Bách bộ đá
Bách bộ đứng hay Bách bộ đá (Danh pháp hai phần: Stemona saxorum) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Bách bộ (Stemona), họ Bách bộ (Stemonaceae). Loài này được nhà thực vật học người Pháp François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên vào năm 1934 dựa trên các mẫu vật thu thập tại Đông Dương.
| Stemona saxorum | |
|---|---|
| Phân loại khoa học | |
| Giới (regnum) | Plantae |
| Bộ (ordo) | Pandanales |
| Họ (familia) | Stemonaceae |
| Chi (genus) | Stemona |
| Loài (species) | S. saxorum |
| Danh pháp hai phần | |
| Stemona saxorum Gagnep. | |
Mô tả
Loài này được nhà thực vật học người Pháp François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên dựa trên các mẫu vật tìm thấy tại Việt Nam.[1]
Stemona saxorum là loài thực vật thân thảo, mọc đứng hoặc không leo, có chiều cao trung bình khoảng 20–40 cm hoặc hơn. Thân cây có phân nhánh và được bao phủ một lớp lông mịn màu nâu thưa. Hệ thống rễ củ phát triển nạc và mọc thành chùm từ 10–15 củ dưới lòng đất. Các lá phía dưới tiêu giảm thành dạng vảy dài khoảng 5–7 mm. Lá phía trên mọc so le, có cuống dài từ 3–5 cm.
Về mặt sinh thái và phân bố, loài này thường mọc hoang ở các hốc đá có mùn hoặc vách núi đá vôi tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam. Do phạm vi phân bố hạn chế, số lượng cá thể ít ngoài tự nhiên và môi trường sống chịu áp lực bị xâm hại, loài thực vật này đã được đưa vào danh lục Sách đỏ Việt Nam với phân hạng bảo tồn là Đang nguy cấp (E).[2]
Dược lý
Rễ củ của cây chứa nhiều hoạt chất alcaloid đặc trưng thuộc chi Stemona. Trong y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian, rễ củ của loài bách bộ được thu hái để làm thuốc vị bách bộ, có tác dụng nhuận phế, hỗ trợ điều trị ho lâu ngày, tẩy giun sán hoặc ứng dụng làm nguyên liệu bào chế thuốc diệt côn trùng sinh học.
Chú thích
- ^ "Stemona saxorum Gagnep". Plants of the World Online (POWO). Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2026.
- ^ Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (2007). Sách đỏ Việt Nam - Phần II: Thực vật. Nhà xuất bản Khoa học tự nhiên và Công nghệ.