Ngôn ngữ tại châu Á
Có rất nhiều ngôn ngữ được sử dụng trên toàn Châu Á, bao gồm các ngữ hệ khác nhau. Các nhóm ngữ hệ chính được nói trên lục địa bao gồm Altai, Nam Á (Austroasiatic), Nam Đảo (Austronesian), Caucasian, Dravida, Ấn-Âu (Indo-European), Siberia, Hán-Tạng (Sino-Tibetan) và Tai-Kadai. Thường, các ngôn ngữ châu Á có chữ viết có lịch sử chữ viết lâu đời, nhưng một số thì không.
Ngữ hệ
Các ngữ hệ lớn về số lượng là Ấn Âu (Indo-European) và Dravidian ở Nam Á và Hán Tạng (Sino-Tibetan) ở Đông Á. Một số ngữ hệ khác có vị trí thống lĩnh trong khu vực.
Hán Tạng (Sino-Tibetan)
Ngữ hệ Hán-Tạng bao gồm tiếng Trung, tiếng Tây Tạng, tiếng Myanmar, tiếng Karen và một số ngôn ngữ ở Cao nguyên Tây Tạng, Nam Trung Quốc, Miến Điện và Đông Bắc Ấn Độ.
Ấn Âu (Indo-European)
Các ngữ hệ Ấn-Âu chủ yếu được đại diện bởi ngữ tộc Ấn-Iran. Ngữ hệ bao gồm cả hai ngôn ngữ Ấn Độ (Hindi, Urdu, Bengali, Punjabi, Kashmiri, Marathi, Gujarati, Sinhalese và các ngôn ngữ khác được nói chủ yếu ở Nam Á) và Iran (Ba Tư, Kurdish, Pashto, Balochi và các ngôn ngữ khác chủ yếu được nói đến ở Iran, Anatolia, Mesopotamia, Trung Á, vùng Caucasus và một phần của Nam Á). Ngoài ra, các ngữ tộc khác của ngữ hệ Ấn-Âu nói ở châu Á bao gồm các ngữ tộc Slavic, trong đó bao gồm Nga ở Siberia; ngữ tộc Hy Lạp quanh Biển Đen; ngữ tộc Armenia; cũng như các ngôn ngữ đã tuyệt chủng như Hittite of Anatolia và Tocharian của (Trung Quốc) Turkestan.
Một ngữ hệ nhỏ nhưng quan trọng trải dài khắp Trung và Bắc Á bao gồm ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ, ngôn ngữ Mông Cổ, ngôn ngữ Tungusic (bao gồm cả Manchu), tiếng Hàn và tiếng Nhật. Những người nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ (Anatolian Turks) được cho là đã thông qua ngôn ngữ này, thay vào đó họ đã nói ngôn ngữ Anatolian, một nhóm ngôn ngữ đã bị tuyệt chủng thuộc ngữ hệ Ấn-Âu.[1]
Các ngôn ngữ Mon-Khmer (ngôn ngữ Austroasiatic) là ngữ hệ cổ nhất ở Châu Á. Chúng bao gồm tiếng Việt (Việt Nam) và tiếng Khmer (Campuchia).
Các ngôn ngữ Tai-Kadai (hay chỉ Kadai) ở miền nam Trung Quốc kéo dài đến Đông Nam Á, nơi tiếng Thái (tiếng Xiêm La) và tiếng Lào là ngôn ngữ chính thức.
Nam Đảo (Austronesian)
Ngữ hệ Nam Đảo bao gồm các ngôn ngữ của Philippines và hầu hết các ngôn ngữ của Indonesia (trừ nội địa New Guinea), chẳng hạn như tiếng Malay (Indonesia) và tiếng Tagalog (tiếng Philipin).
Các ngôn ngữ của Dravidian ở miền nam Ấn Độ và các phần của Sri Lanka bao gồm Tamil, Kannada, Telugu và Malayalam, trong khi các ngôn ngữ nhỏ hơn như Gondi và Brahui được nói ở trung tâm Ấn Độ và Pakistan.
Ngữ hệ Phi-Á (Hamito-Semitic) hiện nay được đại diện bởi các ngữ tộc Semitic nói ở Tây Nam Á. Nó bao gồm tiếng Ả Rập, tiếng Hebrew và tiếng Aramaic, ngoài các ngôn ngữ đã bị tuyệt chủng như Akkadian. Các ngôn ngữ Nam Á hiện đại có chứa một ảnh hưởng nền tảng từ chi nhánh Cushitic của Afroasiatic, cho thấy những người nói tiếng Cushitic ban đầu sống ở bán đảo Ả Rập cùng với các diễn giả Semitic.[2]
Siberian
Bên cạnh ngữ hệ Altaic vừa đề cập đến, có 4 ngôn ngữ nhỏ được nói ở Bắc Á. Chúng bao gồm tiếng Uralic ở Tây Siberia (được biết đến là tiếng Hungarian và Phần Lan ở châu Âu), tiếng Yeniseian (có liên quan đến tiếng Thổ Nhĩ và tiếng Athabaskan ở Bắc Mỹ), tiếng Yukaghir, Nivkh ở Sakhalin, tiếng Ainu ở Bắc Nhật Bản, tiếng Chukotko-Kamchatkan ở Tây Bắc Siberia, và tiếng —Eskimo–Aleut tương đối hiếm.
Caucasian
Ba ngữ hệ nhỏ được nói ở vùng Caucasus: ngôn ngữ Kartvelian, chẳng hạn như Gruzia; Đông Bắc Caucasian (ngôn ngữ Dagestanian), chẳng hạn như Chechen; và Tây Bắc Caucasian, chẳng hạn như Circassian. Hai thứ hai có thể liên quan với nhau. Các ngôn ngữ Hurro-Urartian đã tuyệt chủng cũng có thể liên quan.
Ngữ hệ nhỏ ở Nam Á
Mặc dù bị chi phối bởi các ngôn ngữ và ngữ hệ chính, có rất nhiều ngữ hệ nhỏ ở Nam Á và Đông Nam Á. Từ Tây sang Đông gồm:
- Các ngôn ngữ đã tuyệt chủng của Crescent màu mỡ như Sumerian và Elamite
- Các nhóm nhỏ của tiểu lục địa Ấn Độ và quần đảo Andaman: Burushaski, Kusunda, Nihali, Đại Andamanese, Ongan và Siangic gần đây đã đề xuất
- Hmong-Miền (Mèo-Dao) nằm rải rác khắp nam Trung Quốc và Đông Nam Á
- Một số ngữ hệ "Papuan" của Quần đảo Mã Lai Trung và Đông: ngôn ngữ của Halmahera, Đông Timor, và Tambora đã tuyệt chủng của Sumbawa
- Nhiều ngữ hệ khác được nói đến ở New Guinea của Indonesia, nhưng điều này nằm ngoài phạm vi bài viết về ngôn ngữ Châu Á.
Ngôn ngữ ký hiệu
Một số ngôn ngữ ký hiệu được nói trên khắp Châu Á. Chúng bao gồm cả ngôn ngữ ký hiệu của người bản xứ, ngôn ngữ ký hiệu Trung Quốc, ngôn ngữ ký hiệu Indo-Pakistani, cũng như một số ngôn ngữ bản xứ nhỏ như Nepal, Thái Lan và Việt Nam. Nhiều ngôn ngữ ký hiệu chính thức là một phần của ngữ hệ Pháp ký hiệu.
Ngôn ngữ chính thức
Châu Á và Châu Âu là hai châu lục duy nhất mà hầu hết các quốc gia sử dụng ngôn ngữ bản địa làm ngôn ngữ chính thức, mặc dù tiếng Anh cũng phổ biến rộng rãi.
| Ngôn ngữ | Tiếng bản địa | Số lượng người nói | Ngữ hệ | Tồn tại chính thức ở một quốc gia | Tồn tại chính thức ở một vùng | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tiếng Abkhaz | Аԥсшәа | 240,000 | Tây Bắc Kavkaz |  Abkhazia |
||
| Tiếng Ả Rập | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 230,000,000 | Phi-Á |  Ai Cập Ả Rập Xê Út Bahrain Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất Iraq Israel Jordan Kuwait Liban Oman Palestine Qatar Syria Yemen |
||
| Tiếng Armenia | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 5,902,970 | Ấn-Âu |  Armenia Artsakh |
||
| Tiếng Assam | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 15,000,000 | Ấn-Âu |  Ấn Độ
| ||
| Tiếng Azerbaijan | Azərbaycanca | 37,324,060 | Turk |  Azerbaijan |
||
| Tiếng Bengali | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 230,000,000 | Ấn-Âu |  Bangladesh |
Ấn Độ
| |
| Tiếng Bodo | बर'/बड़ Boro |
1,984,569 | Hán-Tạng | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Miến Điện | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 33,000,000 | Hán-Tạng |  Myanmar |
||
| Tiếng Quảng Châu | 廣東話/广东话 | 7,877,900 | Hán-Tạng |  Trung Quốc
| ||
| Tiếng Chin | Kukish | 3,000,000 | Hán-Tạng | Myanmar
| ||
| Tiếng Trung Quốc Tiêu chuẩn | 普通話/普通话 國語/国语 華語/华语 |
Hán-Tạng | Trung Quốc Đài Loan (de facto) Singapore |
Myanmar
| ||
| Tiếng Dari | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 19,600,000 | Ấn-Âu |  Afghanistan |
||
| Tiếng Dhivehi | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 400,000 | Ấn-Âu |  Maldives |
||
| Tiếng Dzongkha | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 600,000 | Hán-Tạng |  Bhutan |
||
| Tiếng Anh | English | 301,625,412 | Ấn-Âu | Ấn Độ Pakistan Philippines Singapore |
Trung Quốc
| |
| Tiếng Filipino | Wikang Filipino | 93,000,000 | Nam Đảo | Philippines |
||
| Tiếng Đài Loan | 171,855 | Nam Đảo | Đài Loan (de facto) |
|||
| Tiếng Gruzia | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 4,200,000 | Kartvelia |  Gruzia |
||
| Tiếng Gujarat | ગુજરાતી | 50,000,000 | Ấn-Âu | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Khách Gia | 客家話/客家话 Hak-kâ-fa |
2,370,000 | Hán-Tạng | Đài Loan (de facto) |
||
| Tiếng Hebrew | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 7,000,000 | Phi-Á | Israel |
||
| Tiếng Hindi | हिन्दी | 550,000,000 | Ấn-Âu | Ấn Độ |
||
| Tiếng Indonesia | Bahasa Indonesia | 240,000,000 | Nam Đảo |  Indonesia |
||
| Tiếng Nhật | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 120,000,000 | Nhật Bản |  Nhật Bản (de facto) |
||
| Tiếng Kachin | Jinghpaw | 940,000 | Hán-Tạng | Myanmar
| ||
| Tiếng Kannada | ಕನ್ನಡ | 51,000,000 | Dravida | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Kayin | ကညီကျိာ်း | 6,000,000 | Hán-Tạng | Myanmar
| ||
| Tiếng Kayah | Karenni | 190,000 | Hán-Tạng | Myanmar
| ||
| Tiếng Kazakh | Қазақша Qazaqsha Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). |
18,000,000 | Turk |  Kazakhstan |
 Nga
| |
| Tiếng Khmer | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 14,000,000 | Nam Á |  Campuchia |
 Việt Nam (Miền Nam Việt Nam)
| |
| Tiếng Triều Tiên | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). |
80,000,000 | Triều Tiên |  CHDCND Triều Tiên Hàn Quốc |
Trung Quốc
| |
| Tiếng Kurd | Kurdî Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). |
20,000,000 | Ấn-Âu | Iraq |
Iraq
| |
| Tiếng Kyrgyz | Кыргызча Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). |
2,900,000 | Turk |  Kyrgyzstan |
Trung Quốc
| |
| Tiếng Lào | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 7,000,000 | Tai-Kadai |  Lào |
||
| Tiếng Mã Lai | Bahasa Melayu Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). |
30,000,000 | Nam Đảo |  Brunei Indonesia (như Tiếng Indonesia) Malaysia (còn được gọi là Tiếng Malaysia) Singapore |
||
| Tiếng Malayalam | മലയാളം | 33,000,000 | Dravida | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Marathi | मराठी | 73,000,000 | Ấn-Âu | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Meitei | ꯃꯤꯇꯩꯂꯣꯟ মৈতৈ Manipuri |
2,000,000 | Hán-Tạng | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Môn | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 851,000 | Nam Á | Myanmar
| ||
| Tiếng Mông Cổ | Монгол хэл ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠬᠡᠯᠡ |
2,000,000 | Mông Cổ |  Mông Cổ |
Trung Quốc
| |
| Tiếng Nepal | नेपाली | 29,000,000 | Ấn-Âu |  Nepal |
Ấn Độ
| |
| Tiếng Oriya | ଓଡ଼ିଆ | 33,000,000 | Ấn-Âu | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Ossetia | Ирон | 540,000 (50,000 trong Nam Ossetia) | Ấn-Âu |  Nam Ossetia |
||
| Tiếng Pashtun | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 45,000,000 | Ấn-Âu | Afghanistan |
Pakistan
| |
| Tiếng Ba Tư | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Форсӣ |
50,000,000 | Ấn-Âu | Afghanistan (như Tiếng Dari) Iran Tajikistan (như Tiếng Tajik) |
||
| Tiếng Bồ Đào Nha | Português |
|
Ấn-Âu |  Đông Timor |
Trung Quốc
| |
| Tiếng Punjab | ਪੰਜਾਬੀ پن٘جابی |
100,000,000 | Ấn-Âu | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Rakhine | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 1,000,000 | Hán-Tạng | Myanmar
| ||
| Tiếng Nga | Русский | 260,000,000 | Ấn-Âu | Abkhazia (chính thức) Kazakhstan (chính thức) Kyrgyzstan (chính thức) Nam Ossetia (bang) Nga (bang) Tajikistan (cộng đồng cá sắc tộc) Turkmenistan (cộng đồng cá sắc tộc) Uzbekistan (cộng đồng cá sắc tộc) |
||
| Tiếng Shan | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 3,295,000 | Tai-Kadai | Myanmar
| ||
| Tiếng Sindh | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 40,000,000 | Ấn-Âu | Pakistan
| ||
| Tiếng Sinhala | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 18,000,000 | Ấn-Âu |  Sri Lanka |
||
| Tiếng Phúc Kiến Đài Loan | 臺灣話 Tâi-oân-oē |
18,570,000 | Hán-Tạng | Đài Loan (de facto) |
||
| Tiếng Tajik | Тоҷикӣ | 7,900,000 | Ấn-Âu | Tajikistan |
||
| Tiếng Tamil | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 77,000,000 | Dravida | Singapore Sri Lanka |
Ấn Độ
| |
| Tiếng Telugu | తెలుగు | 79,000,000 | Dravida | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Tetum | Lia-Tetun | 500,000 | Nam Đảo | Đông Timor |
||
| Tiếng Thái | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 60,000,000 | Tai-Kadai |  Thái Lan |
||
| Tiếng Tạng | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 1,172,940 | Hán-Tạng | Trung Quốc
| ||
| Tiếng Tulu | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 1,722,768 | Dravida | Ấn Độ
| ||
| Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ | Türkçe | 70,000,000 | Turk |  Bắc Síp Síp Thổ Nhĩ Kỳ |
||
| Tiếng Turkmen | Türkmençe | 7,000,000 | Turk | Turkmenistan |
||
| Tiếng Urdu | اُردُو | 62,120,540 | Ấn-Âu | Pakistan |
Ấn Độ
| |
| Tiếng Duy Ngô Nhĩ | Lỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). | 10,416,910 | Turk | Trung Quốc
| ||
| Tiếng Uzbek | Oʻzbekcha Ўзбекча |
25,000,000 | Turk | Uzbekistan |
||
| Tiếng Việt | Tiếng Việt | 80,000,000 | Nam Á | Việt Nam (de facto) |
||
| Tiếng Tráng | Vahcuengh | 16,000,000 | Tai-Kadai | Trung Quốc
|
Xem thêm
Tham khảo
- ^ "Y-Chromosomal Diversity in Europe is Clinal and Influenced Primarily by Geography, Rather than by Language" (PDF). American Journal of Human Genetics. Quyển 67 số 6. 2000. tr. 1526–1543. doi:10.1086/316890. PMC 1287948. PMID 11078479. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 14 tháng 1 năm 2011. Truy cập ngày 14 tháng 11 năm 2017.
{{Chú thích tạp chí}}: Đã bỏ qua tham số không rõ|authors=(trợ giúp) - ^ Blažek, Václav. "Afroasiatic Migrations: Linguistic Evidence" (PDF). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2017.