundquist thủ vai
• 1995 – Jefferson in Paris do Damien Groelle thủ vai
• 2001 – The Affair of the Necklace do Thomas Dodgson-Gates thủ vai
• 2006 – Marie Antoinette do Jago Betts, Axel Küng, Driss Hugo-Kalff thủ vai

Âm nhạc

• 2014 – Symphony of the Vampire bởi Kamijo
• 2018 – Sang bởi Kamijo

Xem thêm

• Aleksey Nikolayevich, Thái tử của Đế quốc Nga, con trai duy nhất của Nikolai II. Sau khi gia đình Romanov bị giam cầm trong Nội chiến Nga, Alexei cùng cha mẹ và các anh chị em bị lực lượng Bolshevik xử bắn năm 1918.
• Arthur I, Công tước xứ Bretagne – người thừa kế ngai vàng nước Anh khi còn nhỏ sau cái chết của chú mình là Richard I của Anh. Ông bị người chú khác là John bắt giam và được cho là đã bị sát hại.
• Edward V của Anh và em trai Richard, Công tước xứ York, những người biến mất bí ẩn trong Chiến tranh Hoa hồng. Theo giả thuyết phổ biến, họ đã bị người chú là Richard III của Anh sát hại để chiếm ngôi, mặc dù đến nay vẫn chưa có bằng chứng xác thực tuyệt đối.

Tham khảo

•  Bài viết này bao gồm văn bản từ một ấn phẩm hiện thời trong phạm vi công cộng: 

Đọc thêm

• Cadbury, Deborah. The Lost King of France: Revolution, Revenge and the Search for Louis XVII. London: Fourth Estate, 2002 (ISBN 1-84115-588-8, hardcover), 2003 (ISBN 1-84115-589-6, paperback); New York: Nhà xuất bản St. Martin's, 2002 (ISBN 0-312-28312-1, hardcover); New York: St. Martin's Griffin, 2003 (ISBN 0-312-32029-9, tái bản bìa mềm). (Lưu ý rằng phụ đề có thể khác nhau ở các phiên bản khác nhau của cuốn sách.)
  • Reviewed bởi Hilary Mantel trong London Review of Books, Tập 25, Số 8.
• Live Free or Die (Tiểu thuyết trinh thám lịch sử) của Dominic Lagan ISBN 978-0-9561518-0-3, Nhà xuất bản Gigouzac, năm 2009, bản bìa mềm.
• Alcide BeauchesneLouis 17. Sa vie, martyr et agonie 1852. Plon. Paris.

Liên kết ngoài

Primary sources

• (bằng tiếng Pháp) Duchess of Angoulême's Memoirs on the Captivity in the Temple (trích từ bản thảo viết tay)
• Duchess of Angoulême's Memoirs on the Captivity in the Temple (Bản dịch tiếng Anh năm 1823 từ một ấn bản tiếng Pháp đã được chỉnh sửa đôi chút)

Other material

• (bằng tiếng Pháp) Philippe Delorme's website (Trang web của Philippe Delorme: một trang bằng tiếng Anh).
• (bằng tiếng Pháp) Details about the DNA analysis of the heart Được cho là thuộc về Louis-Charles.