Sông Bà Rén

Sông Bà Rén
Vị trí
Quốc gia	Việt Nam
Tỉnh	Quảng Nam
Đặc điểm địa lý
Thượng nguồn	sông Thu Bồn
• vị trí	khu vực cầu Chìm, xã Duy Trung, huyện Duy Xuyên
Cửa sông	sông Thu Bồn
• vị trí	xã Duy Thành, huyện Duy Xuyên
Độ dài	18 km (11 mi)
Đặc trưng lưu vực
Hệ thống sông	hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn

Sông Bà Rén là một nhánh của sông Thu Bồn trong hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn ở thành phố Đà Nẵng. Dòng sông dài khoảng 18 km (11 mi), tách khỏi Thu Bồn ở khu vực cầu Chìm (xã Duy Xuyên) rồi nhập trở lại Thu Bồn tại xã Duy Thành. Nhánh sông chảy dọc ranh giới giữa Duy Xuyên và Quế Sơn. Khu vực ven sông gắn với địa danh Quốc lộ 1 (cũ) qua chợ Bà Rén và chợ heo Bà Rén.

Dòng chảy và vị trí

Sông Bà Rén là phân lưu của sông Thu Bồn ở vùng hạ lưu lưu vực. Một mô tả đặt điểm tách nhánh ở khu vực giáp vùng Gò Nổi, phía thượng lưu cầu Chìm. Tại đoạn trung lưu, dòng chảy chạy qua vùng giáp ranh giữa Duy Xuyên và Quế Sơn trước khi nhập lại sông Thu Bồn ở Duy Thành.

Trong cấu trúc phân nhánh vùng hạ lưu, Thu Bồn được mô tả tỏa phù sa về Điện Bàn theo hai hướng, trong đó nhánh phía nam là sông Bà Rén. Gần cửa biển, Thu Bồn và Bà Rén gặp lại nhau, hòa với sông Trường Giang, chảy qua Hội An và ra biển tại Cửa Đại.

Địa danh

Tên gọi "Bà Rén" có một hướng giải thích gắn với biến âm địa phương của "Bà Rắn", liên hệ đến một ngôi miếu và hình tượng rắn thần Naga trong mạch chuyện dân gian và dấu vết văn hóa Chăm. Một hướng khác dựa vào các ghi chép địa danh trong Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn, trong đó xuất hiện tên "sông Bà Rèn/Bà Rén" như một địa danh được nhắc đến từ trước thế kỷ 18, đồng thời đặt khả năng nguồn gốc tên gọi không nhất thiết gắn với cách giải thích "Bà Rắn".

Các giả thuyết biến âm khác cũng được nêu, như khả năng liên hệ với cụm "lò rèn" hoặc "Bà Rèn", sau đó chuyển thành "Bà Rén" trong quá trình sử dụng địa danh lâu dài.

Môi trường và quản lý tài nguyên nước

Sông Bà Rén nằm trong mạng lưới quan trắc môi trường nước mặt của tỉnh Quảng Nam. Báo cáo quan trắc môi trường tỉnh Quảng Nam năm 2022 liệt kê điểm quan trắc trên sông Bà Rén trong nhóm các điểm quan trắc vùng hạ lưu của hệ thống sông Thu Bồn.

Trong nội dung quản lý tài nguyên nước ở Quảng Nam, các danh mục như hành lang bảo vệ nguồn nước và đánh giá sức chịu tải tiếp nhận nước thải được đề cập cho một số đoạn sông; danh sách này có sông Bà Rén và kết quả đánh giá nêu các đoạn sông trong nhóm này còn khả năng tiếp nhận nước thải.

Xói lở bờ sông

Một vấn đề được phản ánh tại sông Bà Rén là tình trạng xói lở và sạt lở bờ sông ở đoạn qua xã Quế Xuân 1 (huyện Quế Sơn). Một bài trên VTV8 nêu đoạn sông qua địa bàn Quế Xuân 1 dài khoảng 2 km bị xâm thực kéo dài, ảnh hưởng đất sản xuất và nhà cửa, tác động đến đời sống khoảng 60 hộ dân; phương án xây kè được kiến nghị nhằm giảm rủi ro sạt lở sau mùa mưa lũ.

Nội dung tổng hợp ý kiến cử tri và trả lời của cơ quan tỉnh nêu danh mục công trình kè chống sạt lở khu vực cầu Bà Rén (đoạn qua trung tâm hành chính xã Quế Xuân 1), chiều dài cần gia cố khoảng 1 km, kinh phí dự kiến 100 tỷ đồng; các biện pháp tạm thời như trồng tre, trồng cỏ cũng được nhắc đến nhằm hạn chế sạt lở. Nội dung này gắn với các kế hoạch triển khai đề án phòng, chống sạt lở bờ sông, bờ biển đến năm 2030 và hoạt động trả lời cử tri trước kỳ họp của Quốc hội Việt Nam.

Hoạt động ven sông

Sông Bà Rén gắn với sinh kế thủy sản ở vùng hạ lưu sông Thu Bồn. Chợ heo Bà Rén được mô tả là một chợ chuyên buôn bán heo con, heo giống, hoạt động từ rạng sáng; địa danh này nằm bên sông và gắn với nghề bồng heo. Nguồn lợi hến ở lòng sông cũng được nhắc đến cùng hoạt động cào và buôn bán hến của một bộ phận hộ dân ven sông.

Một số địa điểm văn hóa - lịch sử ven sông được nêu trong các bài viết về địa danh, gồm các dấu tích gắn với khu vực thị trấn Nam Phước và các làng ven sông thuộc địa bàn Duy Xuyên - Quế Sơn. Hoạt động đua ghe trên sông Bà Rén cũng được phản ánh như một sinh hoạt thể thao - lễ hội theo mùa ở địa phương.

Liên kết ngoài

• Bài viết về nguy cơ sạt lở sông Bà Rén trên VTV8